Από τις 16 χημειοθεραπείες και την αλληγορική ελαφίνα των Δεκαέξι καταβυθίσεων, μέχρι τα δύο παιδιά στην παγωμένη Πράγα του Ως την τελευταία σταγόνα, η συγγραφέας μιλά στο koukidaki.gr για το τραύμα που δεν έχει εθνικότητα, για τον κύκλο που πρέπει επιτέλους να σπάσει και για την αγάπη ως το μόνο πανανθρώπινο αίτημα.
Η Δέσποινα Νάσσου δεν γράφει για να εντυπωσιάσει. Γράφει για να αγγίξει αυτό ακριβώς που μάθαμε να κρύβουμε επιμελώς: την ευάλωτη πλευρά μας. Στο πρώτο της βιβλίο, Δεκαέξι καταβυθίσεις, είναι μια ελαφίνα που πρέπει να βουτήξει 16 φορές στη μαύρη λιμνοθάλασσα για να σωθεί. 16, όσες και οι χημειοθεραπείες της. Ένα παραμύθι ενηλίκων γραμμένο «με μια ανάσα, στην ανάδυση από τη σκοτεινή περίοδο».
Στο δεύτερο, Ως την τελευταία σταγόνα, μας πάει στην παγωμένη, ομιχλώδη Πράγα. Εκεί, δύο παιδιά μεγαλώνουν με γονείς αλκοολικούς, ζώντας στον αυτόματο πιλότο, μέχρι να συναντήσουν τη Φελίτσια, τη θεία- φάρο. Μια ιστορία για το παιδικό τραύμα που δεν έχει εθνικότητα, όπως λέει η ίδια.
Από το μάρκετινγκ και τη μετάφραση, στη δική της, καθαρή φωνή. Τη συναντήσαμε για μια κουβέντα που δεν φοβήθηκε τα δύσκολα. Για την ευαλωτότητα ως δύναμη, για τους έφηβους που ακούμε λάθος, για το «πάω σε ψυχολόγο», που ακόμα στην Ελλάδα ψιθυρίζεται σαν ντροπή, και για την καλοσύνη ως τη μόνη συνειδητή απάντηση στον κυνισμό.
Δέσποινα, αν σε ρωτούσε κάποιος ποια είσαι και του έλεγες «είμαι η ελαφίνα που βγήκε από τη μαύρη λιμνοθάλασσα», τι θα καταλάβαινε για σένα;
Δέσποινα Νάσσου: Θα καταλάβαινε ότι έχω βγει από μια σοβαρή δοκιμασία. Τραυματισμένη αλλά πιο σοφή.
Οι Δεκαέξι καταβυθίσεις γράφτηκαν, όπως έχεις πει, με μια ανάσα, στην ανάδυση από τη σκοτεινή περίοδο. Η γραφή τελικά σε έσωσε ή απλώς κατέγραψε τη στιγμή που σωζόσουν;
Δ.Ν.: Εύλογο ερώτημα. Θα ήθελα να πιστεύω και τα δύο. Ο μόνος που τελικά μπορεί να μας σώσει είναι ο εαυτός μας, κανείς άλλος. Με ποιο μέσο ή δίαυλο, εξαρτάται από ό,τι ενυπάρχει ήδη μέσα στον καθένα μας, πιθανώς ως ακατέργαστο ψυχικό υλικό.
Και γιατί 16; Γιατί μια τραυματισμένη ελαφίνα πρέπει να βουτήξει όχι μία, αλλά δεκαέξι φορές; Τι κουβαλάει αυτός ο αριθμός;
Δ.Ν.: Είναι ο αριθμός που με έκανε να παγώσω στο άκουσμά του. Αναφέρεται στις δεκαέξι χημειοθεραπείες που έκανα. Ήξερα τότε ότι είχα δύσκολο δρόμο μπροστά μου.
Έγραψες: «Χρειάζεται μεγάλη γενναιότητα για να δείξει κανείς την ευάλωτη πλευρά του». Εμείς το μάθαμε ως αδυναμία. Εσύ πότε κατάλαβες ότι είναι δύναμη;
Δ.Ν.: Άργησα να το κατανοήσω και ακόμα περισσότερο να το ενσωματώσω. Ολοκληρώθηκε μέσα από μια μακρά, επίμονη και επίπονη διαδικασία αυτογνωσίας. Έγινε κτήμα μου μέσα από το βίωμα, όταν άρχισε να λιώνει η παγωμένη συναισθηματική ασπίδα και να αχνοφαίνεται το πράσινο βλαστάρι της έκφρασης και άρα της ελευθερίας. Δεν γίνεται να κουβαλάς την πανοπλία επιβίωσης αν θες μια ζωή με ελευθερία. Όπου ναρκώνεται η θλίψη, ναρκώνεται κι η χαρά.
Από το παραμύθι του Δάσους της Εσπεράντζα, πηγαίνεις στην παγωμένη, ομιχλώδη Πράγα και σε δύο παιδιά που μεγαλώνουν με γονείς αλκοολικούς, στο Ως την τελευταία σταγόνα. Τι ήταν αυτό που δεν σε άφησε να ΜΗΝ το γράψεις;
Δ.Ν.: Μα η επιθυμία μου να ακουστούν τα παιδιά. Η πλευρά τους, η δική τους φωνή. Τους το οφείλω όπως το οφείλω και στο δικό μου εσωτερικό παιδί.
Διάλεξες να μην το βάλεις στην Ελλάδα. Γιατί; Έχει εθνικότητα το τραύμα;
Δ.Ν.: Ακριβώς επειδή δεν έχει εθνικότητα και είναι πανανθρώπινο, αποφάσισα να το τοποθετήσω εκεί που δεν θα εμποδιζόταν η διαύγεια του μηνύματος. Όχι πολύ κοντά στο «σπίτι» μας αλλά ούτε τόσο μακριά ώστε να μην το κατανοούμε.
Μιλάς για παιδιά που ζουν στον αυτόματο πιλότο. Αν ένα παιδί που ζει κάτι τέτοιο σε διαβάζει τώρα, τι θα ήθελες να του ψιθυρίσεις;
Δ.Ν.: Θα του έλεγα σταθερά και τρυφερά ότι δεν φταίει εκείνο για τα λάθη, τις ανεπάρκειες ή την ανωριμότητα των ενήλικων, των γονιών, της κοινωνίας. Ότι είναι άξιο να αγαπηθεί απλά και μόνο για αυτό που είναι.
Και μετά έρχεται η Φελίτσια. Η θεία-φάρος. Μια γυναίκα κι εκείνη τσακισμένη, που όμως κάνει την υπέρβαση. Την έχεις συναντήσει αυτή τη γυναίκα στη ζωή; Υπάρχει στ'; αλήθεια;
Δ.Ν.: Φυσικά και υπάρχει. Περισσότερες από μία.
Απευθύνεσαι πολύ συνειδητά σε εφήβους. Τους αγαπάς φανερά. Τι είναι αυτό που εμείς οι μεγάλοι δεν ακούμε σωστά από αυτούς; Γιατί τους κατηγορούμε για μια κοινωνία που φτιάξαμε εμείς;
Δ.Ν.: Πράγματι απευθύνομαι σε κάθε έφηβο αλλά και στον έφηβο μέσα στον ενήλικα. Νιώθω τον θυμό και τον φόβο των εφήβων πίσω από τον μανδύα της αμφισβήτησης. Και μέσα από το βιβλίο τους δίνω αυτό που έχουν ανάγκη πιο πολύ. Τη δικαίωση, το «δοχείο» που θα αντέξει να ακούσει τα δύσκολα ή τις αμήχανες σιωπές, χωρίς επίκριση. Υπήρξαμε κι εμείς κάποτε έφηβοι. Οι νουθεσίες είναι στείρο έδαφος. Έχει σημασία να πλησιάσουμε με υγιή περιέργεια και αγάπη, τα παιδιά και τους εφήβους. Με καλοσύνη και ζεστασιά αντί κυνισμού.
Και στα δύο βιβλία σου μιλάς για τον κύκλο του τραύματος που πρέπει να σπάσει. Γιατί στην Ελλάδα ακόμα ντρεπόμαστε να πούμε «πάω σε ψυχολόγο»; Γιατί η βοήθεια θεωρείται ντροπή;
Δ.Ν.: Έτσι τη διδαχτήκαμε, έτσι την βιώσαμε και την επιβάλλουμε, ορισμένοι, στην επόμενη γενιά. Κοινωνικοπολιτικά έχουμε βαθιές καταβολές συμπλεγμάτων. Θέλει απόφαση και δουλειά για να φροντιστούμε εσωτερικά. Η ουσιαστική αλλαγή μόνο εκ των έσω μπορεί να ξεκινήσει. Είναι όμως πιο εύκολο να αλλάξεις το εξωτερικό παρά τις εσωτερικές δομές. Τι έχει όμως μεγαλύτερη αξία στον χρόνο; Κάτι ανάλογο δεν συμβαίνει και με την αρχιτεκτονική; Η ενίσχυση των θεμελίων είναι το ζήτημα.
Από το μάρκετινγκ και τη μετάφραση, στη δική σου φωνή. Πόσα χρόνια έκανες να επιτρέψεις στον εαυτό σου να πει: «είμαι συγγραφέας»;
Δ.Ν.: Πολλά πράγματα άργησα να επιτρέψω στον εαυτό μου. Η γραφή ένα από αυτά. Οπότε το «είμαι συγγραφέας» δεν έγινε αυτόματα. Έγινε σταδιακά, βλέποντας ότι η πηγή της έμπνευσης –και άρα της γραφής– όχι μόνο δεν στερεύει αλλά διευρύνεται. Με καθησυχάζει αυτό. Διότι άσχετα από την έκδοση του βιβλίου, θεωρώ τη γραφή μέρος της αυθεντικής μου ταυτότητας.
Λες ότι αγαπάς τη μικρή φόρμα, τη νουβέλα. Γιατί; Θεωρείς ότι ο πόνος δεν θέλει πολλά λόγια για να ειπωθεί;
Δ.Ν.: Αγαπώ την ουσία όχι τη φιοριτούρα. Η ουσία είναι σαν το κουκούτσι της ελιάς, συμπυκνωμένη, ανθεκτική, γήινη και θρεπτική. Ο πόνος, δυστυχώς ή ευτυχώς, είναι το εφαλτήριο για την αλήθεια. Για αυτό άλλωστε εκτός από τη μικρή φόρμα στην πεζογραφία θεωρώ την ποίηση ως την κατεξοχήν εύστοχη και ανόθευτη μορφή έκφρασης λόγου. Θα το πω κάπως πιο εκλαϊκευμένα, «τα πολλά λόγια είναι φτώχεια». Με την προϋπόθεση, σε κάθε περίπτωση, ότι είναι τα κατάλληλα για να αποδώσουν το αληθινό νόημα.
Αν έπρεπε να το πεις με μια λέξη, ποιο είναι το κοινό και πανανθρώπινο αίτημα που ενώνει το παιδί, τον έφηβο και τον ενήλικα στο Ως την τελευταία σταγόνα;
Δ.Ν.: Η αγάπη. Να αγαπήσουμε και να αγαπηθούμε ως είμαστε.
Τι χτίζεις τώρα;
Δ.Ν.: Θα μου επιτρέψεις να μην αποκαλύψω περισσότερα, Γιώργο. Το «Ως την τελευταία σταγόνα» ξεκίνησε πρόσφατα το ταξίδι του και οι «Δεκαέξι καταβυθίσεις» το συνεχίζουν. Παράλληλα, μόλις βγήκε στον αέρα η Διόπτευση, ένας ψηφιακός χώρος συνάντησης και συνομιλίας ανθρώπων από τον ευρύτερο χώρο της τέχνης, των γραμμάτων και των επιστημών, με συγκεκριμένο όραμα και ταυτότητα. Νιώθω ότι βρίσκομαι εκεί που έχει νόημα, με τον τρόπο που επιθυμώ.
Αν ο αναγνώστης κλείσει το βιβλίο σου και κρατήσει μόνο μια αίσθηση, μια σταγόνα, τι θα ήθελες να είναι;
Δ.Ν.: Η ισχύς εν τη ενώσει, ως συνειδητή επιλογή. Ο άνθρωπος δεν είναι ούτε θηρίο ούτε θεός για να βαδίζει μόνος του στη ζωή. Χρειαζόμαστε ο ένας τον άλλο, με υγιή όμως τρόπο.
Στο τέλος αυτής της συζήτησης, καταλαβαίνεις γιατί η Δέσποινα Νάσσου αγαπά τη μικρή φόρμα, τη νουβέλα. Γιατί όπως λέει η ίδια, «τα πολλά λόγια είναι φτώχεια». Ο πόνος δεν θέλει φιοριτούρα, αλλά θέλει ουσία. Σαν το κουκούτσι της ελιάς: συμπυκνωμένη, ανθεκτική και γήινη.
Αν κάτι κρατάμε από τα δύο της βιβλία, από την ελαφίνα μέχρι τα παιδιά της Πράγας, είναι αυτό που η ίδια συμπυκνώνει σε μία λέξη: αγάπη. Να αγαπήσουμε και να αγαπηθούμε ως είμαστε. Κι ίσως η πιο γενναία σταγόνα που μας αφήνει είναι αυτή: Δεν είμαστε ούτε θηρία ούτε θεοί για να βαδίζουμε μόνοι. Χρειαζόμαστε ο ένας τον άλλον, με υγιή τρόπο, ως την τελευταία σταγόνα.
Με το Ως την τελευταία σταγόνα να ξεκινά τώρα το ταξίδι του και τη νέα της Διόπτευση –έναν ψηφιακό χώρο συνάντησης ανθρώπων της τέχνης, των γραμμάτων και των επιστημών– να έχει μόλις βγει στον αέρα, η Δέσποινα Νάσσου δηλώνει πως νιώθει ότι βρίσκεται επιτέλους εκεί που έχει νόημα και μάλιστα, με τον τρόπο που επιθυμεί.
Δ.Ν.: Ευχαριστώ θερμά για τη φιλοξενία και τις γενναίες ερωτήσεις σου, Γιώργο.
Δέσποινα, σε ευχαριστώ εγώ. Γιατί η γενναία ερώτηση δεν γίνεται χωρίς γενναία απάντηση και εσύ δεν κράτησες τίποτα πίσω. Μας θύμισες ότι δεν χρειάζεται να έχουμε βουτήξει 16 φορές στη μαύρη λιμνοθάλασσα για να καταλάβουμε. Αρκεί να τολμήσουμε να δείξουμε, έστω για μια στιγμή, την ευάλωτη πλευρά μας. Εκεί που λιώνει η πανοπλία, όπως λες, και αχνοφαίνεται το πράσινο βλαστάρι. Σε ευχαριστώ που μας έδωσες αυτή τη σταγόνα.
Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου
Η Δέσποινα Νάσσου γεννήθηκε στην Αθήνα, το 1973. Σπούδασε μάρκετινγκ και διαφήμιση και ασχολήθηκε με τη μετάφραση ως ελεύθερη επαγγελματίας. Παράλληλα κάνει σπουδές ψυχολογίας. Έχει εκδώσει το διήγημα Δεκαέξι καταβυθίσεις: Μια ιαματική ιστορία (εκδ. Συρτάρι, 2024) και τη νουβέλα Ως την τελευταία σταγόνα (εκδ. Συρτάρι, 2026). Κείμενά της έχουν δημοσιευθεί σε ηλεκτρονικά λογοτεχνικά περιοδικά όπως Περι ου, Fractalart, Ποιείν, Υδράνη, Γράφειν, στο Greek News & Radio Florida ενώ παράλληλα αρθρογραφεί στη στήλη ψυχολογίας του Fractalart. Είναι διαχειρίστρια της ιστοσελίδας Διόπτευση, ενός ψηφιακού αρχείου συνομιλιών με πρόσωπα από τον ευρύτερο χώρο της τέχνης, των γραμμάτων και των επιστημών. Ζει και εργάζεται στην Αθήνα.


