Φόβοι και όνειρα που κουβαλάς από παιδί
Πρόκειται για ένα έργο που αντλεί την πρώτη του ύλη από τον μαγικό κόσμο των παραμυθιών, όχι όμως για να τον αναπαράγει, αλλά για να τον ανασυνθέσει, να τον επαναπροσδιορίσει και τελικά να τον φέρει σε δημιουργικό διάλογο με τα ζητήματα και τις αγωνίες της σύγχρονης κοινωνίας. Οι έντεκα ιστορίες της συλλογής λειτουργούν σαν έντεκα διαφορετικά φλιτζάνια τσάι μέντας: αρωματικά, ζεστά, παρηγορητικά, αλλά ταυτόχρονα ικανά να ξυπνήσουν τις αισθήσεις και να προκαλέσουν τη σκέψη.
Η συγγραφέας παίρνει γνώριμους ήρωες από το παγκόσμιο παραμυθιακό σύμπαν και τους μεταφέρει σε αφηγηματικά τοπία όπου τίποτα δεν είναι απολύτως δεδομένο. Οι χαρακτήρες, που γνωρίσαμε μέσα από παιδικές αφηγήσεις, αποκτούν νέες διαστάσεις, αποτινάσσουν τους περιορισμούς των στερεοτύπων και παρουσιάζονται ως πρόσωπα με αντιφάσεις, τραύματα, επιθυμίες και διλήμματα. Η Γοργόνα, η Σταχτοπούτα, η Αλίκη, η Πεντάμορφη, ακόμα και ο περιβόητος Λύκος, δεν εμφανίζονται εδώ ως απλές λογοτεχνικές φιγούρες, αλλά μετατρέπονται σε σύμβολα ανθρώπων που παλεύουν να βρουν τη θέση τους σε έναν κόσμο που συχνά κρίνει βιαστικά, αποκλείει το διαφορετικό ή απαιτεί τη συμμόρφωση με προκαθορισμένους ρόλους.
Η Διπλάρη αξιοποιεί τη δύναμη της αλληγορίας για να θίξει ζητήματα όπως η κοινωνική αποδοχή, η μοναξιά, η προκατάληψη, η έμφυλη βία, η ανάγκη για ελευθερία, η απώλεια, αλλά και η λυτρωτική δύναμη της αγάπης και της αλληλεγγύης.
Ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα του βιβλίου είναι η ικανότητα της Διπλάρη να ανατρέπει τις βεβαιότητες του αναγνώστη. Οι ρόλοι του θύματος και του θύτη δεν είναι πάντοτε ξεκάθαροι. Ο «κακός» χαρακτήρας μπορεί να κρύβει μια αλήθεια που δεν είχε ποτέ την ευκαιρία να εκφράσει, ενώ ο «καλός» ίσως αποκαλύπτει πλευρές που αμφισβητούν την παραδοσιακή εικόνα του. Αυτή η ανατροπή λειτουργεί όχι μόνο ως αφηγηματικό εύρημα αλλά και ως σχόλιο πάνω στην ανθρώπινη φύση, η οποία σπάνια χωράει στα ασπρόμαυρα σχήματα του καλού και του κακού.
Η γραφή της Χρυσούλας Διπλάρη χαρακτηρίζεται από αμεσότητα και ευαισθησία. Διατηρεί τη μαγεία που απαιτεί ένα παραμύθι, χωρίς όμως να εγκλωβίζεται στην αφέλεια ή στον διδακτισμό. Οι εικόνες που δημιουργεί είναι ζωντανές και παραστατικές, ενώ η γλώσσα της κυλάει φυσικά, επιτρέποντας στον αναγνώστη να ακολουθήσει με ευκολία τις ιστορίες. Παράλληλα, πίσω από την απλότητα της αφήγησης διακρίνεται μια προσεκτικά δομημένη σκέψη, η οποία δίνει στις ιστορίες βάθος και πολλαπλά επίπεδα ανάγνωσης.
Αξιοσημείωτο είναι επίσης το γεγονός ότι το βιβλίο μπορεί να διαβαστεί με διαφορετικούς τρόπους ανάλογα με την ηλικία και τις εμπειρίες του αναγνώστη. Ένας νεότερος αναγνώστης θα απολαύσει τη φαντασία και τις ανατροπές των ιστοριών. Ένας ενήλικος, ωστόσο, θα εντοπίσει πίσω από τα παραμυθιακά προσωπεία κοινωνικούς προβληματισμούς, ψυχολογικές διαστάσεις και υπαρξιακά ερωτήματα που αφορούν τη σύγχρονη ζωή. Αυτή η διπλή λειτουργία αποτελεί ίσως μία από τις μεγαλύτερες αρετές της συλλογής.
Ο τίτλος του βιβλίου δεν είναι τυχαίος. Το τσάι μέντας συνδέεται συχνά με τη θαλπωρή, την ηρεμία και τη φροντίδα. Αντίστοιχα, οι ιστορίες της Διπλάρη προσφέρουν στον αναγνώστη στιγμές οικειότητας και γαλήνης, ακόμα κι όταν πραγματεύονται δύσκολα θέματα. Είναι ιστορίες που δεν επιδιώκουν να σοκάρουν αλλά να αγγίξουν, να προβληματίσουν και να αφήσουν ένα διακριτικό αποτύπωμα στη σκέψη και στο συναίσθημα.
Συνολικά, το 10+1 ιστορίες βουτηγμένες σε τσάι μέντας αποτελεί μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα λογοτεχνική πρόταση. Συνδυάζει τη γοητεία των παραμυθιών με τη ματιά ενός σύγχρονου δημιουργού που αντιλαμβάνεται τις ανάγκες και τα ερωτήματα της εποχής μας. Είναι ένα βιβλίο που μιλάει για τη διαφορετικότητα χωρίς διδακτισμό, για την αποδοχή χωρίς εύκολες λύσεις και για την ανθρώπινη ανάγκη να ακουστεί η προσωπική μας ιστορία πίσω από τις ταμπέλες που συχνά μας αποδίδονται.
Η Χρυσούλα Διπλάρη καταφέρνει να αποδείξει ότι τα παραμύθια δεν ανήκουν μόνο στην παιδική ηλικία. Παραμένουν ζωντανά όσο υπάρχουν άνθρωποι που αναζητούν νόημα, ελπίδα και λίγη μαγεία μέσα στην καθημερινότητα. Και οι έντεκα αυτές ιστορίες, βουτηγμένες συμβολικά στο άρωμα της μέντας, προσφέρουν ακριβώς αυτό: μια τρυφερή αλλά και ουσιαστική υπενθύμιση ότι πίσω από κάθε μύθο κρύβεται πάντα μια ανθρώπινη αλήθεια.
Κλείνοντας, θέλω να πω, πως όλες οι ιστορίες είναι πράγματι αξιόλογες, αλλά αν μου έβαζαν ένα περίστροφο στον κρόταφο και μου ζητούσαν να διαλέξω απαραίτητα μία απ' αυτές, θα διάλεγα την ιστορία του Λύκου, γιατί φαίνεται να συμπυκνώνει το βασικό πνεύμα όλης της συλλογής: την ανατροπή των στερεοτύπων και την αμφισβήτηση όσων θεωρούμε δεδομένα. Σύμφωνα με την παρουσίαση του βιβλίου, η συγγραφέας θέτει το ερώτημα: Τελικά ο Λύκος έφαγε κανέναν ή αδίκως κατηγορείται; Χωρίς να αποκαλύψω λεπτομέρειες της πλοκής, η ιστορία φαίνεται να επανεξετάζει τη γνωστή μορφή του «κακού λύκου» που συναντάμε σε τόσα παραμύθια. Ο αναγνώστης έρχεται αντιμέτωπος με ένα ερώτημα που ξεπερνά τον κόσμο των παραμυθιών: πόσες φορές στη ζωή μας δεχόμαστε μια ετικέτα για κάποιον άνθρωπο χωρίς να ακούσουμε τη δική του εκδοχή; Πόσες φορές ένας χαρακτηρισμός επαναλαμβάνεται τόσο συχνά, ώστε να μετατρέπεται σε αδιαμφισβήτητη αλήθεια;
Η Διπλάρη χρησιμοποιεί τον Λύκο ως σύμβολο του ανθρώπου που έχει καταδικαστεί από την κοινή γνώμη. Μέσα από μια σύγχρονη αφήγηση, ο ήρωας προσπαθεί να υπερασπιστεί τον εαυτό του απέναντι σε κατηγορίες που τον ακολουθούν για χρόνια. Το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται τόσο στο αν είναι πράγματι αθώος ή ένοχος, αλλά στο πώς δημιουργούνται οι προκαταλήψεις και πώς αυτές επηρεάζουν τη ζωή ενός ανθρώπου. Η ιστορία αποκτά έτσι κοινωνικές προεκτάσεις. Ο Λύκος παύει να είναι ένα ζώο των παραμυθιών και μεταμορφώνεται σε κάθε άνθρωπο που βρέθηκε στο περιθώριο, που παρεξηγήθηκε ή που δεν είχε ποτέ την ευκαιρία να πει τη δική του αλήθεια. Η συγγραφέας, με χιούμορ αλλά και ευαισθησία, οδηγεί τον αναγνώστη να αναρωτηθεί αν τελικά η αλήθεια είναι τόσο απλή όσο παρουσιάζεται στα παιδικά παραμύθια. Πρόκειται για μία από τις πιο χαρακτηριστικές ιστορίες της συλλογής, επειδή αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο η Χρυσούλα Διπλάρη «ενηλικιώνει» τους παραμυθιακούς ήρωες και τους τοποθετεί μέσα σε σύγχρονα κοινωνικά συμφραζόμενα.
Το αποτέλεσμα είναι μια αφήγηση που διαβάζεται ευχάριστα, αλλά αφήνει πίσω της έναν ουσιαστικό προβληματισμό: μήπως, τελικά, υπάρχουν πολλοί «λύκοι» γύρω μας που δεν τους ακούσαμε ποτέ πραγματικά;
Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου
Η συλλογή διηγημάτων της Χρυσούλας Διπλάρη 10+1 ιστορίες βουτηγμένες σε τσάι μέντας κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πηγή
