Η πόλη. Η πόλη είναι μια Κίρκη, μια Σειρήνα, ίσως κάποτε και μια Πηνελόπη να μας περιμένει υπομονετικά.
Η ιδέα των ομηρικών γυναικείων μορφών, μου ήρθε σχεδόν αυθόρμητα πιάνοντας να γράψω αυτό το κείμενο σε πρώτο πρόσωπο. Ένα κείμενο για τον εαυτό μου, το βιβλίο και στο φόντο πάντα μια πόλη μετέωρη. Πραγματική ή φανταστική, στα όρια των εμπνεύσεων του Ίταλο Καλβίνο.
Γεννήθηκα, λοιπόν, στην Αθήνα. Πριν από μισό αιώνα και κάτι. Μεγάλωσα και εξακολουθώ να ζω εντός των τειχών, με την ευρύτερη ασφαλώς έννοια του όρου καθώς ζω σε προάστιο. Ακόμα όμως και όταν την εγκατέλειπα, πάλι σε πόλη κατέληγα. Μικρότερη ή μεγαλύτερη, πάντοτε όμως πόλη. Μεγαλούπολη. Και οι ομηρικές μορφές της αρχής νομίζω ότι διεκδικούν για τον εαυτό της η κάθε μια την όποια πόλη. Όπου γης. Σαν Κίρκες. Τις μεταμορφώνουν, μας μεταμορφώνουν εντός των άστεων και μεταμορφώνονται και οι ίδιες. Πάντοτε τα κελεύσματά της πόλης, των σκοτεινών δρόμων και των ύποπτων συνοικιών είναι επικίνδυνα και γοητευτικά συνάμα σαν το τραγούδι των Σειρήνων. Κι εμείς σπανίως κλείνουμε τα αφτιά μας, σαν τον Οδυσσέα. Τα φώτα της και οι κάθε λογής επιγραφές, μας έλκουν σαν τεράστιες εντομοπαγίδες. Τουλάχιστον, πάντοτε θα υπάρχει μια πόλη η οποία θα περιμένει να μας δεχτεί στις αγκάλες της σαν την καρτερική Πηνελόπη. Η μήπως όχι; Δεν υπάρχει καμία πιστή και γεμάτη εγκαρτέρηση Πηνελόπη. Δεν υπάρχει κόρφος κι αγκαλιά σε ένα άστοργο και τερατόμορφα δομημένο χάος.
Πράγματι, το ένα ημισφαίριο του εγκεφάλου μου συναινεί στην σκέψη πως ακόμη και η πιο παρηκμασμένη πολιτεία έχει μια απαράμιλλη γοητεία. Άλλοτε εμφανή και άλλοτε σε κρυφά και δυσπρόσιτα σημεία. Αμέσως έρχεται το έτερο ημισφαίριο του εγκεφάλου μου για να το αναιρέσει και να σχηματίσει μια δυστοπική εικόνα, στην οποία μια τεράστιαμηχανή του κιμά αλέθει εισάγοντας από την χοάνη της ανθρώπους, ζώα, δέντρα, κάθελογής φυσικούς πόρους για να πάρει στην έξοδο, αλεσμένα χρήματα μαζί με θρυμματισμένα ρολόγια και περιττώματα. Εικόνα που μοιάζει απελπιστικά με τα πλατό και τα control rooms των τηλεοπτικών σταθμών και ειδικότερα των κεντρικών δελτίων ειδήσεων, τα οποία –ευχή και κατάρα– υπηρέτησα για είκοσι χρόνια. Έπειτα άρχισα να βλέπω τον κόσμο σε αποσύνθεση να μεταδίδεται σε απευθείας σύνδεση. Καθημερινά και λίγο λίγο σαν το κινεζικό μαρτύριο της σταγόνας.
Το βιβλίο αυτό, η Μετέωρη πόλη και τα ποιήματα τα οποία περιέχει, είναι σίγουρο πως δεν ξεπήδησαν με έμπνευση από κάποια αρχιτεκτονική, πολεοδομική ή άλλη τεχνοκρατικής φύσεως ανησυχία ή αφορμή. Αφετηρία είναι ο άνθρωπος. Οι ανθρώπινες σχέσεις και οι επιπτώσεις που έχουν πάνω τους οι σύγχρονες συνθήκες ζωής, σε ένα περιβάλλον το οποίο ασφυκτιά στους ρυθμούς μιας καταστροφής πόρων η οποίασωρεύεται ολοένα και πιο επικίνδυνα. Έγραψα λοιπόν, όχι αναπολώντας και αναπαράγοντας κάποιες γλυκερές αναμνήσεις ενός «παλιού καλού καιρού». Προσπάθησα να βάλω στο επίκεντρο τις ζωές μας που συνθλίβονται στις σύγχρονες Συμπληγάδες των μοντέρνων μητροπόλεων, όπως είναι πλέον και η Αθήνα. Η υπερδεκαετής οικονομική κρίση έχει οξύνει ακόμα περισσότερο την αλλοτρίωση, την αποξένωση και την απονεύρωση των αντιστάσεών μας. Η πανδημία μας έκανε να φοβόμαστε και τη σκιά μας και να γίνουμε τελικά οι παίχτες ενός γιγαντιαίου και παγκόσμιου Big Brother, του οποίου ανάλογο δεν έχει γνωρίσει η ανθρωπότητα.
Πριν από λίγο καιρό, ένας «αόρατος εχθρός» πλανήθηκε πάνω από τα νότια, κυρίως, προάστια της Αθήνας. Μια αγνώστου προέλευσης δυσωδία που θορύβησε κατοίκους και αρχές. Θυμήθηκα κάποια περυσινά μηνύματα του 112 που προειδοποιούσαν, εν μέσω του θέρους, τους κατοίκους βορειοδυτικών προαστίων αυτήν τη φορά, να σφραγίσουν πόρτες και παράθυρα, διότι από τις πυρκαγιές σε κάποια εργοστάσια και κέντρα ανακύκλωσης, ο αέρας ήταν γεμάτος τοξικές ουσίες και διοξίνες.
Πόσο εύκολα τα ξεπερνάμε πλέον όλα αυτά! Πιστεύουμε ότι οι εικόνες ατμοσφαιρικής ρύπανσης των κινεζικών μεγαπόλεων είναι κάτι ξένο και μακάριοι στον δικό μας κόσμο, νομίζουμε πως το γεγονός ότι μια σειρά γιγάντιων πολεοδομικών συγκροτημάτων όπως το Μεξικό Σίτυ ή η Τζακάρτα, οι οποίες βουλιάζουν με ρυθμό κάποιων εκατοστών τον χρόνο, είναι κάτι μακρινό και εξωτικό.
Αν τα έγραψα όλα αυτά σε ένα κείμενο με το οποίο θα έπρεπε κανονικά να συστηθώ και να αυτοπαρουσιαστώ, είναι ακριβώς για να δώσω στον δυνητικό αναγνώστη μου να καταλάβει το μέγεθος και της δικής μου ανεπάρκειας μπροστά σε φαινόμενα τα οποία νιώθουμε και σε μεγάλο βαθμό είμαστε αδύναμοι και ανήμποροι να αντιμετωπίσουμε. Τα παράγωγα αυτών των φαινομένων και ο τρόπος που μας στοιχειώνουν είναι οι πηγές έμπνευσης για αυτό το βιβλίο.
Φτάνοντας όμως στο τέλος αυτής της παρουσίασης, πρέπει να ομολογήσω πως αυτό που επιχειρεί το βιβλίο σε ένα άλλο επίπεδο, είναι ο εντοπισμός και η ανάδειξη των φωτεινών και των αισιόδοξων σημείων που μπορεί να κρύβονται σε μια μετέωρη πόλη. Η προαιώνια πάλη του σκοταδιού με το φως είναι μια αδιάσπαστη διαλεκτική ενότητα. Τόσο εντός μας όσο και στον φυσικό μας κόσμο. Υπό αυτό το πρίσμα, στη διαπάλη και την ενότητα αυτών των αντιθέτων ο προσανατολισμός και η πυξίδα δείχνει πάντα τα πιο φωτεινά σημεία. Και σαν ένας θαλασσοδαρμένος ναυτικός, δεν παύω ποτέ να ελπίζω πως κάπου εκεί έξω υπάρχει μια πόλη καρτερική Πηνελόπη να περιμένει και να περιποιηθεί τις πληγές μου. Τις πληγές ολόκληρου του πληρώματος. Γιατί αν ο καθένας παλεύει μόνος για να μην τον καταπιεί το κύμα, η ναυπήγηση των νέων και δυνατών σκαριών, που θα μας ταξιδέψουν σε έναν καλύτερο κόσμο, είναι συλλογική, ομαδική απόφαση και υπόθεση. Ο καθένας μόνος είναι μικρός κι ευάλωτος…
Αβραάμ Γεωργιάδης
Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου
