
Πλησιάζει η νέα εποχή της κατάργησης της εργασίας; Αυτό είναι ένα τεράστιο ζήτημα, δίχως απλοϊκές απαντήσεις. Κατά τη γνώμη μου η εργασία δεν καταργείται αλλά η αντιπαράθεση προκύπτει μεταξύ της υποχρεωτικής και της εθελοντικής εργασίας, γιατί το έργο πάντα θα είναι και πάνω στην ποίηση στηριγμένο και η τελευταία, με την ευρύτερη σημασία της δημιουργίας, αποτελεί μια –ατομική άμεσα αλλά σε συλλογικό κοινωνικό πλαίσιο έμμεσα και σε διαρκή αλληλόδραση των δύο αυτών επιπέδων– αυτόβουλη προσφορά προϊόντος των ατομικών ικανοτήτων και δεξιοτήτων. Στην ουσία όμως του θέματος, δηλαδή στην τάση των επόμενων τριάντα χρόνων, ο κόσμος χωρίζεται στις ειδικεύσεις των αυτόματων και ημιαυτόματων εργοστασίων και στις μονάδες παραγωγής με κεντρικό όργανο οργάνωσης και λειτουργίας εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης όπου ο άνθρωπος κυριολεκτικά εξοβελίζεται από το άμεσο πεδίο της εκτέλεσης εργασιακών διαδικασιών εντός εργοστασίου, και στον έλεγχο και διαχείριση γύρω από αυτό, αλλά ακόμα και στον τομέα των υπηρεσιών, της φροντίδας, η ιατρική είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα περίπτωση προώθησης της κατασκευασμένης ευφυΐας, των πωλήσεων και φυσικά στον αγροτικό τομέα, σε τέτοιο βαθμό ώστε ωθείται ο φυσικός άνθρωπος αναγκαστικά στην αεργία. Ουσιαστικά κι αυτό είναι ψευδές, απλώς ο άνθρωπος θα συνεχίσει να φέρει με την προσπάθειά του αποτελέσματα, αλλά εκτός του συστήματος προσφοράς, ζήτησης και διατίμησης της καπιταλιστικής αγοράς εργασίας, δηλαδή θα παράγει προϊόντα σύμφωνα με την αυτοαναφορικότητα και αυτοεκπλήρωσή του, δηλαδή έργα τέχνης και εθελοντική προσφορά σε όποιο τομέα κρίνει τον εαυτό του ικανό και ταιριαστό. Σαφέστατα οι άνισοι όροι των καπιταλιστικών σχέσεων θα ενταθούν και πια ο κάθε φτωχός θα έχει να διαλέξει ανάμεσα στον αποκλεισμό που του ετοιμάζει το ρατσιστοφιλελεύθερο σύστημα ή ο σοσιαλισμός της εκπτώχευσης κι εξαθλίωσης. Στην πρώτη περίπτωση οι αναλώσιμοι θα εναλλάσσονται μεταξύ παροπλισμού και θανάτου λόγω ένδειας κι απομόνωσης από το οποιοδήποτε πρόγραμμα ασφάλισης, περίθαλψης και πρόνοιας, ή της χρησιμότητας του σύμφωνα με όρους αντοχής τους σε θέσεις δουλείας, αστυνόμευση, στρατός, υπηρετικού προσωπικού, γραφειοκρατικής συμπληρωματικής απασχόλησης κτλ. Στην δεύτερη, η μεγάλη πλειονότητα θα φυτοζωεί στις άθλιες συνθήκες που θα ορίζουν τα επιδόματα κοινωνικής προνοιακής πολιτικής για την αποφυγή κοινωνικών αναταράξεων και συγκρούσεων. Ανάμεσα στον άνδρα και στη γυναίκα ως προς την νέα τεχνολογία σε σχέση με τους παλαιότερους τύπους καπιταλιστικής παραγωγικής διαδικασίας το ασθενές φύλο ορίζεται το αρσενικό και μάλιστα μπορεί να χαρακτηριστεί ως το περιττό φύλο. Ουσιαστικά ο αρσενικός πληθυσμός κηφηνοποιείται και μόνο για την παραγωγή του σπέρματος είναι απαραίτητος. Η τεχνολογική εξέλιξη της ανθρωπότητας καθορίστηκε από τις ανδρικές δεξιότητες που ζητούσε η κοινωνία από την εποχή της αγροτικής επανάστασης μέχρι και σήμερα· οι κορυφαίες είναι η αφαιρετική σκέψη, η οργανωτικότητα, η χρήση της βίας, η εμμονή στην επιβολή και στον πόλεμο, η τεχνοκρατία, η πολιτική και η επιστήμη. Κι έτσι ο άνδρας πια έχει απεικονιστεί πλήρως ως προς τον διαχρονικό ορισμό του κοινωνικού φύλου του στην σύγχρονη τεχνολογία με συνέπεια την ολοκλήρωση του χωροχρονικού του ρόλου. Πια όπως είναι απαξιωμένος, άχρηστος, ανώφελος ως κοινωνική οντότητα. Κατά βάθος η γυναίκα με τον ερωτισμό, την σεξουαλικότητα, την αισθητική και την υγιεινή, καθαριότητα, φροντίδα, ανατροφή των τέκνων, την ηθική κριτική και το κουτσομπολιό ως πηγή της κοινωνικής κριτικής, τη διαχείριση του οίκου, τη μαγειρική και την πορνεία και όλες τις δεξιοτεχνίες με τις λεπτεπίλεπτες κινήσεις μπαίνει στο προσκήνιο της εργασίας και χάρη στην τεχνολογία μπορεί να εξασκήσει όλα τα παραδοσιακά ανδρικά επαγγέλματα και να επιδοθεί με άνεση σε όλες τις παραδοσιακά ανδρικές κοινωνικές δραστηριότητες. Η πατριαρχία αυτοεκπληρώθηκε πρώτα με τον ένα και ανδρικό πανάγαθο θεό, ώστε να ελεγχθεί το καθολικό ασυνείδητο, η συλλογική συνείδηση, και τώρα τεχνολογικά με τον τεχνητό νου, ο οποίος δεν είναι τίποτε άλλο από αντιγραφή της ανδρικής πρωτοκαθεδρίας και επικράτησης για χιλιετίες. Και εισέρχεται στον κοινωνικό στίβο η γυναίκα με όλες τις οικειακές της δεξιότητες κι ικανότητες να εμπορευματοποιούνται γιατί αυτές λείπουν από την κατασκευασμένη νοημοσύνη. Μόνο που δεν πρέπει να παραλείψουμε την ισχύ, την πιο αγαπημένη λέξη των ανδρών, πιο ζηλευτή και από την ομορφιά, γιατί με την πρώτη ελέγχεται η δεύτερη, διότι σε τελική η ανθρώπινη κοινωνία είναι οικοδομημένη όχι πάνω στην αρχή της ελευθερίας αλλά της επιβολής και ελέγχου, οπότε μόνο με την ισχύ, δηλαδή την κατοχή μιας ικανοποιητικής ποσότητας και ποιότητας δύναμης, επιτυγχάνεται η συνοχή του κοινωνικού συστήματος. Ο ηγεμόνας, ο κυρίαρχος, ο καπιταλιστής, ο στρατηλάτης, ο διοικητής για να υλοποιούν τις επιδιώξεις τους επινοούν κι εφαρμόζουν καταναγκασμούς, εξαναγκασμούς κι ανάγκες και με αυτή τη μέθοδο οι στοιχειώδεις απαιτήσεις επιβίωσης των κοινωνών ικανοποιούνται υπό την εκπλήρωση των επιβαλλόμενων προϋποθέσεων και όχι πάντα, διότι αυτή η ανασφάλεια και η αβεβαιότητα είναι κρίσιμη για την διαρκή κινητοποίηση των υπηκόων ώστε υπό το φάσμα της απειλής να εξυπηρετούν τους στόχους του ισχυρού. Και σήμερα πια μιλάμε για την εκπλήρωση του πιο αποτελεσματικού μηχανισμού επίβλεψης, παρακολούθησης και καθοδήγησης, του πιο τέλειου πανόπτικου με τη χρήση των δορυφόρων, των καμερών. Έρχεται η εποχή της δυστοπίας όπου ο άνθρωπος θα υποχρεούται να λέει ναι στα κελεύσματα της κεντρικής εξουσίας, όχι για να γλιτώσει το κεφάλι του –ούτως ή άλλως ο αφανισμός θα τον συντροφεύει σε κάθε βήμα– αλλά για να βεβαιώνεται πως υπάρχει έστω και ως αιώνιος κατάδικος, θανατοποινίτης. Σ' αυτό το ζοφερό περιβάλλον η γυναίκα θα είναι μια χρήσιμη αναλώσιμη και ο άνδρας ένας άχρηστος αναλώσιμος.
Copyright © Γιάννης Σμίχελης All rights reserved, 2026
Πρώτη δημοσίευση
Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου
Η συλλογή Δεύτερη φωνή II που περιέχει τα βιβλία Δηλήδονες του Γιάννη Σμίχελη και Λαγνογκριζοβυθίσεις της Νεφέλης Σμίχελη, που δημοσιεύθηκαν τμηματικά από τις 4 Μαρτίου 2026, κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις koukidaki. ISBN: 978-618-88274-0-0