Από πού κι ως πού Αποκριές;

Σήμερα μπαίνουμε στον Φεβρουάριο, μήνα που χαρακτηρίζεται από τις Απόκριες. Πάμε λοιπόν να δούμε…

Από πού κι ως πού Φεβρουάριος, Φλεβάρης, Κουτσοφλέβαρος και δίσεκτο έτος;

Όοοχι! Για όλα αυτά έχουμε πολλά (μα πάρα πολλά) να πούμε και θα τα αναλύσουμε σε μια από τις επόμενες δημοσιεύσεις. Προς το παρόν…

Από πού κι ως πού Αποκριές;

Με το τέλος των αγροτικών εργασιών, κάπου προς το τέλος Ιουλίου τον μήνα Εκατομβαίωνα, οι αρχαίοι Έλληνες γιόρταζαν τα Κρόνια, προς τιμή του θεού Κρόνου.

Εκείνη την ημέρα γινόταν πράξη το ρητό «αφεντικά και δούλοι γίνηκαν το ίδιο ούλοι»! Για την ακρίβεια, μέσα σε ένα κλίμα γενικότερης ευφορίας και χαλαρότητας, γινόταν μια (εξωφρενική για την εποχή) ανατροπή κοινωνικών ρόλων.

Ο Δημοσθένης μας λέει ότι εκείνη την ημέρα οι δούλοι στρογγυλοκαθόντουσαν στο τραπέζι των κυρίων τους, μπεκροπίνανε, μασαμπουκώνονταν, έπαιζαν τυχερά παιχνίδια και συχνά τολμούσαν να αντιμιλήσουν στα αφεντικά τους! Δεν ξέρω αν τους έριχναν και καμία καρπαζιά πάνω στο τσακίρ κέφι.

Οι Ρωμαίοι, που εκστασιάζονταν με κάθε λογής γλέντι/όργιο, παρέλαβαν το έθιμο, το κοπιπαστάρανε, το ονόμασαν Σατουρνάλια (προς τιμή του Σατούρνου, του δικού τους Κρόνου) και το εξέλιξαν (ίσως το ρήμα που ταιριάζει εδώ είναι το «ξεχείλωσαν») βάζοντας, όπως συνήθιζαν, μερικές δόσεις υπερβόλας σε συνδυασμό με ατέλειωτα σφηνάκια εξαλλοσύνης.

Οι δούλοι εξακολουθούσαν να το παίζουν αφεντικά, αλλά πλέον όλοι μαζί γλεντούσαν ξεβράκωτοι και τύφλα στο μεθύσι ενώ οι ακολασίες και τα όργια ήταν απαραίτητο επιδόρπιο για να γιορτάσεις σωστά εκείνη την ημέρα.

Όμως, τι να σου κάνει μια μέρα εξαλλοσύνης και οργίων στην αρχαία Ρώμη; Ούτε για τα προκαταρκτικά δεν έφτανε, οπότε σύντομα έγινε εβδομάδα.

Και μετά ήρθαν οι συντηρητικούρες, οι Χριστιανοί…

Όλα αυτά κόπηκαν μαχαίρι όπως κόπηκε και το κρέας όταν επέβαλαν την Σαρακοστή (από το Τεσσαρακοστή, 40 μέρες νηστεία πριν το Πάσχα).

Πριν την Σαρακοστή είχαμε την Προφωνή εβδομάδα, όπου γινόταν η προφώνηση των ημερών που έρχονται.

Επόμενη εβδομάδα ήταν η Κρεατινή, (με αποκορύφωμα την Αγία Τσικνοπέμπτη) που έληγε την Κυριακή της Απόκρεω (α στερητικό + κρέας, απο-χή από κρεατοφαγία).

Τέλος, έκλεινε το Τριώδιο (το βιβλίο με τρεις ωδές, μία ανά Κυριακή) με την Τυρινή εβδομάδα που οι πιστοί την έβγαζαν με όσο τζατζίκι και τυράκι είχε περισσέψει από την Τσικνοπέμπτη, πριν έρθει η Καθαρά Δευτέρα (για την οποία θα μιλήσουμε αναλυτικότερα σε ένα από τα επόμενα «ΑποΠουΚιΩσΠού» επεισόδια) και κοπούν κι αυτά για σαράντα μέρες.

Όλη αυτή η περίοδος των τριών εβδομάδων ονομάστηκε Αποκριές από την δεύτερη Κυριακή της Αποκρεώ.

Με λίγα λόγια, σαν να μην έφτανε που ο φουκαριάρης λαουτζίκος είχε να αντιμετωπίσει τη μαυρίλα του μεσαίωνα ερχόταν στο καπάκι κι η νηστεία λες και τις υπόλοιπες μέρες έτρωγαν μπον φιλέ και ριμπάι.

Και τι κάνεις για να παραμυθιάσεις τη μαυρίλα και την πείνα σου;

Διοργανώνεις καρναβάλια!

Από πού κι ως πού Καρναβάλι;

Από τις λατινικές λέξεις Carne (κρέας) + Vale (αφαιρώ, αποχαιρετώ).

Όπου Vale = βγάλε, δεν εννοούσαν «κρέας βάλε» (κι άλλο κυρ Στέφανε, θα το κάψουμε απόψε), αντιθέτως εννοούσαν «Κρέας βγάλε, άντε γεια»!

Άλλη μια πιστή μετάφραση και αντιγραφή της ελληνικής Αποκριάς!

Το έθιμο ξεκίνησε στη Βενετία με μεταμφιεσούλες, ξεφαντωματάκια και μεθυσουλίνια και σύντομα εξαπλώθηκε σε όλη την Ιταλία με οργιάρες, οινοπροσκυνήματα, χοντροϋπερβάσεις και παρατράγουδα σε βαθμό κακουργήματος.

Τους Καθολικούς βιάστηκαν να αντιγράψουν οι Ορθόδοξοι ενώ οι ξενέρωτοι Προτεστάντες δεν πολυενθουσιάστηκαν με την ιδέα και μέχρι σήμερα παραμένουν υπεράνω.

Διασημότερο καρναβάλι αυτό του Ρίο Ντε Τζανέιρο (τοπωνύμιο με μεγάλο ενδιαφέρον που θα το αναλύσουμε σε προσεχές «ΑποΠουΚιΩσΠού» επεισόδιο). Εκεί μάλιστα βολεύει τους ξεβράκωτους γιατί πέφτει ντάλα καλοκαίρι.

Αυτά για σήμερα, καλό μήνα να έχουμε και καλό καρναβάλι.

Για γράψτε μου, εσείς στην δική σας πόλη καρναβαλίζεστε ή είστε τίποτα ντελούλου;

Γιώργος Ζώτος

Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου

Πρώτη δημοσίευση

Η ευθυμογραφική σειρά του Γιώργου Ζώτου Από πού κι ως πού; δημοσιεύτηκε στο koukidaki.gr κάθε Κυριακή από τις 13 Ιουλίου 2025. Ξεκινήστε από την αρχή.

Στη συνοδευτική εικόνα βλέπετε πίνακα Θανάση Λάλα [Εndurance of the heart, metal and plexi glass]