Εγγραφή στο newsletter για να μη χάνετε τίποτα! *** 1ος Διαγωνισμός Παραμυθιού koukidaki: Το διαγωνιστικό κομμάτι έχει ολοκληρωθεί και έχουν ανακοινωθεί οι νικητές. Έρχονται νεότερα για την έκδοση! *** Κατεβάστε ΔΩΡΕΑΝ ebooks ΕΔΩ! *** Αν σας αρέσει το θέατρο -παρακολουθείτε όλα τα είδη- ή έχετε άποψη για μουσικά άλμπουμς ή για ταινίες ή διαβάζετε λογοτεχνικά έργα κτλ. και επιθυμείτε να μοιράζεστε τις εντυπώσεις σας μαζί μας, επικοινωνήστε με το koukidaki. Αρθρογράφοι, κριτικογράφοι, άνθρωποι με ανάλογη κουλτούρα ζητούνται! *** Δείτε τις προγραμματισμένες ημερομηνίες των κληρώσεων στη σελίδα των όρων.
ΚΕΡΔΙΣΤΕ ΒΙΒΛΙΑ ακολουθώντας τους συνδέσμους. Μυθιστορήματα: Γλυκιά μου Τίνα * Ένας ανεκτίμητος θησαυρός * Σουπάι: Η καρδιά του δαίμονα * Όλα γίνονται για κάποιο λόγο * Αντίο κύριε εισαγγελέα... * Μακροβίπερα * Ο ήχος των ορίων * Μην ξεχάσεις να αγαπάς * Προσπέρνα και ζήσε * Λύκοι στην πόλη * Όρκος στις φλόγες * Ο κατηραμένος όφις * Ο άντρας που κατάλαβε τις γυναίκες * Η φωτεινή πλευρά ενός γκρι ουρανού * Χρυσό αίμα * Κλεψύδρα εκδίκησης ** Νουβέλες: Ο Σπινέλλι στον Κάμπο * Δυο νουβέλες: Το μαρμάρινο τραπέζι και Ο Μάικ ανακαλύπτει την Αμερική ** Ποίηση: Μετάβαση * Ηχώ του όχι: Μες στον λαβύρινθο * Νότες Νοσταλγίας * Lacrimosa * Είναι αυτά τα τελευταία ποιήματα που γράφω για σήμερα * Πώς αγαπάν ένα χρυσόψαρο * Η γάτα του Σρέντινγκερ * Δρομείς χρωμάτων * Σκιαγραφήματα ** Άλλα: Τέσσερα βιβλία των εκδόσεων Θεοδόσης Αγγ. Παπαδημητρόπουλος * Ο Κεκλημένος ** Διηγήματα: Πουλιά κι Ανεμώνες * Το τραγούδι των Ινουίτ * Όταν κλείνω τα μάτια * Ο αμόλυντος και άλλες ιστορίες ** Παιδικά: Το μαγικό δάσος * Η μάγισσα Πολύχρωμη και ο μικρός ζωγράφος * Γήινοι και εξωγήινοι και το σβηστό φεγγάρι ** Βιογραφία και Τέχνη: Ο Δάσκαλος Σταύρος Μεταλληνός: Θα επικρατήσει το φως και Η τέχνη της προσωπογραφίας

Τρίτη, 7 Ιουλίου 2020

Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ


Η Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ, γεννημένη στην Αθήνα το 1939, θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς ότι μόνο ληξιαρχικά συγκαταλέγεται στη Β' Μεταπολεμική γενιά, αφού δύσκολα θα μπορούσαν να εντοπιστούν στην ποίησή της κάποια ισχνά ίχνη μιας απόμακρης, έστω συναισθηματικής, έμμεσης μνήμης ή εμπλοκής της στα δραματικά ιστορικά και κοινωνικά δρώμενα του παρελθόντος, γεγονός που δεν πρέπει να αποδοθεί μόνο στην ηλικία της ποιήτριας, αλλά και στην ισχυρότατη, την καταλυτική ιδιοσυγκρασία της, εξαιτίας της οποίας ο γενέθλιος τόπος, η μοναδική κοινή καταγωγή όλων των εκδοχών της ύπαρξής της -πνευματικής, ψυχικής, ακόμα και κοινωνικής- είναι το σώμα της. Ένα σώμα τόσο διεσταλμένο εννοιολογικά, ώστε να λειτουργεί σαν ένα αχανές και απροσδιόριστο πεδίο, στο κέντρο και στις παρυφές, στην επιφάνεια και στο υπέδαφος του οποίου συντελούνται ενώσεις, εντάσεις, εναντιώσεις και συνειδητοποιήσεις πολλαπλού χαρακτήρα.


Το πρώτο ποίημα της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ, η «Μοναξιά», γράφτηκε στη δεκαεπτά της, το 1956, στη ρότα του διάσημου «Αν» του Ράντγιαρντ Κίπλινγκ. Παρά τη νοηματική προφάνεια ή μια-δυο λεκτικές αστοχίες, η ποιήτρια δεν το αποκήρυξε, ούτε το αποσιώπησε. Αντίθετα, το χρησιμοποίησε «αντί για πρόλογο» στη συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήματα 1963-1977».
Όσο πύκνωνε με το χρόνο η έκφρασή της, προσπερνώντας τη χρησμική κρυπτικότητα και κατακτώντας τη διαύγεια, η ποιήτρια εμπιστευόταν όλο και περισσότερο τη ζωή σαν θαύμα ούτως ή άλλως και τον άνθρωπο σαν επινοητή της ίδιας του της ζωής: «Αναρωτιέμαι τι άλλους συνδυασμούς / θα εφεύρει η ζωή / ανάμεσα στο τραύμα της οριστικής εξαφάνισης / και το θαύμα της καθημερινής αθανασίας. / Χρωστάω τη σοφία μου στο φόβο» («Στον ουρανό του τίποτα με ελάχιστα», 2005). Και στο ποίημα «Η προδοσία της όρασης» της ίδιας συλλογής: «Ξέρεις πως η επινόηση της επιβίωσής σου / κρέμεται απ’ αυτό που κοιτάς / γιατί έλιωσες και ξαναπλάστηκες τόσες φορές».

Γενικότερα, ο πόλεμος της ποιήτριας με τη μελαγχολία και τη λύπη δεν ήταν υπόθεση λέξεων, αλλά το κύριο μέτωπο αυτού του πολέμου ήταν το σώμα και η «σαρκική μνήμη»: το σώμα που «έγινε η αρχή του ταξιδιού» («Λύκοι και σύννεφα, 1963), αναδείχθηκε ως «η νίκη και η ήττα των ονείρων» («Μαγδαληνή, το μεγάλο θηλαστικό, 1974) και προτάθηκε σαν κλειδί για να κατακτηθεί η θνητή αθανασία, μάλλον η μοναδική ανθρωπίνως νοητή: «Ο παράδεισος κερδίζεται / με το σώμα / κι είναι κι αυτός θνητός» (στο ποίημα «Τα πόδια μου» της συλλογής «Ο θρίαμβος της σταθερής απώλειας», 1978). «Ο θρίαμβος της σταθερής απώλειας ή, στωικότερα, «Η ευλογία της έλλειψης», όπως τιτλοδοτεί η Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ ένα ποίημα της συλλογής («Η ανορεξία της ύπαρξης», 2011). Αρκούν λίγοι στίχοι: «ευγνωμονώ τις ελλείψεις μου∙ / ό,τι μου λείπει με προστατεύσει / από κείνο που θα χάσω. [...] Ό,τι μου λείπει με διδάσκει. [...] Στέρησέ με -παρακαλώ το Άγνωστο- / στέρησέ με κι άλλο / για να επιζήσω». Το Άγνωστο εδώ είναι η μόνη ανθρωπίνως νοητή θεότητα ενός αποφασισμένου, καρτερικού γνωστικισμού.

Για την Κατερίνα, ποίηση και ζωή ταυτίζονταν. Στα ποιήματά της τα βιώματα μεταμορφώνονταν, αλλά παρέμεναν κυρίαρχα. Το πάθος, όπως αποτυπώνεται στα έργα της, είναι ένα ξόρκι κατά του θανάτου και αντίδοτο στο αίσθημα της απώλειας. Γι’ αυτό κι εκεί το νόημα παράγεται όχι μόνο από το αίσθημα, αλλά και από την αίσθηση, που τη γνησιότερη έκφρασή της την αποκτά κανείς στη φύση. Διότι, σύμφωνα με τον τίτλο ενός από τα χαρακτηριστικά ποιήματά της, «Η φύση έχει την πιο ωραία μνήμη». Η φύση «έχει την πιο ωραία μνήμη», δεδομένου ότι μόνο εκεί όλο το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον συνυπάρχουν, αφού συνοψίζονται στην απόλυτη στιγμή, δηλαδή τη διάρκεια, τη φθορά και ταυτόχρονα την αθανασία ή αλλιώς στη διαρκή μεταμόρφωση που αέναα επαναλαμβάνει τον εαυτό της.

Η Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ δεν είναι μόνο ερωτική, είναι και υπαρξιακή ποιήτρια. Ο έρωτας, το ανθρώπινο σώμα, λειτουργεί ως όχημα της μεταμόρφωσης που μας μεταφέρει στον κόσμο της ύπαρξης -συχνά, ωστόσο, και της ανυπαρξίας, όπως προκύπτει από τη συλλογή της του 1995, που της έδωσε τον τίτλο «Ωραία έρημος η σάρκα».
Είχε πολλούς θαυμαστές και φανατικούς φίλους αναγνώστες, όμως το έργο της δε μελετήθηκε στην έκταση και το βάθος που του αξίζει. Σε μια εποχή σκεπτικισμού και αναίρεσης των πάντων, η ίδια υπηρέτησε την τέχνη της με την αφοσίωση και το πάθος του δημιουργού που τα θεωρεί προϋποθέσεις ζωής. Και η δική της ζωή, στις πιο καίριες στιγμές της, περνά στην ποίησή της, από την αρχή ως το τέλος: όταν ανακαλεί τον εραστή, όταν παρατηρεί ασήμαντες φαινομενικά λεπτομέρειες του φυσικού κόσμου, όταν κάνει αναδρομές στο παρελθόν, όταν βλέπει άλλοτε με μάτια έκπληκτα κι άλλοτε με δέος το επέκεινα. Όπως λέει στο ποίημά της «Αφάνταστο τέλος» του 2011, «Ναι, η ζωή έχει από μας / πολύ περισσότερη φαντασία».

Στα τελευταία χρόνια της ζωής της, που αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα υγείας, έβλεπε αρκετούς νεότερους οι οποίοι είχαν τη χαρά και το προνόμιο να μαθαίνουν δίπλα της και να αντλούν όχι μόνο από το έργο της αλλά και από το παράδειγμά της.

Η Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ σπούδασε ξένες γλώσσες στην Αθήνα, τη Γαλλία και την Ελβετία και ήταν διπλωματούχος μεταφράστρια-διερμηνέας. Εξέδωσε πλήθος ποιητικών συλλογών και μετάφρασε, μεταξύ άλλων, Αλεξάντρ Σεργκέβεβιτς, Πούσκιν, Μαγιακόφσκι, Σαίξπηρ κ.ά. Το 1962 τιμήθηκε με το Α' βραβείο Ποίησης της πόλης της Γενεύης. Το 1985 τιμήθηκε με το Β' Κρατικό Βραβείο Ποίησης. Έδωσε διαλέξεις και διάβασε ποιήματά της σε Πανεπιστήμια των ΗΠΑ και Καναδά. Το 2000 τιμήθηκε με το βραβείο Κώστα και Ελένης Ουράνη, ενώ το 2014 βραβεύτηκε με το Βραβείο Γραμμάτων για το σύνολο του έργου της.
Απεβίωσε στις 20 Ιανουαρίου 2020, στο σπίτι της στην Αίγινα, σε ηλικία 81 ετών.


Δημήτρης Α. Δημητριάδης
Επίσης: Όσα γράφονται τώρα (περιέχει δωρεάν ebook)

ΔΩΡΑ - Κλικ σε εκείνο/-α που θέλετε για πληροφορίες και συμμετοχές
Όρκος στις φλόγες, Μαρίνα ΧρόνηΗ γάτα του Σρέντινγκερ, Τζωρτζίνα ΚουριαντάκηΛύκοι στην πόλη, Άννα ΜικροπούλουΔυο νουβέλες, Χρυσούλας Πατρώνου-ΠαπατέρπουΟ αμόλυντος και άλλες ιστορίες, Θεόδωρου ΠάλλαΣκιαγραφήματα, Ευγενίας Β. ΣιδέρηΟ ήχος των ορίων, Χρήστος Θ. Παπαδημητρίου
Πώς αγαπάν ένα χρυσόψαρο, Θάνος ΚαπλάνηςΕίναι αυτά τα τελευταία ποιήματα που γράφω για σήμερα, Θ. ΟρφανίδηςΚαραϊσκάκης: Ο παρεξηγημένος ήρωας, Γιάννης ΚωσταράςΠροσπέρνα και ζήσε, Φίλη ΝτόγκαΗ φωτεινή πλευρά ενός γκρι ουρανού, Νίκου ΑντωνίουΔρομείς χρωμάτων, Αναστασίας ΔούσηΜην ξεχάσεις να αγαπάς, Χαρά Ανδρέου
Γήινοι και εξωγήινοι και το σβηστό φεγγάρι, Ευαγγελίας ΤσαπατώραΧρυσό αίμα, Θεόφιλου Γιαννόπουλου
Ο άντρας που κατάλαβε τις γυναίκες, Στέργου ΚαλλιγάΟ κατηραμένος όφις, Πέτρος ΕυαγγελόπουλοςΟ Κεκλημένος, Ελένη ΣέννοιαΌταν κλείνω τα μάτια, Γιώργου ΜεσολογγίτηΚλεψύδρα εκδίκησης, Λευτέρη Σοφία