koukidaki: Γυναίκες οργανοπαίκτριες ανά τους αιώνες

Από τις αρχαίες αυλητρίδες, στις μεσαιωνικές τροβαδούρους και τις σύγχρονες οργανοπαίκτριες παραδοσιακών οργάνων

Χρυσούλας Διπλάρη

Αγγελίνα Κλαυδιανού (ασκομαντούρα, λάφτα, κρητική λύρα)

Η Αγγελίνα Κλαυδιανού, που λάτρεψε Χατζιδάκι, Σοπέν και Τσαϊκόφσκι σπουδάζοντας και παίζοντας αρχικά πιάνο, στα 29 της χρόνια κάνει στροφή και μαθαίνει μόνη της, σχεδόν, να παίζει παραδοσιακά πνευστά ενώ από τον, επίσης, μουσικό σύντροφό της μαθαίνει να παίζει ασκομαντούρα (που είναι η κρητική λέξη για την τσαμπούνα) και κρητική λύρα και, ταυτόχρονα, σπουδάζει πολίτικο λαούτο (λάφτα). Οι επιρροές της πλέον πηγάζουν από τον Ψαρογιώργη και τον Ψαραντώνη, στοιχεία έμπνευσης όμως παίρνει από παντού (Bjork, Aurora...).

Απόφοιτος του Πειραματικού Μουσικού Γυμνάσιου και Λύκειου Παλλήνης, σπούδασε θέατρο και δούλεψε για λίγο ως ηθοποιός, μέχρι που η σχέση με τον σύντροφό της την ώθησε σιγά σιγά στην κρητική μουσική με την οποία εκείνος ασχολείται κι εκείνη παραδόθηκε με το πάθος του νεοφώτιστου.

«Όταν κατάλαβα την πολυπλοκότητα, το ενδιαφέρον και την ομορφιά της κρητικής μουσικής, μου δημιουργήθηκε μια περιέργεια και για άλλα είδη, όπως η τουρκική κλασική και τα μακάμ, που σπουδάζω τώρα. Αρχικά, τα πνευστά με βοήθησαν να "αναπνεύσω" επιτέλους με κάποια ελευθερία και να βρω τη φωνή μου, κι η λάφτα μου προσέφερε με τη γλύκα της έναν τρόπο να εκφράσω τις μελωδίες που είχα στην καρδιά μου πολύ καιρό τώρα και δεν το ήξερα. Η λύρα πρόκειται να είναι μια ακόμα γλώσσα απελευθέρωσης για εμένα», εξομολογείται η Αγγελίνα, η οποία παραδέχεται πως ξεκίνησε κάπως αργά με τα παραδοσιακά, αλλά δεν την σταματάει τίποτα από το να μαθαίνει συνεχώς.

Η Αγγελίνα δεν μασάει τα λόγια της, ειδικά σε ό,τι έχει να κάνει με τις έμφυλες διακρίσεις στον χώρο, αλλά και την δική της οπτική. Λέει: «Είναι πολύ δύσκολο, ειδικά για εμένα που ξεκίνησα κάπως αργά –όσον αφορά στα κοινωνικά πρότυπα– ακόμα και να με δεχτούν ως μουσικό οι άλλοι μουσικοί (κάτι που έχει πάψει να με ενδιαφέρει), πόσω μάλλον που είμαι και γυναίκα. Η παραδοσιακή μουσική ανέχεται την γυναικεία παρουσία μόνο ως τραγουδίστρια –συχνά επιβάλλεται να είναι και όμορφη– ή αν παίζει κάποιο "γυναικείο" όργανο. Φυσικά, η ασκομαντούρα, για παράδειγμα, δεν ενδείκνυται για γυναίκα. Έχω ακούσει τη φράση "είναι αντιαισθητικό να παίζει μια γυναίκα ασκό".».

»Βλέπω και ακούω πολλά γύρω απ' το τι επιτρέπεται να παίζει μια γυναίκα και τι όχι. Βλέπω τι τραβάνε και οι άλλες κοπέλες που προσπαθούν να παίξουν λαούτα ή λύρες και ακούν ότι δεν μπορούν να τραγουδήσουν καν ριζίτικα γιατί αυτό είναι ανδρικό προνόμιο, λες και είναι κάτι που αφορά την σωματική ανατομία. Ευτυχώς οι άνθρωποι που επιλέγω να συναναστρέφομαι πλέον έχουν ανοιχτούς ορίζοντες και τους ενδιαφέρει η μουσικότητα και η αγάπη για τον ήχο και όχι τι έχουμε ανάμεσα στα πόδια μας. Η επιλογή των συνεργατών έχει επιπλέον ως αποτέλεσμα και την ισότιμη αμοιβή. Απλώς νομίζω ότι αν σ' ένα γλέντι ήταν να επιλέξουν εμένα να παίξω ασκομαντούρα ή έναν άντρα, θα επέλεγαν μάλλον τον άντρα γιατί είναι πιο "παραδοσιακό", κατά τη γνώμη τους. Σπάνια βλέπω γυναίκα να παίζει σε γλέντι στην Κρήτη. Το πολύ κανένα κρουστό ή να τραγουδήσει ελάχιστα. Στην αρχή πίστευα ότι αρκούσε να παίζω καλά, αλλά όχι. Το φύλο τούς βουλώνει τ' αφτιά. Μόνο όταν τραγουδούσα εκτιμούσαν κάπως την παρουσία μου. Συνήθως, μόνο ο λυράρης έχει υπόσταση για εκείνους, ίσως γιατί λανθασμένα έχουν συνδέσει την λύρα με τον ανδρισμό.»

»Ωστόσο, ελπίζω σε καλύτερες μέρες, γιατί πλέον πολλά κορίτσια παίζουν χωρίς να νοιάζονται για το τι φύλο είναι ο άλλος ή τι φύλο επιτρέπεται να είμαστε. Επίσης, δεν τις νοιάζει να είναι όμορφες στην σκηνή. Εμείς θ' αλλάξουμε τα πράγματα, δεν θ' αλλάξουν από μόνα τους. Κάποτε ελπίζω πως θα με κοιτάνε γι' αυτό που έχω μέσα μου, όχι γιατί είμαι ξανθιά. Κι ελπίζω να μάθουμε ν' ακούμε αληθινά ο ένας τον άλλον. Αυτό είναι που μου έμαθε η διαδικασία του να μαθαίνω πολλά όργανα: να ακούω! Το ένα όργανο ρέει μέσα στο άλλο, ο ένας ήχος αγκαλιάζει τον επόμενο, αλλά όλα είναι μουσική. Γι' αυτό όταν με ρωτάνε τι όργανο παίζω, λέω κανένα, είμαι μουσικός. Είναι μια προκατάληψη κι αυτό: δεν μπορείς να παίζεις τόσα όργανα… Μάντεψε! Μπορώ. Όλοι μπορούν.»

Η Αγγελίνα Κλαυδιανού, τριάντα τριών ετών πλέον, «τα χρόνια της σταύρωσης τα δύσκολα», όπως τα αποκαλεί, μουσικός, ηθοποιός, συνθέτρια, συγγραφέας και ποιήτρια (η ζακυνθινή καταγωγή της παίζει σίγουρα κάποιο ρόλο για τις καλλιτεχνικές ανησυχίες της), άνθρωπος παθιασμένος με την ουσία των πραγμάτων, γυναίκα που ονειρεύεται μια πολυεπίπεδη ελευθερία έκφρασης σε ατομικό αλλά και συλλογικό επίπεδο, ελπίζει σε μια ανάσταση που σύντομα θα είναι γεγονός αλλά μέχρι τότε, εκείνη θα μαθαίνει, θα μαθαίνει διαρκώς καινούργια πράγματα, χωρίς σταματημό...

Πρώτη δημοσίευση

Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου

Το δοκίμιο της Χρυσούλας Διπλάρη Γυναίκες οργανοπαίκτριες ανά τους αιώνες: Από τις αρχαίες αυλητρίδες, στις μεσαιωνικές τροβαδούρους και τις σύγχρονες οργανοπαίκτριες παραδοσιακών οργάνων εκδόθηκε στο koukidaki.gr τμηματικά κάθε Δευτέρα από τις 4 Μαΐου 2026. Ξεκινήστε από εδώ ή διαβάστε τον επίλογο στις 6 Ιουλίου.