Ο κόσμος μας είναι πιο διχασμένος από ποτέ. Κι όμως, η μουσική παραμένει μία από τις ελάχιστες γλώσσες που μπορούν να διασχίσουν τα ρήγματα. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Bob Dylan, σε μια στιγμή όπου και ο ίδιος κινδύνευε να απομακρυνθεί από τη ρίζα του, διάλεξε να στραφεί πίσω προς τους ανθρώπους. Δεν τον ενδιέφερε να παίξει σε στάδια γεμάτα με ανώνυμα πρόσωπα. Ήθελε το βλέμμα, την ανάσα και την άμεση αντίδραση. Ένας τροβαδούρος που, όσο κι αν έγινε μύθος, έμεινε τελικά πιστός στο ένστικτο ότι η μουσική είναι συνάντηση και όχι θέαμα. Η Rolling Thunder Revue δεν ήταν απλώς μια περιοδεία. Ήταν μια πράξη αντίστασης απέναντι στο ίδιο του το άστρο, μια υπενθύμιση ότι ο καλλιτέχνης δεν χρωστάει τίποτα στους μηχανισμούς, αλλά χρωστάει τα πάντα στους ανθρώπους που τον άκουσαν, τον στήριξαν, τον κουβάλησαν.
Σήμερα, η ανάγκη αυτή είναι ακόμα πιο επιτακτική. Ολόκληρες κοινότητες στο Ηνωμένο Βασίλειο –και όχι μόνο– στερούνται πρόσβαση στη ζωντανή μουσική, σαν να έχει αποφασίσει η βιομηχανία ότι ο πολιτισμός είναι δικαίωμα μόνο των μεγαλουπόλεων και των εύπορων. Σαν να λέει πως αν δεν μπορείς να πληρώσεις εκατοντάδες λίρες, αν δεν μπορείς να ταξιδέψεις μίλια μακριά, δεν έχεις θέση στο πανηγύρι. Ναι, αλλά η μουσική δεν γεννήθηκε έτσι. Η μουσική πάντα ξεκινούσε από μικρά υπόγεια, από γειτονιές, από κοινοτικά κέντρα και από φθηνές σκηνές με χαλασμένα ηχεία. Από εκεί πέρασαν οι Oasis, οι Clash, οι Smiths, οι ίδιοι οι Beatles.
Κι αν ξεχάσουμε ότι οι μεγάλοι γεννιούνται μέσα από τους μικρούς χώρους, τότε υπογράφουμε τη θανατική καταδίκη της μουσικής ως ζωντανής τέχνης.
Τι σημαίνει, λοιπόν, μία σύγχρονη Rolling Thunder Revue περιοδεία; Δεν σημαίνει απλώς μια αναβίωση του Dylan. Σημαίνει ότι ένας μεγάλος καλλιτέχνης –ή και περισσότεροι– να κοιτάξουν πέρα από τα στάδια και τις εταιρικές συμφωνίες και να πουν: «Θα παίξουμε για τις κοινότητες που μας έπλασαν. Θα παίξουμε εκεί όπου κανείς δεν πηγαίνει πια.».
Φαντάσου, λοιπόν, έναν καλλιτέχνη που γεμίζει το Wembley να ανακοινώνει δέκα παράλληλες συναυλίες σε μικρά venues της επαρχίας. Να παίζει σε χώρους που ζουν με τον φόβο του κλεισίματος. Τι μήνυμα θα έστελνε; Ότι η μουσική δεν ανήκει στους λογιστές, αλλά στους ανθρώπους. Ότι δεν είναι πολυτέλεια, αλλά αναπνοή. Ίσως η σημερινή Rolling Thunder Revue να μην έχει το πρόσωπο του Dylan. Μπορεί όμως να το έχει μια μπάντα σαν τους Arctic Monkeys ή ένας καλλιτέχνης σαν τον Ed Sheeran ή κάποιος άλλος που βρίσκεται τώρα στην κορυφή. Το πρόσωπο δεν έχει σημασία. Σημασία έχει το θάρρος να στραφεί κανείς ενάντια στη ροή του συστήματος και να ξαναδώσει το χέρι εκεί όπου ξεκίνησαν όλα. Γιατί το ερώτημα δεν είναι αν αντέχει η βιομηχανία κάτι τέτοιο. Το ερώτημα είναι αν αντέχουμε εμείς να συνεχίσουμε χωρίς αυτό.
Αν κάτι μας διδάσκει το φάντασμα της Rolling Thunder Revue είναι ότι η μουσική δεν είναι μνημείο, είναι κίνηση. Δεν είναι χρυσός δίσκος στον τοίχο, είναι ανάσα που μοιράζεται στο σκοτάδι μιας αίθουσας, ανάμεσα σε σώματα που πάλλονται στον ίδιο ρυθμό. Κι έτσι, το κάλεσμα πηγαίνει σε εσάς που κρατάτε το τιμόνι της σημερινής μουσικής: Αφήστε για λίγο τα στάδια και τις εταιρικές συμφωνίες ρε παιδιά. Θυμηθείτε τα υπόγεια που σας δέχτηκαν, τους μικρούς χώρους που άναψαν τη σπίθα, τα πρόσωπα που σας στήριξαν προτού σας γνωρίσει ο κόσμος. Γυρίστε πίσω εκεί.
Παίξτε για εκείνους που δεν έχουν πια φωνή, αλλά που χωρίς αυτούς δεν θα υπήρχατε. Μία νέα Rolling Thunder Revue δεν θα σώσει τον κόσμο. Μπορεί, όμως, να σώσει τη μουσική από την αποξένωση. Και ίσως αυτό, σήμερα, να είναι η πιο επαναστατική πράξη.
Σχόλιο:
Η μουσική υπήρξε πάντα αντίσταση στη σιωπή. Σήμερα, ίσως χρειάζεται να αντισταθεί, όχι στη σιωπή αλλά στον θόρυβο των αριθμών, των στατιστικών, των μετοχών, των εισιτηρίων. Η επιστροφή στο μικρό, στο ταπεινό, δεν είναι οπισθοδρόμηση. Είναι πράξη μνήμης και γενναιότητας.
Υστερόγραφο:
Αν ο Dylan μπόρεσε να το κάνει όταν η δόξα τον τύφλωνε, τότε ποιος θα είναι ο πρώτος του σήμερα που θα τολμήσει; Ίσως εκεί, σε μια σκοτεινή αίθουσα, με έναν προβολέα να φωτίζει τη σκόνη στον αέρα, να αρχίσει ξανά το τραγούδι.
Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου
Φωτογραφία: Ken Regan
