Με αφορμή το βιβλίο της Ειρήνης Τριανταφυλλίδη
Η Ειρήνη Τριανταφυλλίδη διδάσκει σε μουσικά σχολεία και φυσικά είναι και μουσικός. Εκτός από το λαούτο, την κιθάρα και τα διάφορα άλλα όργανα, που παίζει, έχει και εξαιρετική φωνή. Έχω ίδια άποψη για τις δύο τελευταίες ιδιότητές της. Λόγω ηλικίας όμως δεν έχω δυστυχώς άποψη για τις εκπαιδευτικές της δραστηριότητες. Όταν μου δώρισε το βιβλίο της Ταμπουίνος[1] λοιπόν, έμεινα άφωνος. Έτσι κι αλλιώς οι φωνητικές μου δυνατότητες είναι περιορισμένες.
Βέβαια πολλοί καλλιτέχνες –ζωγράφοι, κινηματογραφιστές, μουσικοί και άλλοι– έχουν γράψει βιβλία. Πρόχειρα μου έρχονται στο μυαλό τα: Για το πνευματικό στην τέχνη του ζωγράφου Vasili Kandinsky, Η τελευταία πνοή του σκηνοθέτη Louis Buñuel, Χειρότερα κι από σκυλιά του μουσικού Charles Mingus...[2] Να μην παραλείψω βέβαια και το And a voice to sing with της Joan Baez το οποίο έχω στην πρωτότυπή του έκδοση. Δεν μιλάω βέβαια μόνο για αυτοβιογραφίες αλλά και για απόψεις που αφορούν στην σκέψη και στην τέχνη τους ή στην περιγραφή των κοινωνικών συνθηκών οι οποίες τους διαμόρφωσαν ως καλλιτέχνες.
Τα βιβλία είναι φυσικά πάμπολλα και δεν είναι το θέμα του άρθρου μας, έτσι κι αλλιώς. Γνωρίζω την Ειρήνη Τριανταφυλλίδη προσωπικά οπότε συζητήσαμε για τις μουσικές και συγγραφικές δραστηριότητές της σε φιλική και de profundis ατμόσφαιρα.
Σε γνωρίζουμε ως εκπαιδευτικό (στη μουσική εκπαίδευση) και μουσικό (ταλαντούχα στο λαούτο και με εξαιρετικές φωνητικές ικανότητες). Πριν συνεχίσουμε στην άλλη σου ιδιότητα πες μας δυο λόγια για τις δραστηριότητές σου αυτές.
Ειρήνη Τριανταφυλλίδη: Τα πρωινά έχω πράγματι την ιδιότητα της εκπαιδευτικού. Εργάζομαι πολλά χρόνια τώρα σε μουσικά σχολεία, διδάσκοντας λαούτο. Τα μουσικά σχολεία είναι μια όαση ανάμεσα στα υπόλοιπα της δημόσιας εκπαίδευσης, στα οποία οι μαθητές/-τριες βρίσκουν ομοίους τους, μαθαίνουν να εκφράζονται καλλιτεχνικά και αποκτούν από μικρή ηλικία μια πολύ πλούσια μουσική αλλά και κοινωνική εμπειρία. Ζηλεύω που δεν πήγα και εγώ σε μουσικό σχολείο όταν ήμουν μικρή, έχω όμως τη χαρά να περνάω καθημερινά από τους διαδρόμους του σχολείου ακούγοντας σαξόφωνα, βιολιά, κοντραμπάσα, ούτια, κανονάκια καθώς και αγγελικές φωνές που στήνουν πολυφωνίες στα διαλείμματα.
Τα απογεύματα και τα βράδια γίνομαι μουσικός, από τη μια με το Lafina Trio με το οποίο παίζουμε κυρίως δικά μου κομμάτια και από την άλλη με το κουιντέτο Noriana, που ξεκίνησα το 2015 και με το οποίο παίζουμε την αγαπημένη μας κέλτικη μουσική.
Μεγάλωσα σε καλλιτεχνική οικογένεια –μπαμπάς Ηρακλής (μουσικός βλ. Ηρακλή και Λερναία Ύδρα και συγγραφέας), μαμά Μαριάννα (ζωγράφος, τραγουδίστρια, ποιήτρια)– και σίγουρα με έχουν επηρεάσει στις επιλογές μου και τους ευγνωμονώ γι' αυτό.
Με τις μπάντες αναγκαζόμουν, επίσης, να φτιάχνω αφίσες και έτσι ασχολήθηκα και με το design. «Το μήλο κάτω από τη μηλιά» δηλαδή, όπως λέει η λαϊκή ρήση.
Με την πρώτη κουβέντα μας πάντως έβγαλα λαβράκι! Τους γονείς της τους γνωρίζω, έχω μάλιστα γράψει για βιβλία του Ηρακλή Τριανταφυλλίδη στη στήλη αυτή.[3] Για την ενασχόλησή της με το design όμως δεν κατέχω πράμα. Θα έπρεπε βέβαια να το είχα ψυχανεμιστεί μια και έχει φιλοτεχνήσει το βιβλίο της. Κάποτε θα φτάσουμε και σ' αυτό! Προς το παρόν ας απολαύσουμε την εξαιρετική εκτέλεση του κλασικού My favourite things από το Frog String Quartet με την Ειρήνη στη φωνή και την κέλτικη μουσική των Noriana. Σε όσες/-ους ακολουθούν την στήλη θα είναι γνωστή η αγάπη μου για τη μουσική αυτή. Έχει και πολλά άλλα στο YouTube βέβαια.
Ώρα για το βιβλίο όμως, τι λέτε; «Ένα είδος υπό εξαφάνιση», χαρακτηρίζει τον Ταμπουίνο της η συγγραφέας στο εξώφυλλο του βιβλίου. Στις δύο πρώτες γραμμές της εισαγωγής, μας ξεκαθαρίζει τις προθέσεις της. «Αυτό το βιβλίο θα μπορούσε να θεωρηθεί μία συλλογή σκέψεων ή ιστοριών ή ποιημάτων. Είναι όμως κατά βάθος ένα γράμμα.» Το γράμμα απευθύνεται στον μελλοντικό εαυτό της. Μας διευκρινίζει βέβαια ότι με την λέξη «εαυτέ» εννοεί εμάς. Διαβάζουμε λοιπόν το, αποτελούμενο από εκατό τριάντα περίπου σελίδες, γράμμα που μας ταχυδρόμησε.
Ο Ταμπουίνος περιλαμβάνει έξι ενότητες: Φανταστικοί διάλογοι, Γράμματα, Στάσεις ζωής, Αγαπόλοτζι, Άκου, Ανακοινώσεις. Σα να λέμε σκέψεις, ιστορίες και ποιήματα.
Η ενότητα Στάσεις ζωής είναι η πιο μακροσκελής και ενδεχομένως η πιο εκμυστηρευτική. Μας λέει για παράδειγμα:
«Είναι όλα λάθος / Ένα μεγάλο λάθος [...] Πόσο χαζή ιδέα ήταν αυτός ο πολιτισμός [...] Θέλει μια ζωή τώρα για να ξεμάθεις.».
Εδώ που τα λέμε δεν ξέρω αν θα ξεμάθουμε ποτέ – όσο ζούμε δηλαδή. Μας βολεύει κάπως αυτή η αδυναμία. Καλύτερα όμως θα μας μάθει η Ειρήνη για το βιβλίο της. Να μην ξεχνάμε ότι είναι εκπαιδευτικός.
Στην συγγραφική σου ιδιότητα τώρα, ο τίτλος Ταμπουίνος με παραπέμπει στον πρόγονό μας μπαμπουίνο αλλά και στο ταμπού (με την αρχέγονη ή την φροϋδική έννοια). Μια και την έχεις εφεύρει εσύ, πώς σου ήρθε;
Ε.Τ.: Σωστά. Είναι ένα λογοπαίγνιο που είχα σκεφτεί στα 17 και για το οποίο τώρα μπορεί να ντρέπομαι λίγο αλλά αυτός ακριβώς είναι ο σκοπός του: να προκαλεί ντροπή και αμηχανία. Είχα φανταστεί ένα ζωάκι με μικροσκοπικό στόμα και τεράστια αφτιά, για να μπορεί να ακούει τα ταμπού παρότι ντρέπεται να τα ξεστομίζει. Α, και τεράστια γεννητικά όργανα.
Σκεφτόμουν τότε ότι ενώ εκ πρώτης όψεως φαινόμαστε μια γενιά απελευθερωμένη, υπάρχουν τόσα κρυμμένα ταμπού και ένας λανθάνον συντηρητισμός, χειρότερος από εκείνον άλλων εποχών που θεωρούνταν «αυστηρές». Οπότε ο Ταμπουίνος έγινε η μασκότ των σκέψεών μου που συγκέντρωνα στο ομώνυμο blog μου από το 2008 και τελικά αποφάσισα να κάνω βιβλίο.
Δεύτερο λαβράκι λοιπόν: Δεν είχα ιδέα για το blog της Ειρήνης, το έμαθα κι αυτό. Να σας ομολογήσω τώρα ότι στην εφηβεία μου έζησα σε πολύ αυστηρές ή –κάποτε– γελοίες κοινωνικές συνθήκες. Αργότερα νόμιζα ότι είχα πετάξει μακριά από αυτά.
Διαβάζω όμως την στιχομυθία της Ειρήνης με ένα περιστέρι:
«Έχεις πετάξει ποτέ τόσο ψηλά που να νομίζεις ότι μπορείς να διαλυθείς;», του λέει.«Ναι, μα τα φτερά δεν κάνουν το πουλί», της λέει. Οπότε προσγειώθηκα.
Ας συνεχίσουμε λοιπόν με το βιβλίο της.
Διαβλέπω κάποια αυτοβιογραφικά στοιχεία στον Ταμπουίνο ή είναι η ιδέα μου;
Ε.Τ.: Χαχα ναι, σίγουρα. Αναπόφευκτο. Αρχικά όλα αυτά τα κείμενα γράφτηκαν με σκοπό να μην διαβαστούν ποτέ από κανέναν. Αυτό δεν σημαίνει ότι περιέχουν τίποτα τεράστιες προσωπικές αποκαλύψεις. Ήταν απλά ο τρόπος μου να ανακαλύψω τη στάση ζωής μου ή να ερμηνεύσω τον κόσμο. Όμως πρόσφατα έμαθα ότι αυτά που δεν θα έλεγες ποτέ σε κανέναν, τα πιο αληθινά, αυτά ακριβώς ενδιαφέρεται κανείς να διαβάσει σε ένα βιβλίο. Στο κάτω κάτω ας εκτεθούμε και λίγο για να βρούμε τη φωνή μας. Η ζωή είναι μικρή.
Δεν θα μπορούσα παρά να συμφωνήσω με την τελευταία της διαπίστωση! Αν και η δική μας είναι αισθητά μεγαλύτερη από αυτή μιας πεταλούδας, ίση σχεδόν με αυτή ενός ελέφαντα, αλλά κατά πολύ μικρότερη από αυτή μιας φάλαινας. Με την προϋπόθεση βέβαια ότι δεν έχουμε φροντίσει για το αντίθετο· όσον αφορά τα δύο τελευταία είδη.
Σε κάθε περίπτωση, πάντως, χαίρομαι που άλλαξε άποψη και τα δημοσιεύει γιατί αυτές τις μύχιες σκέψεις ενδιαφερόμαστε να διαβάσουμε και βέβαια να μοιραστούμε. Άλλωστε, πολλές από αυτές είναι και δικές μας, είτε μπορούμε είτε αδυνατούμε να τις εκθέσουμε· ακόμα και στον εαυτό μας μερικές φορές:
«Γιατί μπορεί να είναι κι άλλοι σαν κι εσένα… Μπορεί να αναγνωρίσουν κι αυτοί τα γράμματά τους…».
Ας αλλάξουμε θέμα για λίγο. Ας επανέλθουμε στην άλλη σου ιδιότητα. Το πρόσφατο μουσικό σχήμα σου είναι οι Λαφίνες οι οποίες, όπως σου έχω πει, τέρπουν. Πώς προέκυψαν; Πώς προτίθενται να συνεχίσουν;
Ε.Τ.: Λοιπόν, έγραφα τη μουσική μου όλα αυτά τα χρόνια αλλά κάτι μου έλειπε. Μου πήρε πολύ καιρό να αποφασίσω με ποια όργανα θα μπορούσα να αποδώσω καλύτερα αυτό που είχα στο μυαλό μου, μέχρι που κατέληξα ότι για μένα ιδανικό είναι ένα μίνιμαλ, ευέλικτο σχήμα. Έψαξα πολύ και φέτος βρήκα τις δύο μουσικούς των ονείρων μου –τη Μυρσίνη Ποντικοπούλου-Βενιέρη στο βιολί και την Άλμπα Λυμτσιούλη στο τσέλο– με τις οποίες μπορώ επιτέλους να παίζω ζωντανά τη μουσική μου όπως την φανταζόμουν, σχηματίζοντας το Lafina Trio. Το καταπληκτικό με αυτές τις δύο νεραϊδένιες υπάρξεις δεν είναι μόνο ότι είναι εξαιρετικές ως οργανοπαίκτριες αλλά μπορούν να κάνουν επίσης ονειρεμένα φωνητικά και οι τριφωνίες είναι η αδυναμία μου. Έχουμε ήδη κάνει το δεύτερο live μας, ενώ παράλληλα βρισκόμαστε σε διαδικασία ηχογραφήσεων, με σκοπό να βγάλουμε το πρώτο μας βινύλιο.
Δεν θα μπορούσε βέβαια να λείπει η μουσική από ένα βιβλίο της Ειρήνης Τριανταφυλλίδη. Ρέει μέσα της σαν το αίμα. Ρέει σε όλο το βιβλίο. Θα περιοριστώ σε ένα μικρό κείμενο από την ενότητα Άκου:
«Αν κάνεις ησυχία, θα ακούσεις μικροσκοπικά εμβατήρια από τα λουλουδοφόρα δέντρα. Η άνοιξη έρχεται αργά και με μουδιάζει σαν μέλι από γιασεμί στα χείλη και στα βλέφαρα.».
Αρκετά όμως εκμεταλλεύτηκα τη φιλοξενία του koukidaki.gr. Ώρα να ολοκληρώσω και θα με συνδράμει η Ειρήνη Τριανταφυλλίδη:
«Το υποσυνείδητο είναι ένα άγριο ζώο… κι όσοι το βλέπουν τρομάζουν. Όπως όλα τα άγρια ζώα που φοβόμαστε μας φοβούνται κι αυτά… Τρέφεται με μουσική, όσο πιο πολλά βιολιά, τόσο πιο πολλά από τα φτερά του θα μου δείξει.».
Ο Ταμπουίνος της Ειρήνης Τριανταφυλλίδη είναι ένας καθρέφτης μας και αξίζει να κοιταχτούμε μέσα του διαβάζοντάς τον. Προσωπικά το έχω κάνει αρκετές φορές και δεν τον έχω σπάσει!
Επιμέλεια -διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου
[1] Από τις εκδόσεις Αττικός.
[2] Από τις εκδόσεις Νεφέλη, Οδυσσέας και Εξάντας, αντίστοιχα.
Διεκδικήστε το!
Η Ειρήνη Τριανταφυλλίδη προσφέρει το βιβλίο της σε έναν τυχερό αναγνώστη. Συμμετοχή στην κλήρωση, που θα γίνει μετά την 1η Απριλίου 2026, σημαίνει αποδοχή των όρων, οπότε διαβάστε τους όρους και κατόπιν κλικάρετε εδώ και συμπληρώστε τη φόρμα. Το βιβλίο θα αποσταλεί/παραδοθεί στον τυχερό από την ίδια. Αυτή η δωροθεσία είναι πανελλήνια!
