Από πού κι ως πού Πάπαρι, Αγία Λαύρα, Παλαιαί Πάτραι;

Πλησιάζει η επέτειος της 25ης Μαρτίου και σήμερα θα αναφερθούμε σε δύο τοπωνύμια που σημάδεψαν την Ελληνική Επανάσταση.

Από πού κι ως πού Πάπαρης Αρκαδίας;

Για αυτό το δημοσίευμα απαιτείται έξτρα προσοχή στον τονισμό. Ένας λάθος τόνος μπορεί να κοστίσει ακριβά ιδιαίτερα σε παρεξηγημένους αναγνώστες, που πιθανώς και να ανήκουν στους απανταχού Παπαραίους και Παπαραίες.

Από τους πρώτους οικιστές στην περιοχή, γύρω στα τέλη του 17ου αιώνα, ήταν ένας ιερέας που έγινε και η αιτία που ονομάστηκε έτσι το ιστορικό αυτό χωριό της Αρκαδίας.

Ξέρω πού πήγε το μυαλό σας και σας παρακαλώ να του πείτε να γυρίσει αμέσως πίσω.

Δεν είναι αυτό που νομίζετε!

Κανένας παπά-Άρης δεν έμενε ποτέ εκεί. Αλλά κι αν έμενε, το χωριό δεν πήρε από εκεί το όνομά του γιατί θα έπρεπε να τονιστεί στην παραλήγουσα με οδυνηρά αποτελέσματα.

Ο ιερέας που έμελλε να βαφτίσει το χωριό λεγόταν Νικόλαος Πάπαρης.

Επαναλαμβάνω το χωριό είναι αρσενικό και τονίζεται στην προπαραλήγουσα, Πά-πα-ρης.

Ενίοτε μπορεί να είναι και ουδέτερο, ΠΑΝΤΑ όμως τονίζεται στην προπαραλήγουσα: Το Πά-πα-ρι. Πληθυντικό δεν έχει, αν είχε θα ήταν τα Πάπαρια!

Αν πάτε μην ξεχάσετε να πάρετε παπαραίικη γραβιέρα, παπαραίικο τραχανά και ζυμαρικά, αλλά και εξαιρετικό παπαραίικο κρασί!

Όμως για άλλον λόγο έχει γίνει γνωστό το Πάπαρι.

Εκεί έγινε η πρώτη σύναξη των οπλαρχηγών και των ιερέων, στις 6 του Απρίλη του 1821.

Ήταν τότε που ο Κολοκοτρώνης μάζεψε τον στρατό του για να ανασυνταχτεί έπειτα από μια επίθεση των Τούρκων που τους ανάγκασε να οπισθοχωρήσουν για λίγο.

Στη βρύση του Παπαρίου (στη γενική πέφτει ο τόνος στην παραλήγουσα αλλά μην το φοβάστε, δεν δαγκώνει) ο γέρος του Μοριά μαζί με τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη οργάνωσαν την επίθεσή προς την Τριπολιτσά, η αρχή της απελευθέρωσης.

Πάπαρι!

Με προσοχή στον τονισμό και σεβασμό στην ένδοξη ιστορία του.

Από πού κι ως πού Αγία Λαύρα;

Λαύρα είναι ο στενός διάδρομος, από κει βγαίνει ο λαβύρινθος. Από εκεί και το Λαύριο εξαιτίας των στενών διαδρόμων στα ορυχεία. Από εκεί και τα μοναστήρια με τα πολλά και λαβυρινθώδη κελιά σε στενούς διαδρόμους.

Χτίστηκε 300 μέτρα πιο χαμηλά το 961 μ.Χ. και καταστράφηκε ολοσχερώς από πυρκαγιά το 1585. Το 1689 μεταφέρθηκε στη σημερινή της θέση, στους πρόποδες του όρους Βελιά, μέσα σε ένα κατάφυτο περιβάλλον με θέα την πόλη των Καλαβρύτων.

Το 1826 ο Ιμπραήμ πυρπόλησε το μοναστήρι, το 1828 ανοικοδομήθηκε μέχρι τον σεισμό του 1844 όταν και ερειπώθηκε.

Χτίστηκε πάλι το 1850 και πυρπολήθηκε εκ νέου το 1943 από τους Ναζί.

Τέλος, το 1950 πήρε τη σημερινή του μορφή.

Ο θρύλος (ο οποίος ξεκίνησε από τον Γάλλο φιλέλληνα Φρανσουά Πουκεβίλ και διδασκόταν και στα σχολεία μέχρι το 1982) λέει ότι στις 25 Μαρτίου του 1821 ο Παλαιών Πατρών Γερμανός ύψωσε εκεί το λάβαρο της επανάστασης, αναφώνησε «Ελευθερία ή θάνατος», όρκισε τα παλικάρια του κι έπειτα με ένα κανόνι κίνησαν και απελευθέρωσαν τα Καλάβρυτα.

Οι ιστορικές μαρτυρίες δείχνουν ότι η πρώτη πόλη που απελευθερώθηκε ήταν αι Παλαιαί Πάτραι πιθανώς στις 21 Μαρτίου του 1821 ή ίσως και νωρίτερα.

Από πού κι ως πού Παλαιαί Πάτραι;

Οι Παλιές Πάτρες είναι η Πάτρα που ξέρουμε. Τότε όμως υπήρχαν και Νέες Πάτρες, η Υπάτη που λεγόταν και Δουκάτο των Πατρών ή Πατρατζίκι (από patracik, η μικρή πάτρα, η πατρούλα – καμία σχέση με τον διάσημο σεφ, που πιθανόν να βγαίνει από τις πέτρες + το τζατζίκι).

Κι επειδή η ζωή μας είναι γεμάτη συνειρμούς... Να 'χαμε τώρα μια σκορδαλιά με λίγο μπακαλιάρο...

Όπως και να έχει… Χρόνια πολλά!

Γιώργος Ζώτος

Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου

Πρώτη δημοσίευση

Η ευθυμογραφική σειρά του Γιώργου Ζώτου Από πού κι ως πού; δημοσιεύτηκε στο koukidaki.gr κάθε Κυριακή από τις 13 Ιουλίου 2025. Ξεκινήστε από την αρχή.

Στη συνοδευτική εικόνα βλέπετε πίνακα Θανάση Λάλα [Εndurance of the heart, metal and plexi glass]