Από πού κι ως πού Κιλκίς και Σκρα;

Ταξίδι στην βόρεια Ελλάδα σήμερα, πάμε να δούμε…

Από πού κι ως πού Κιλκίς;

Δύο πρακτικά προβλήματα σχετικά με το Κιλκίς:

1ον είναι άκλιτο. Αν και θεωρητικά υπάρχει ο μητροπολίτης Κιλκισίου, στην ουσία δεν έχουμε γενική, ούτε πληθυντικό, τα Κιλκίσια κ.λπ. Πόσα ακόμα άκλιτα τοπωνύμια γνωρίζετε στην Ελλάδα; (Σπόιλερ: ένα τέτοιο άκλιτο θα βρούμε στον ίδιο νομό, παρακάτω…)

2ον ένας αγγλόφωνος κινδυνεύει να παρεξηγήσει πρόσωπα και καταστάσεις, π.χ. η πρόταση «I am going to kill kiss» βγάζει δολοφονικά ένστικτα ιδίως αν κάποιος είναι οπαδός του γνωστού συγκροτήματος KISS. Στην άλλη άκρη, η φράση «Kill kiss!» ακούγεται σαν σύνθημα σε διαδήλωση Μορμόνων.

Ακόμα δύο παραλίγο προβλήματα που ξεπεράστηκαν ανεπιστρεπτί:

Στην περιοχή κατά την αρχαιότητα ζούσαν οι Παίονες, μια φυλή που είχε ιδρύσει ο Παίων, του Παίωνος, τον Παίωνα, ωωωω Παίων! Παίων και Κιλκίς δεν συμβαδίζουν…

Τον 19 ο αιώνα η περιοχή έκανε «Κούκου» με την βουλγάρικη ονομασία Кукуш (Κουκούς που σημαίνει Κούκος) και εξελληνίστηκε ως Κουκούσι.

Την περιοχή διέρρεε και συνεχίζει να διαρρέει ο ποταμός Εχέδωρος ο οποίος από τους Ρωμαίους ονομάστηκε Καλλικός από το callicum· την προβιά που χρησιμοποιούσαν οι χρυσοθήρες για να βγάλουν το χρυσάφι του ποταμού, λέξη η οποία με τον καιρό έγινε Γαλλικός στα ελληνικά.

Από την ίδια ρίζα, Καλλικώς ονομάστηκε και η παραποτάμια πόλη των χρυσοθήρων που σήμερα ταυτίζεται με την Κολχίδα, 6 χιλιόμετρα νότια του Κιλκίς.

Τον 14ο αιώνα μαθαίνουμε για το βυζαντινό μοναστήρι της Καλκούς το οποίο με τον ερχομό Σλάβων και Βουλγάρων έγινε το μοναστήρι της Κουκούς που λέγαμε…

Και κάπου εκεί στην περίοδο της Τουρκοκρατίας έχουμε την μετάβαση του Κουκούς σε Kilkiş αφού βρίσκουμε αναφορά του 1732 για το χωρίον Κηλκήση.

Κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων, το Κιλκίς υπήρξε προπύργιο των Βουλγάρων στην προσπάθειά τους να μπουν στην Θεσσαλονίκη μέχρι που ο ελληνικός στρατός τούς έφαγε λάχανο (αν και είχε τεράστιες απώλειες εδώ που τα λέμε) στην κρίσιμη μάχη του Λαχανά (εξού και το λογοπαίγνιο λάχανο – Λαχανά αν δεν πιάσατε το αστειάκι) καταλαμβάνοντας και λεηλατώντας την εκκενωμένη πόλη του Κιλκίς.

Με την ανταλλαγή πληθυσμών στην περιοχή κατοίκησαν πρόσφυγες από την Ανατολική Θράκη, τον Πόντο, τον Καύκασο, τη Γευγελή και την Δοϊράνη φέρνοντας τον άνεμο φιλοξενίας και πολυπολιτισμικότητας που έχει η πόλη μέχρι σήμερα ενώ ταυτόχρονα διατήρησαν την βαριά ιστορία της.

Από πού κι ως πού Σκρα;

Φαίνεται ότι ο νομός έχει παράδοση στα άκλιτα τοπωνύμια. Και μην μου πείτε ότι κλίνεται το Σκρα, του σκράπα, ω σκράπα!

Εδώ πρέπει να κάνουμε μια απαραίτητη διευκρίνηση:

Προσοχή, προσοχή!

Οι κάτοικοι του Σκρα δεν λέγονται (ούτε είναι) Σκράπες! Αυτή είναι μια λέξη που δανειστήκαμε από το αγγλικό scrap (Oh yes!) και σημαίνει άχρηστα πράγματα.

Παντελώς άσχετο!

Το 1452, ένα χρόνο πριν την άλωση της Κωνσταντινούπολης, υπήρχε αναφορά για το χωριό Λούμνιτσα στις πλαγιές του όρους Πάικο.

Ο Ασημάκης μάς διαφωτίζει και η ιστοσελίδα των Βλάχων συμφωνεί μαζί του ότι στα βλάχικα, λούμι = άνθρωποι, συνεπώς Λούμνιτσα είναι το πολυάνθρωπο χωριό.

Οι Βούλγαροι διατηρούν ακόμα την ονομασία Люмница χωρίς να διεκδικούν την ετυμολογία της λέξης και μάλιστα με την υποσημείωση να μην συγχέεται με το βουλγάρικο χωριό Любница (Λιούμπνιτσα) που σημαίνει εραστής!

Το 1900 στο χωριό κατοικούσαν 2600 Βλάχοι χριστιανοί που μιλούσαν βλαχομογλενίτικα.

Λογικό ακούγεται, λοιπόν, η μετονομασία σε Σκρα, το 1926, να οφείλεται στην βλαχομογλενίτικη γλώσσα (από την κοντινή κορυφή Σκρα ντι Λέγκεν όπου Σκρα = βράχος και Λέγκεν = λίκνο, κοιτίδα) και να σημαίνει το πανέμορφο Λίκνο των βράχων!

Εδώ διαφωνούν οι Βούλγαροι που ισχυρίζονται ότι ονομάστηκε Σκρα από το κρυφό πέρασμα ανάμεσα στα όρη Πάικο και Τζένα, που το έλεγαν Σκρίενα. (Скриена = Κρυφό)

Εμείς πάντως παίρνουμε ξεκάθαρη θέση:

Mε τους Βλάχους και το εξωτικό, υπέροχο, μαγευτικό Λίκνο των βράχων!

Κατά τη διάρκεια του 1ου Παγκοσμίου Πολέμου οι Έλληνες πέτυχαν μια, ανέλπιστη για πολλούς, νίκη σε μια άνιση μάχη ενάντια σε μια άριστα οχυρωμένη αμυντική γραμμή των Βούλγαρων. Αν και οι απώλειες των Ελλήνων ήταν μεγάλες, ο ενθουσιασμός που ενέπνευσε η νίκη σε Έλληνες και συμμάχους ήταν καθοριστικός για την μετέπειτα εξέλιξη του αγώνα.

Οι μάχες πέρασαν, η ιστορία γράφτηκε, μάλιστα υπάρχει ένα πολύ ενδιαφέρον μουσείο για να μας τα θυμίζει αυτά, αλλά και το τοπίο παραμένει ασυναγώνιστο.

Μεταξύ των χωριών Σκρα και Κούπας, στους πρόποδες του όρους Πάικο, συναντιούνται 5 μικρά ποτάμια και σχηματίζουν έναν μικρό καταπράσινο παράδεισο, μια σμαραγδένια λίμνη με καταρράκτες και παγωμένα νερά.

Μια μαγεία, ένα όνειρο, ένα παραμύθι!

Αυτά για σήμερα…

(Kill) Kisses!

Φιλάκια!

Γιώργος Ζώτος

Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου

Πρώτη δημοσίευση

Η ευθυμογραφική σειρά του Γιώργου Ζώτου Από πού κι ως πού; δημοσιεύτηκε στο koukidaki.gr κάθε Κυριακή από τις 13 Ιουλίου 2025. Ξεκινήστε από την αρχή.

Στη συνοδευτική εικόνα βλέπετε πίνακα Θανάση Λάλα [Εndurance of the heart, metal and plexi glass]