Ο τίτλος του περιπάτου είναι δανεισμένος από το υπέροχο μυθιστόρημα Under the Volcano του Malcolm Lowry[1] που διαδραματίζεται κάτω από ένα άλλο ηφαίστειο· το Ποποκατέπετλ (Popocatépetl), στο Μεξικό. Το δικό μας είναι ο Βεζούβιος. Ξέρουμε βέβαια ότι βρίσκεται πολύ πιο κοντά σ' εμάς, τόσο γεωγραφικά όσο και πολιτιστικά. Λιγότερες από δύο ώρες χρειάζονται για να πας αεροπορικά περισσότερα από τρεις χιλιάδες χρόνια πίσω.
Για να βρεθούμε κάτω από το ηφαίστειο του διαρκώς μεθυσμένου Lowry ή του alter ego του, του Βρετανού πρόξενου Geoffrey Firmin, ούτε που ξέρω πόση ώρα θα χρειαζότανε και σίγουρα θα κόστιζε πολύ πιο ακριβά. Φαντάζομαι πάντως ότι θα ήταν συναρπαστική εμπειρία· χωρίς να πίνουμε μεσκάλ όμως, για να θυμόμαστε και τίποτα μετά την επιστροφή. Παραβλέπω το γεγονός ότι ο πρόξενος πέθανε εκεί την «ημέρα των νεκρών».
Τελειώνω με τους παραλληλισμούς, λοιπόν, και κάποιο μεσημεράκι αποβιβαζόμαστε στο διεθνές αεροδρόμιο της Νάπολη. Η πρωτεύουσα της επαρχίας της Καμπανίας είναι γνωστή για τις αρχαιότητές της, την ομώνυμη πίτσα της –την οποία τρώγαμε κάθε μέρα– και διάφορα άλλα στα οποία θα αναφερθούμε στο δεύτερο μέρος του γεωγραφικού περιπάτου.
Έχει κατοικηθεί από την νεολιθική εποχή. Οι Έλληνες διαδέχθηκαν –ας το πούμε κι έτσι– τους αυτόχθονες και ίδρυσαν την αποικία Παρθενόπη· μέρος της Μάγκνα Γκρέτσια. Αργότερα πέρασαν οι Ρωμαίοι και μετά κόσμος και λαός μέχρι την ίδρυση του κράτους της Ιταλίας. Θα τα δούμε αυτά στη συνέχεια.
Μείναμε στο κέντρο της πόλης –μνημείο πολιτιστικής κληρονομιάς της ανθρωπότητας πλέον– με στενούς λιθόστρωτους δρόμους και πολυώροφα κτήρια που φαίνονται –και είναι– παμπάλαια απ' έξω αλλά, αν κρίνω από το διαμέρισμα που μέναμε, είναι πολύ σύγχρονα μέσα. Ήταν και σε λογική απόσταση με τα πόδια από τον σιδηροδρομικό σταθμό γιατί είχαμε σχέδια στο μυαλό μας για τις επόμενες δύο μέρες.
Αφού λοιπόν τακτοποιηθήκαμε, ήπιαμε το απαραίτητο Aperol spritz και απολαύσαμε την εξαιρετική παραδοσιακή πίτσα την επόμενη μέρα πήγαμε στην Πομπηία (Pompeìì σήμερα)· εκεί ήταν το μυαλό μας. Αν και Απρίλιος, όχι δηλαδή ακμή της τουριστικής περιόδου, το τρένο ήταν κατάμεστο – «δεν έπεφτε καρφίτσα», όπως λέμε. Για κάπου σαράντα λεπτά όρθιοι και στρυμωγμένοι σαν σαρδέλες. Μείναμε στην αρχαία πόλη οκτώ ώρες, χώρια το ταξίδι, μέχρι που άρχισε να σκοτεινιάζει και μας έδιωξαν για να κλείσουν. Άντε να κλείσεις τώρα δύο χιλιάδες χρόνια μαγείας! Υπάρχουν βέβαια και συντομότερες, περισσότερο κονσερβοποιημένες, δυνατότητες επισκέψεων αλλά, όπως έχουμε πει και στο παρελθόν, προτιμάμε τα ιδιωτικά και δύσκολα· βίτσια είναι αυτά. Άσε που με τα οργανωμένα γκρουπ μένεις εκεί γύρω στις τρεις ή τέσσερις ώρες. Ούτε τρέχοντας δεν προλαβαίνεις να δεις τα ελάχιστα τουλάχιστον. Όλες και όλοι έχουμε ακούσει για την Πομπηία, έχουμε διαβάσει, έχουμε δει ταινίες του Χόλιγουντ ή ντοκιμαντέρ με προσομοιώσεις του γεγονότος. Άλλο όμως να είσαι εκεί που συνέβησαν όλα και πιο ασφαλές βέβαια σήμερα, αφού έχουν συμβεί!
Μια πόλη που την είχαν φυλάξει για μας η λάβα, η τέφρα και τα άλλα υλικά της τεράστιας ηφαιστειακής έκρηξης. Με τους δρόμους της άθικτους, τα σπίτια, τα καπηλειά, τα μαγαζιά και τις τοιχογραφίες της καθημερινής ζωής, ερωτικής ή λιγότερο. Τα πιο πολλά, μη δομικά και περισσότερο εύθραυστα από τον χρόνο, έχουν βέβαια μεταφερθεί σε μουσεία ή σε αρχαιολογικά εργαστήρια. Υπάρχουν όμως αμέτρητα ακόμα να θαυμάσει ο επισκέπτης. Οι κινήσεις ή οι εκφράσεις των ανθρώπων πριν τους κάψει η μανία του Βεζούβιου όμως είναι εκεί, έστω και σε γύψινα ομοιώματα. Μοχθηρός βέβαια αυτός αλλά τους είχε προειδοποιήσει μ' έναν μεγάλο σεισμό δεκαεπτά χρόνια πριν. Δεν ήξεραν όμως από τέτοια οι αρχαιότεροι. Ήταν καλοί στην αστρονομία, τη φιλοσοφία, τα μαθηματικά και τις εφήμερες απολαύσεις. Έχτισαν την πόλη ξανά και να το αποτέλεσμα.
Το να περιπλανάσαι με εκατοντάδες ή χιλιάδες άλλους, περίεργους όπως εσύ, τουρίστες στους δρόμους, την αγορά, τα αμφιθέατρα και τα κάθε λογής οικήματα μιας πόλης που εξαφανίστηκε το έτος 79 μ.Χ., επί αυτοκράτορα Τίτου, δεν έχει φαντάζομαι καμιά σχέση με το τι είχε συμβεί τότε. Ακόμα και οι περιγραφές του Πλίνιου του νεότερου, που ήταν αυτόπτης μάρτυρας αλλά τις δημοσίευσε δύο δεκαετίες μετά, δεν θεωρούνται πλέον τόσο αξιόπιστες. Ο θείος του, ο γνωστός συγγραφέας και φυσιοδίφης, Πλίνιος ο πρεσβύτερος πέθανε όμως εκεί κοντά κατά τη διάρκεια της έκρηξης.
Η πόλη πάντως είναι εδώ που είσαι και φιλοσοφείς για τη ματαιότητα των εγκόσμιων. Ο χρόνος έχει σταματήσει.
Επιτρέψτε μου μία μικρή παρένθεση για τον αυτοκράτορα Τίτο. Πριν διαδεχθεί, κατά περίεργο για την εποχή τρόπο, ειρηνικά τον μπαμπά του είχε ισοπεδώσει την Ιερουσαλήμ, καταστρέψει τον ναό του Σολομώντα και σφαγιάσει κάπου ένα εκατομμύριο κοσμάκη. Την είχε γλυτώσει η φιλενάδα του Βερενίκη, κόρη του βασιλιά Ηρώδη, αλλά δεν τον άφηναν να την νομιμοποιήσει. Στα δύο χρόνια που ήταν αυτοκράτορας εξερράγη ο Βεζούβιος και κάηκε αργότερα ένα μεγάλο μέρος της Ρώμης. Ή γκαντέμης ήταν ή τον εκδικήθηκε ο Γιαχβέ.
Επιστρέφουμε στην Πομπηία, λοιπόν. Πίσω από την Porta Marina, μία από τις επτά πύλες της, μας υποδέχεται η πόλη. Μια πόλη-φάντασμα που σφύζει από κόσμο! Μέχρι και κέρματα των πελατών βλέπεις στα πιθάρια των μαγαζιών! Δεν εννοώ το ταμείο εισόδου φυσικά για το οποίο χρειάζεσαι χαρτονομίσματα ή πιστωτική κάρτα.
Υπολογίζεται ότι την εποχή της έκρηξης οι κάτοικοι ήταν δεκαπέντε χιλιάδες. Διάβασα ότι στην εποχή μας, στην ακμή της τουριστικής περιόδου, οι επισκέπτες σε καθημερινή βάση είναι περισσότεροι. Μέχρι που σκέφτονται να τους περιορίσουν. Φανταστείτε ότι το ένα τρίτο της πόλης δεν έχει ακόμα ανασκαφεί. Οπότε υπάρχει και μέλλον.
Δεν προτίθεμαι, πάντως, να σας αναγκάσω να διαβάσετε για οκτώ ώρες! Εκτιμώντας την υπομονή σας. Περιδιαβήκαμε την πόλη, λοιπόν, περπατήσαμε στους φαρδείς λιθόστρωτους δρόμους με εμφανή τα αυλάκια που έχουν αφήσει οι τροχοί των αμαξών, μπήκαμε στα εμπορικά, στα σπίτια των κατοίκων και τους φούρνους. Περιπλανηθήκαμε στην αχανή αγορά, με τα υπολείμματα του ναού του Απόλλωνα και της Βασιλικής, του διοικητικού και εμπορικού κέντρου της πόλης. Στην κατάσταση που είναι σήμερα μόνο να φανταστείς μπορείς το παλιό μεγαλείο κι αυτό με τη βοήθεια του βιβλίου, που είχαμε μαζί μας.
Η πόλη είχε πέντε λουτρά αλλά φανταστήκαμε ότι ήμαστε στις Terme stabiane των οποίων η διακόσμηση ήταν υψηλής αισθητικής και αντάξια φαντάζομαι των υπηρεσιών που προσέφεραν.
Τα σπίτια των πλούσιων εμπόρων και οι βίλες των γαιοκτημόνων έχουν όμως πιο μεγάλο εικαστικό ενδιαφέρον. Έχουν ψηφιδωτά και τοιχογραφίες. Θα μείνουμε για λίγο σε μερικά απ' αυτά, λοιπόν.
Στην μεγάλη αίθουσα υποδοχής της Villa imperiale δεσπόζει η τοιχογραφία του Θησέα παρέα με τον μινώταυρο. Έχει κι άλλα βέβαια, όχι όμως το παλιό της μεγαλείο. Στο μεγάλης έκτασης αλλά σχεδόν ασκεπές Casa del Fauno εκτός από το άγαλμά του υπάρχει, μεταξύ άλλων, το αντίγραφο ενός μωσαϊκού του δικού μας Αλέξανδρου να πολεμάει τον Δαρείο. Το πρωτότυπο είναι στο μουσείο, για ευνόητους λόγους. Στο Casa dei Vettii, απελεύθερων σκλάβων που προφανώς πρόκοψαν υπάρχουν ωραιότατες τοιχογραφίες της τέταρτης τεχνοτροπίας[2] και ένας Πρίαπος του οποίου η ανατομία του γεννητικού οργάνου σε νουθετεί να φυλάγεσαι! Έπρεπε βέβαια –για συντεχνιακούς λόγους– να επισκεφθώ το Casa del poeta tragico. Ήταν όμως κλειστό λόγω εργασιών συντήρησης ή δολοπλοκίας. Μόνο τον φύλακα σκύλο είδα στο μωσαϊκό του δαπέδου στην είσοδο ο οποίος μου κούνησε φιλικά την ουρά του μεταφέροντάς μου τους χαιρετισμούς του ομότεχνου.
Για ηδονοβλεπτικούς, υποθέτω, λόγους η Πομπηία έγινε αρχικά γνωστή χάρη στις ερωτικές τοιχογραφίες της. Σήμερα βέβαια είναι κατάλληλες για ανηλίκους, με όσα έχουν την δυνατότητα πλέον να βλέπουν. Στο Lupanar, λοιπόν, έμαθα ότι οι εκδιδόμενες ιερόδουλες ήταν σκλάβες που έκαναν τη δουλειά υποχρεωτικά. Τα λεφτά πήγαιναν στ' αφεντικά τους. Δεν έχουν αλλάξει και πολλά ήθη και έθιμα δηλαδή! Υπήρχαν επίσης και αρσενικοί για όσους είχαν εναλλακτικά γούστα. Έχει κι άλλες στο μουσείο για να μας θυμίζουν ότι ελάχιστα διαφέρει η σημερινή ερωτική μας συμπεριφορά.
Μέχρι και στο νεκροταφείο πήγαμε. Το Cemeterio de la porta Herculano είναι, όπως και αυτό του Κεραμικού εδώ, έξω από τα τείχη της πόλης και είναι κι αυτό πολύ παλιό. Η έναρξη λειτουργίας του ανάγεται πολλούς αιώνες πριν την έκρηξη του ηφαιστείου, από την εποχή των Σαμνιτών. Τώρα θα μου πείτε: «Μα όλη η πόλη δεν είναι ένα νεκροταφείο;» και θα έχετε δίκιο.
Η αποθέωση ήταν όμως η Villa dei Misteri· στην κυριολεξία δηλαδή. Ήταν στην άκρη της πόλης. Ήθελε αρκετό περπάτημα για να πας μέχρι εκεί αλλά σε περίμενε το απρόσμενο. Για να φτάσεις στο μεγάλο δωμάτιο, που είναι ο προορισμός σου, περνάς από διαδρόμους και πολλά μικρότερα δωμάτια καλυμμένα με τοιχογραφίες της δεύτερης κυρίως τεχνοτροπίας[2] και μυστηριακό νόημα. Αυτό το καλύπτει, σε όλους του τοίχους, μία τοιχογραφία με κεντρικό θέμα τον θεό Βάκχο και την Αριάδνη περιτριγυρισμένους από μαινάδες και φαύνους. Γύρω γύρω υπάρχουν σκηνές από τα διονυσιακά μυστήρια: οινοποσίες, χοροί και διάφορα άλλα τελετουργικά της λατρείας. Κυριαρχούν πάντως, όπως μπορούμε να φανταστούμε, οι όμορφες νεαρές γυναίκες.
Υπάρχουν πολλές εικασίες για τις μυστικιστικές προεκτάσεις των τοιχογραφιών. Καμία όμως δεν χρειάζεται για την αισθητική απόλαυσή τους. Δεν έχω τη δυνατότητα να την μεταδώσω φυσικά· δεν είμαι θαυματοποιός. Το θαύμα είναι, άλλωστε, ότι έχουν διατηρηθεί –έστω και με το αναπόφευκτο, λόγω γήρατος, λίφτινγκ– σε αυτή την άριστη κατάσταση.
Μια και ίσως είναι γνωστή η αγάπη μου για την μουσική άφησα τελευταίο το αμφιθέατρο. Αυτό βρίσκεται στην άλλη άκρη της πόλης και στους υπόγειους διαδρόμους του αντί για μελλοθάνατους και άγρια θηρία υπάρχουν πλέον φωτογραφίες, αποσπάσματα βίντεο και μουσική από την ταινία Pink Floyd: Live at Pompeii.[3]
Μας είναι γνωστοί φυσικά, αλλά το ενδιαφέρον είναι ότι έπαιζαν χωρίς ακροατήριο σ' ένα αμφιθέατρο χωρητικότητας είκοσι χιλιάδων ατόμων! Ήταν επιλογή τους φυσικά για τις ανάγκες της ταινίας. Αυτά το 1971-1972, πριν μας εκτοξεύσουν στην Σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού.[4] Μέσα, πάντως, στο άλλοτε αιμοβόρο αμφιθέατρο σήμερα φυτρώνει ειρηνικό χορτάρι και οι επισκέπτες δεν θυμίζουμε morituri.
Η πόλη έχει επίσης ένα θέατρο πέντε χιλιάδων θέσεων, για παραστάσεις τραγωδιών ή κωμωδιών κι ένα μικρότερης χωρητικότητας ωδείο, για συναντήσεις των τοπικών αρχών και άλλες ψυχαγωγικές εκδηλώσεις. Για να εξημερώνουν τα ήθη τους δηλαδή! Λειτουργούν πάντως μέχρι σήμερα, τους καλοκαιρινούς μήνες. Είχαν μάλιστα αρχίσει τις προετοιμασίες.
Μας έδιωξαν όμως το σούρουπο. Γυρίσαμε πίσω λιγότερο στρυμωγμένοι αλλά ιδρωμένοι γιατί είχε πολύ καλό και ζεστό καιρό. Πλυθήκαμε, ήπιαμε το Spritz, φάγαμε την πίτσα και πήγαμε για νάνι, γιατί είχαμε και συνέχεια. Στο μεταξύ είχε αρχίσει να βρέχει. Μ' αυτά τα λίγα που έγραψα είναι σα να μην πήγαμε πουθενά, αλλά είπαμε: «Xρόνου φείδου».
Η επόμενη, ηλιόλουστη και πάλι ημέρα, ήταν αφιερωμένη στην Herculaneum (Ercolano σήμερα). Ηράκλειο την είχαν ονομάσει οι Έλληνες έποικοι οι οποίοι είχαν διαδεχθεί –με τη βία φαντάζομαι– τους Ετρούσκους. Μία πόλη που έχει κι αυτή αναδυθεί από την τέφρα του Βεζούβιου αλλά πολύ μικρότερη από την Πομπηία και πολύ πιο τυχερή, κατά μία έννοια. Μέχρι και πάπυροι έχουν διασωθεί. Το όνομα μας παραπέμπει φυσικά στον Ηρακλή – ποιος ξέρει, μπορεί να βοήθησε κι αυτός με τη δύναμή του. Οι επιστήμονες όμως πιστεύουν ότι η τύχη της οφείλεται σε λιγότερο μυθολογικούς λόγους και περισσότερο σε γεωλογικούς. Είναι πολύ κοντά στην Πομπηία και συνήθως οι οργανωμένες επισκέψεις περιλαμβάνουν και τις δύο πόλεις σε μία ημερήσια εκδρομή· δύο σ' ένα όπως λένε και οι διαφημίσεις για διάφορα προϊόντα. Στις δικές μας συνήθειες έχουμε αναφερθεί πριν.
Μια και ήταν πιο μικρή πόλη λοιπόν και είχαμε όλη την ημέρα, αφιερώσαμε αναλογικά περισσότερο χρόνο. Έχοντας άλλωστε και την χθεσινή εμπειρία ήμαστε πιο προετοιμασμένοι για το τι θα αντικρύζαμε ή έτσι νομίζαμε τουλάχιστον. Η νέα πόλη είναι κτισμένη στην πλαγιά του βουνού αλλά και πάνω από την παλιά, της οποίας τα τρία τέταρτα δεν έχουν ανασκαφεί και ούτε πρόκειται φαντάζομαι, τουλάχιστον στο μεγαλύτερο μέρος τους. Σκάβουν πάντως σήραγγες –όπως τον 18ο αιώνα– για να βρουν ό,τι μπορούν.
Μάθαμε ότι ο Βεζούβιος φέρθηκε στην Ερκουλάνουμ με μεγαλύτερη επιείκεια από αυτήν που έδειξε στην ξετσίπωτη Πομπηία. Εκτός από τις τοιχογραφίες έχουν μείνει ξύλινα πατώματα, ένα ξύλινο παραβάν, μέχρι και το σκαρί ενός πλοίου! Λίγα κτήρια είναι μάλιστα διώροφα και τριώροφα. Στα λεμβοστάσια βρέθηκαν και εκατοντάδες σκελετοί ανθρώπων που είχαν προσπαθήσει να διαφύγουν από τη θάλασσα. Πολλοί τα είχαν καταφέρει πάντως.
Οι πάπυροι που προαναφέραμε, αλλά και πολλά αγάλματα και προτομές, ανακαλύφθηκαν στην ονομαζόμενη –για ευνόητους λόγους– Villa dei papyri. 1800 πάπυροι υπολογίζεται ότι βρέθηκαν και φανταστείτε ότι ήταν ιδιωτική κατοικία. Η κατάστασή τους δεν είναι βέβαια καλή, ούτε καν υποφερτή στις περισσότερες περιπτώσεις, γιατί έχουν απανθρακωθεί. Οι επιστήμονες όμως τους ψάχνουν, με τα σύγχρονα πλέον μέσα που διαθέτουν, γιατί περιέχουν σημαντικά φιλοσοφικά κείμενα και πληροφορίες για την εποχή αλλά και προηγούμενες.
Ένα άλλο εντυπωσιακό, εικαστικά αυτό, κτήριο είναι το ονομαζόμενο Casa di Nettuno e Amfitrite. Η ονομασία είναι προφανής, στον τοίχο ενός δωματίου υπάρχει ένα υπέροχο μωσαϊκό που απεικονίζει το ζευγάρι των θεών της θάλασσας με την περιβολή των πρωτόπλαστων, αλλά σε απόσταση ασφαλείας! Στον διπλανό τοίχο υπάρχει ένα άλλο υπέροχο μωσαϊκό με σκηνές κυνηγιού κι ένα παγώνι να κοιτάζει αμέριμνα από ψηλά. Είναι ίσως το «σήμα κατατεθέν» της αρχαίας πόλης. Τα πρωτότυπα και των δύο βρίσκονται βέβαια στο αρχαιολογικό μουσείο της Νάπολη. Σ' αυτό θα πάμε όταν περιηγηθούμε την πόλη.
Τα δημόσια λουτρά –Terme centrali– έχουν ανδρική και γυναικεία πτέρυγα. Έχουν και τα δύο αποδυτήρια και αίθουσες λουτρών, μόνο θερμών για τις κυρίες. Οι κύριοι μπορούσαν να έχουν και ψυχρολουσίες!
Θαυμάσια όλα αλλά το βλέμμα καθηλώνεται σε ένα λευκό μωσαϊκό που καλύπτει το πάτωμα των αποδυτηρίων γυναικών. Απεικονίζει τον Τρίτωνα περιτριγυρισμένο από τέσσερα δελφίνια, ένα χταπόδι, μια σουπιά και έναν άγγελο(;) με μαστίγιο· αυτά είναι με μαύρες ψηφίδες. Χάρμα οφθαλμών ήταν για μας τους τουρίστες.
Αψηφώντας τις κακουχίες που προκάλεσαν ο Βεζούβιος ή ο χρόνος και χάρη στις επιτυχημένες ανασκαφές του προηγούμενου αιώνα τα λουτρά έχουν διατηρηθεί σε αρκετά ευπρεπή κατάσταση. Σώζονται μέρη των συστημάτων θέρμανσης, αποχέτευσης και άλλων απαραίτητων για την χρήση τους εγκαταστάσεων, όπως το γυμναστήριο. Εκεί κοντά σώζεται και μέρος του συστήματος υδροδότησης. Η πόλη έχει και Terme suburbane, αλλά δεν θυμάμαι να πήγαμε.
Το ξύλινο παραβάν που προαναφέραμε βρίσκεται στην Casa del tramezzo di lengo. Για την δισχιλιετή ηλικία του και τις κακουχίες που έχει περάσει βρίσκεται –χτύπα ξύλο!– σε εξαιρετικά καλή κατάσταση, μέχρι και μεταλλικά εξαρτήματά του έχουν διασωθεί. Στο ίδιο κτήριο υπάρχει επίσης ένα μαρμάρινο τραπέζι σε εξίσου καλή κατάσταση κι ένα κρεββάτι! Είχε όλα τα κομφόρ, που λένε.
Δεν λείπουν βέβαια τα αρτοποιεία, οι ταβέρνες –όπως η Grande taberna– και το παντοπωλείο, γεμάτο με άδειους αμφορείς και πιθάρια που κάποτε περιείχαν κρασί, αποξηραμένα φρούτα ή όσπρια.
Κάπου στην άκρη της πόλης προκαλεί την προσοχή μας η επιγραφή της πρόσοψης AD CVCVMAS, πάνω από τέσσερα κοστολογημένα –ανάλογα με την ποικιλία– κανάτια κρασιού. Καπηλειό δηλαδή για τους πελάτες που θέλουν να γευτούν τον τοπικό οίνο· ήθελαν καλύτερα, γιατί το κατάστημα δεν λειτουργεί πλέον.
Το θέατρο είναι υπόγειο σήμερα και πάει κάποιος εκεί από τις σήραγγες που έχουν διανοίξει για τις ανασκαφές. Δεν πήγαμε πάντως. Όσο μικρή και να είναι η αρχαία πόλη η ώρα πέρναγε. Έχει κι άλλα κτήρια με τοιχογραφίες της τέταρτης περιόδου, όπως αυτές του Σάτυρου και της Μαινάδας ή του Άρη και της Αφροδίτης, στο Casa del bicentenario. Βαπτίστηκε έτσι γιατί ανακαλύφθηκε διακόσια χρόνια μετά την έναρξη των ανασκαφών. Υποσχέθηκα όμως να μην διαβάζετε με τις ώρες. Αδυνατώ να περιγράψω αυτά που έβλεπα άλλωστε.
Δεν γίνεται όμως να μην αναφέρω το δέος που προκαλούν οι τοιχογραφίες του Collegio degli Augustali. Θεωρείται κέντρο λατρείας του πρώτου Ρωμαίου αυτοκράτορα· δεν είχε προλάβει ο θείος του βλέπετε! Η μεγάλη αίθουσα έχει ό,τι εικαστικό, της τέταρτης τεχνοτροπίας, θα ήθελε ο πιστός τότε ή ο επισκέπτης σήμερα. Πρωταγωνιστεί ο Ηρακλής τον οποίο, μετά τις περιπέτειες, υποδέχονται στον Όλυμπο η Ήρα και η Αθηνά.
Φεύγοντας περάσαμε από το παλιό λιμάνι, όχι ακριβώς δίπλα στη θάλασσα πλέον. Εκεί έχουν βρεθεί οι σκελετοί, τα υπολείμματα του πλοίου και τόσα άλλα. Εμείς πάντως επιστρέψαμε με το τρένο.
Το βράδυ, μετά το Spritz, μας περίμενε μία ακόμα Ναπολιτάνικη πίτσα ανά άτομο και η αναμονή για την αρχή της περιήγησης στην πόλη την επόμενη μέρα.
Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου
Στις συνοδευτικές εικόνες βλέπετε φωτογραφίες του συντάκτη.
Παραπομπές:
[1] Μάλκολμ Λόουρι, Κάτω από το ηφαίστειο (εκδόσεις Αστάρτη). Θεωρείται από τους ειδήμονες ένα από τα καλύτερα μυθιστορήματα του περασμένου αιώνα. Να σημειώσω ότι ο συγγραφέας του είχε γράψει μόνο δύο μυθιστορήματα.
[2] Οι ειδικοί διακρίνουν τέσσερις τεχνοτροπίες στις τοιχογραφίες των πόλεων που έχουν ανασκαφεί. Η πρώτη ανάγεται στην εποχή των Σαμνιτών (4ος-1ος αιώνας π.Χ.), η δεύτερη τον 1ο αιώνα π.Χ., η τρίτη μέχρι τον σεισμό και η τέταρτη –η πιο διαδεδομένη– μέχρι την έκρηξη. Έχουν διαφορές τις οποίες αδυνατώ να αναλύσω λόγω ελλιπών γνώσεων επί του θέματος. Το διαδίκτυο όμως βρίθει πληροφοριών.
[3] Ταινία και άλμπουμ των Pink Floyd που έχουν υποστεί πολλές επανεκδόσεις και τα τραγούδια που περιέχονται είναι μικρή ανθολογία των μέχρι τότε μουσικών προσανατολισμών τους.
[4] Dark side of the moon.Ίσως όχι το καλύτερο αλλά σίγουρα το εμπορικότερο άλμπουμ του συγκροτήματος και από τα πιο ευπώλητα της μουσικής που εκπροσωπεί.
