Ένα μυθιστόρημα του Γιώργου Μπιλικά
Το ένα τέταρτο από την Τετραλογία του Ορφέα, του συγγραφέα –και πολυπράγμονα φίλου– Γιώργου Μπιλικά μάς έχει ήδη κρατήσει συντροφιά στο άρθρο για το βιβλίο του Al-Andalus. Αυτό είναι το τρίτο μυθιστόρημα της τετραλογίας, αλλά το πρώτο που είχα διαβάσει. Το Heaven Adventures, με το οποίο θα κάνουμε συντροφιά σήμερα, είναι το πρώτο μυθιστόρημα της τετραλογίας αλλά το τρίτο που έχω διαβάσει. Δεν είναι γρίφος. Το δεύτερο και το τέταρτο –για τα οποία έχω κι άλλα να μοιραστούμε– θα μας κρατήσουν συντροφιά στο μέλλον. Το πώς προέκυψε η αλλοπρόσαλλη σειρά είναι άλλη ιστορία.
Οι περιπέτειες του κεντρικού χαρακτήρα –του γνωστού μας από τη μυθολογία Ορφέα– ξεκινούν από τον Παράδεισο! Πάντα νόμιζα ότι εκεί καταλήγουμε· οι καλοί τουλάχιστον. Πίστευα και δεν ερευνούσα, δηλαδή! Δεν μου φαίνεται πάντως ότι έκανα καλά. Μαθαίνουμε ότι μια χαρά είναι κι έτσι.
Ο μύθος του Ορφέα –οι μύθοι καλύτερα– μας είναι γενικά γνωστοί. Γιος της πιο σεβαστής μούσας, της Καλλιόπης και –πιθανότατα– του Οίαγρου, ποτάμιου θεού. Φημολογείται ότι ήταν κι αυτή παρθένος, αν αυτό σας θυμίζει κάτι.
Είχε τα γονίδια, λοιπόν, για να γίνει σπουδαίος μουσικός. Τόσο σπουδαίος που είχε σαγηνεύσει με τη λύρα του τον Πλούτωνα και την Περσεφόνη και τους είχε πείσει να τον αφήσουν να πάρει πίσω στον πάνω κόσμο την αγαπημένη του Ευρυδίκη, όταν αυτή είχε κατέβει εκεί χωρίς τη θέλησή της. Πάλι έφταιγε ένας όφις. Το έχει το ριζικό μας φαίνεται να μας ταλανίζουν αυτά τα ερπετά. Τα έκανε μαντάρα όμως κι αυτός –ο Ορφέας, δηλαδή· φαίνεται ότι είναι κληρονομικό. Του είχαν βάλει έναν όρο –τον ίδιο που είχε βάλει και στον Λωτ άλλος θεός– να μην κοιτάξει πίσω. Αυτός όμως δεν τον είχε τηρήσει, οπότε η Ευρυδίκη επέστρεψε εκεί απ' όπου είχε έρθει. Μια φορά γίνονται αυτά. Το ξέρουμε άλλωστε κι από άλλες μεταγενέστερες περιπτώσεις. Μία απ' αυτές περιλαμβάνεται στο βιβλίο που διαβάζουμε.
Η Ιουδήθ, η γυναίκα του Λωτ, ήταν τουλάχιστον πιο τυχερή! Έγινε στήλη άλατος. Η ελληνική μυθολογία και οι γραφές περιέχουν πάντως αρκετές συμπτώσεις, αν και δεν είμαι σίγουρος αν αυτή είναι η σωστή λέξη.
Ανεξάρτητα απ' αυτά, ο Ορφέας είχε, απ' όσα γνωρίζουμε, μεγαλύτερη καλλιτεχνική επιτυχία με τις Σειρήνες και άλλα ανθρώπινα ή περίπου όντα. Η αβλεψία του βέβαια τον έκανε διάσημο: βιβλία, όπερες[1], αναλύσεις και πολλά άλλα τινά. Φανταστείτε τι θα είχε γίνει σήμερα, που έχουμε την τηλεόραση και το διαδίκτυο, αν αυτά είχαν υποπέσει στην αντίληψή των δημοσιογράφων και των εμπειρογνωμόνων. Αποκλειστικά ρεπορτάζ από τον Άδη, συνεντεύξεις με επιφανείς νεκρούς οι οποίοι κακώς ήταν εκεί και δεν συμμαζεύεται – ανατριχιάζω μόνο που το σκέφτομαι.
Με τον Γιώργο Μπιλικά συνομιλούμε τακτικά. Κάποια στιγμή τον ρώτησα, λοιπόν: Μια και το Heaven Adventures είναι το πρώτο βιβλίο της τετραλογίας, πες μας λίγα λόγια γι' αυτήν. «Ο Ορφέας δεν είναι απλώς ο ήρωας των τεσσάρων μυθιστορημάτων που την απαρτίζουν. Είναι το σταθερό σημείο μιας αφηγηματικής διαδρομής που εκτείνεται από το θείο στο ανθρώπινο και από τον μύθο στην υπαρξιακή αναζήτηση. Με αφετηρία το «Heaven Adventures» και κατάληξη το «Κ», η τετραλογία συγκροτεί ένα ενιαίο σύμπαν, όπου η φαντασία, η φιλοσοφία και ο προσωπικός στοχασμός συνυπάρχουν με συνέπεια και εσωτερική συνοχή», απαντάει.
Στο πρώτο βιβλίο της τετραλογίας του Γιώργου Μπιλικά, οι περιπέτειες του Ορφέα ξεκινούν, λοιπόν, από τον Παράδεισο. Εκεί, συναντάει αυτόν που φαντάζεστε, γίνονται φίλοι και σαν καλός οικοδεσπότης τον ξεναγεί στα επουράνια· αλλά όχι μόνο. Κατεβαίνουν και πιο κάτω, εκεί που ο Ορφέας διέπραξε το ατόπημά του. Έχει και λίγο από Dante Aligieri η υπόθεση, εκτός από τα Ευαγγέλια – επίσημα ή όχι.
Ας τα πάρουμε με τη σειρά όμως. Η ιστορία αρχίζει μ' έναν σεισμό, κυριολεκτικά ή μεταφορικά, και τελειώνει όταν ο σκύλος του Ορφέα, ο Ραμόν δηλαδή, τον ξυπνάει ένα πρωί σαν όλα τ' άλλα. Λέτε να ήταν όνειρο;
Μεσολαβούν ωστόσο δεκατρία κεφάλαια. Στο πρώτο εμφανίζεται η μοιραία Σαλώμη με τα υπέροχα μάτια της και όχι μόνο. Στη συνέχεια, ο Ορφέας ξεναγείται από τον οικοδεσπότη και φίλο του πλέον στα περίχωρα, στους εννέα κύκλους της κόλασης, στους εννέα ουρανούς κι αλλού. Είναι εκεί όμως για να ανακαινίσει τον Παράδεισο, να τον κάνει πιο μοντέρνο, πιο τρέντι. Στην όλη διαδικασία βοηθάει και η κόκκινη μπίρα McFarland την οποία φτιάχνει εύκολα από νερό ο οικοδεσπότης, λόγω πρότερης εμπειρίας. Πληροφορείται ότι υπάρχει χάσμα γενεών μεταξύ Πατρός και Υιού με αποτέλεσμα ο δεύτερος, αν και είχε τραβήξει τα πάνδεινα για χάρη του πρώτου, να μην εισακούεται όσο θα έπρεπε προκειμένου να αναπλάσει τον τόπο διαμονής τους. Να τον αφομοιώσει με την σύγχρονη αισθητική. Εδώ που τα λέμε, μάλλον χρειάζεται. Τα ουράνια τα πλάσαμε άλλωστε οι γήινοι «καθ' εικόνα και ομοίωσή» μας, οπότε κατά καιρούς δόκιμο είναι να τα προσαρμόζουμε σύμφωνα με τις εκάστοτε αντιλήψεις μας. Τόση φαντασία διαθέτουμε, φαίνεται.
Κάποιες φορές εμφανίζεται και η μαμά. Αγαπάει, βέβαια, τον κανακάρη της αλλά ο μπαμπάς δεν την έχει και σε μεγάλη υπόληψη. Της το κρατάει γινάτι φαίνεται για το παραστράτημά της με τον Κρίνο. Άσε που δεν εμφανίζεται σχεδόν ποτέ στους πίνακες ζωγραφικής που αναγγέλλουν στα μουσεία την επικείμενη γέννηση του Υιού. Μόνο το περιστέρι, για χάρη του οποίου έγινε το σχίσμα των εκκλησιών. Ακολούθησαν πόλεμοι, σφαγές πιστών και των δύο δογμάτων –τριών στη συνέχεια– χωρίς τις παραφυάδες τους. Πιο εύκολα ήταν τα πράγματα την εποχή του Ορφέα με τον Δία, τους προγόνους του και τα παιδιά του. Χρυσελεφάντινα αγάλματα και δεν συμμαζεύεται.
Μία από τις λαμπρές εξαιρέσεις είναι η τοιχογραφία του Μιχαήλ Άγγελου στην Καπέλα Σιξτίνα του Βατικανού. Σ' αυτήν, ο Πατήρ –τον οποίο περιστοιχίζουν δώδεκα αμφιλεγόμενες φιγούρες– πλησιάζει, αλλά δεν αγγίζει, το δάκτυλο του γυμνού Αδάμ προκειμένου να του μεταδώσει την σπίθα της ζωής. Αναρίθμητα έχουν γραφτεί για τον συμβολισμό αυτό. Ό,τι θέλουμε πιστεύουμε. Να σημειώσω ότι η μητέρα και ο γιος απουσιάζουν.
Στην ξενάγηση τους συνοδεύει ο Μάρκος, αγνώστων λοιπών στοιχείων εκτός από την συνωνυμία του με τον Ευαγγελιστή. Αυτός τον είχε πάει στον Παράδεισο μετά από εντολή του Υιού για να τον βοηθήσει –ο Ορφέας– στα σχέδιά του. Δεν ρώτησα τον συγγραφέα ποιος είναι, έτσι για να έχει και λίγο περισσότερο μυστήριο η ανάγνωση ή για να ακονίσουμε τη φαντασία μας. Κάθε φορά που ακούγεται όμως η λέξη «διάβολος» ο καημένος ο Μάρκος τρώει ένα χαστούκι. Τι φταίει τώρα αυτός αν δεν τα πάνε καλά οι άλλοι δύο;
Δεν πρόκειται βέβαια να σας πω όλα όσα διαδραματίζονται απ' όταν ξεπεράστηκε το πρόβλημα εισόδου που είχε δημιουργήσει ο κλειδούχος Πέτρος. Θα μείνω όμως, για λίγο, στην Κόλαση επειδή μου θυμίζει τον κόσμο που ζούμε. Το βασίλειο του Εωσφόρου. Στην κατάβαση τους συνοδεύει ο Σαούλ – αυτός νομίζω ότι ξέρουμε ποιος είναι. Εκεί οι δύο φίλοι συναντούν πολύ γνωστά μας άτομα τα οποία είχαν αμαρτήσει γιατί δεν ήταν χριστιανοί πριν γεννηθεί ο Ιησούς! Εκτός από τον Ιουλιανό που πήγαινε γυρεύοντας. Ούτε οι Προφήτες ήταν βέβαια αλλά φαίνεται ότι είχαν τις άκρες τους.
Ο Ορφέας όμως συναντά την ψυχή του και βρίσκει τη λύρα του, η οποία θα του χρησιμεύσει και πάλι. Το περιβάλλον τους καλλιεργεί τη διάθεση για ιδεολογικές αντιπαραθέσεις, πάρα πολλές και ενδιαφέρουσες όπως καταλαβαίνετε.
Το βιβλίο τελειώνει με το ταξίδι του Ορφέα σε μία από τις πύλες του Άδη, αυτήν που βρίσκεται στο Ταίναρο. Όχι ακριβώς δηλαδή, τελειώνει στο κοντινό Heaven Café με δύο υπέροχα μάτια να τον κοιτάζουν, μία κιθάρα να περιμένει ανυπόμονα και μπίρα McFarland που σερβίρει κάποιος, γνωστός μας ήδη, φίλος του.
Καλύτερα όμως θα μας τα πει ο συγγραφέας απαντώντας στην ερώτηση: Εγώ, λοιπόν, λέω τα δικά μου, εσύ, όμως, τι άλλο έχεις να μας πεις για το βιβλίο σου; «Στο Heaven Adventures, ο Ορφέας καλείται να ανακαινίσει τον Παράδεισο, σε μια σατιρική αλλά και βαθιά στοχαστική αφήγηση που συνομιλεί ανοιχτά με τη θεολογία, τη μεταφυσική και τη διαφορά ανάμεσα στον εβραϊκό και τον ελληνικό τρόπο σκέψης. Το ταξίδι προς την Κόλαση, με συνοδοιπόρο τον ίδιο τον Ιησού, λειτουργεί ως όχημα για έναν παιγνιώδη αλλά ουσιαστικό διάλογο γύρω από την πίστη, την αμφισβήτηση και την ανθρώπινη ανάγκη για νόημα.»
Δεν μου φαίνεται ότι διαφωνούμε, δηλαδή· ευτυχώς. Για να γνωρίσουμε όμως τον Ορφέα των βιβλίων του Γιώργου Μπιλικά θα πρέπει να τα διαβάσουμε.
Το Heaven Adventures θα μπορούσε να ήταν απλά ένα απολαυστικό ανάγνωσμα. Δεν είναι όμως καθόλου έτσι τα πράγματα. Περιέχει πληθώρα φιλοσοφικών και θρησκευτικών –ή μη– δοξασιών, κρυμμένων πίσω από τις λέξεις αλλά όχι πάντα. Έχει διαβάσει πολύ ο συγγραφέας πριν γράψει. Τις περισσότερες φορές μας τα παρέχει όλα με την εξευγενισμένη σκωπτική διάθεση που τον διακρίνει. Μην παρασυρθείτε όμως, μας μιλάει για πολύ σοβαρά θέματα. Αυτά που μας απασχολούν πολύ πριν διαδεχθούμε τον Αδάμ και την Εύα ή υποφέρουν για μας ο Προμηθέας και ο Ναζωραίος – αν μας αρέσουν τα παραμύθια δηλαδή. Προσωπικά τα απολαμβάνω.
Ο Γιώργος Μπιλικάς δωροθετεί ένα βιβλίο για «του λόγου το αληθές».
Καλή ανάγνωση.
Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου
[1] Οι πιο γνωστές είναι ίσως αυτές των C. Monteverdi και C.W. Gluck.
Διεκδικήστε το!
Ο Γιώργος Μπιλικάς προσφέρει το βιβλίο του σε έναν τυχερό αναγνώστη. Συμμετοχή στην κλήρωση, που θα γίνει μετά τις 6 Σεπτεμβρίου 2026, σημαίνει αποδοχή των όρων, οπότε διαβάστε τους όρους και κατόπιν κλικάρετε εδώ και συμπληρώστε τη φόρμα επιλέγοντας το βιβλίο. Το βιβλίο θα αποσταλεί/παραδοθεί στον τυχερό από τον συγγραφέα. Αυτή η δωροθεσία είναι πανελλήνια!
