koukidaki: Γυναίκες οργανοπαίκτριες ανά τους αιώνες

Από τις αρχαίες αυλητρίδες, στις μεσαιωνικές τροβαδούρους και τις σύγχρονες οργανοπαίκτριες παραδοσιακών οργάνων

Χρυσούλας Διπλάρη

Στις μέρες μας πλέον, στο εδώ και τώρα, τι ισχύει; Σίγουρα έχουν υπάρξει κοινωνικές αλλαγές, σίγουρα έχουν βοηθήσει τα μουσικά σχολεία, αλλά στο δια ταύτα, τι γίνεται ακριβώς; Ποια είναι η εικόνα στην επαρχία, μακριά από τα αστικά κέντρα, όπου ακόμα οι άνθρωποι κρατούν τα παλαιά ήθη κι όπου ακούγονται κουβέντες τύπου «είναι καλό οι γυναίκες να μην τραγουδάνε ριζίτικα», «το ριζίτικο είναι αντρική υπόθεση» ή «ποιος θα 'ρθει άμα παίξει γυναίκα στο μαγαζί μου» ή, ακόμα, το ανεκδιήγητο «μπράβο, παίζεις καλά για γυναίκα!»..

Είναι απογοητευτικό να πρέπει κάθε φορά να αποδεικνύεις τις ικανότητές σου, μόνο και μόνο επειδή είσαι γυναίκα κι επειδή οι προκαταλήψεις είναι καρφωμένες τόσο βαθιά μέσα σε κάποια μυαλά, που τα σημάδια της σκουριάς δεν αφήνουν χώρο για φρέσκα πράγματα.

Σε αυτό το σημείο, θα ήθελα να σας γνωρίσω ορισμένες σημερινές οργανοπαίκτριες, που θα μας αφηγηθούν η καθεμία την δική της εμπειρία, ώστε να έχουμε μια πληρέστερη εικόνα για την κατάσταση, όπως αυτή διαμορφώνεται στο σήμερα, αφού καμία έρευνα, όσο πλήρης κι αν είναι, δεν αντικαθιστά την βιωμένη πραγματικότητα.

Μαίη Αγγελάκη (κρητικό λαούτο)

Η Μαίη Αγγελάκη, γεννημένη στην Αθήνα αλλά με ρίζες που κρατάνε από Κρήτη και Πάρο, στην «κανονική» της ζωή είναι αρχιτέκτονας. Στην πραγματικότητα όμως, η βαθιά της ανάγκη και η επιλογή της είναι η παραδοσιακή μουσική. Κατέληξε στο κρητικό λαούτο, μετά από έντονη αναζήτηση κι αφού πέρασε από κλασικό πιάνο (το οποίο κατά ομολογία της ίδιας ελάχιστα την συγκινούσε), ένα παλιό ρεμπετοκίθαρο της μαμάς της, που επισκεύασε κι άρχισε να το «βασανίζει» προσπαθώντας με το αφτί να βγάζει μόνη της τραγούδια, έναν τζουρά και τέλος ένα στεριανό λαούτο, που του άλλαξε χορδές για ν' αποκτήσει κρητικό κούρδισμα.

Το λαούτο, λέει, έχει κάτι πολύ ιδιαίτερο, κρατάει τον παλμό. Συνδυάζει ρυθμό, αρμονία κι έναν ήχο βαθύ και πρωτόγονο, που όμως σου επιτρέπει να παίξεις μαζί του και να τον εκσυγχρονίσεις. Η διαδικασία αυτή και η τελική επιλογή της έχει να κάνει και με τα κατά καιρούς ακούσματα της μουσικού, που πέρασε από την ξένη μουσική σε ελληνικά ακούσματα ροκ και ρεμπέτικου για να καταλήξει στον Θανάση Παπακωνσταντίνου, ο οποίος στάθηκε η αφορμή να ψάξει σε βάθος την παραδοσιακή μουσική, η οποία «κουβαλά ιστορίες ανθρώπων, χαρές, καημούς και μνήμες και αφηγήσεις που αποκαλύπτουν αξίες, που έχουμε αρχίσει να ξεχνάμε».

Όσον αφορά στα στερεότυπα, τον ρόλο της γυναίκας και τις έμφυλες διακρίσεις, η Μαίη Αγγελάκη έχει τη γνώμη πως: «Αν και τα πράγματα έχουν αλλάξει, πολλά από αυτά τα στερεότυπα εξακολουθούν να υπάρχουν. Έχει συμβεί και σ' εμένα ένα περιστατικό σ' ένα αρκετά σκληροπυρηνικό χωριό της Κρήτης, μόνο και μόνο επειδή ήμουν γυναίκα κι έπαιζα λαούτο. Όμως, γενικά, επικρατεί ο σεβασμός, η αλληλοεκτίμηση και η ισότιμη παρουσία μέσα στο σύνολο. Όλο και περισσότερες γυναίκες ασχολούνται πλέον με όργανα που θεωρούνταν αντρικά, όπως το λαούτο, το κλαρίνο, το νταούλι, το μπουζούκι, το ρεμπετοκίθαρο κ.λπ. Κι αυτό είναι πολύ όμορφο, γιατί η μουσική δεν έχει φύλο, έχει μόνο φωνή, προσωπικότητα κι αλήθεια. Είναι ένας ζωντανός οργανισμός, που μεταφέρεται και μεταμορφώνεται ανάλογα με τις εμπειρίες και τα βιώματα της κάθε εποχής. Κι αν και ιστορικά οι γυναίκες είχαν ένα πολύ περιορισμένο ρόλο στην κοινωνία, σήμερα έχουν πιο ενεργή και ορατή παρουσία.».

Η Μαίη Αγγελάκη, μέσα από την εμπειρία της ως μέλους της Διαπολιτισμικής Ορχήστρας της Εναλλακτικής Σκηνής της Λυρικής, υπό την καθοδήγηση του Χάρη Λαμπράκη, είχε την τύχη να συνεργαστεί με μουσικούς από διαφορετικές χώρες και πολιτισμούς, ν' ανακαλύψει μουσικές που ίσως δεν θα γνώριζε ποτέ μόνη της και να εννοήσει σε βάθος ότι η μουσική έχει έναν μοναδικό τρόπο να ενώνει ανθρώπους που, αν και δεν μιλούν την ίδια γλώσσα, την αναγνωρίζουν ως κοινό τόπο. Αυτόν τον κοινό τόπο θέλει να υπηρετήσει και να του αφοσιωθεί για να μπορέσει ίσως κάποια στιγμή να εκφράσει κάτι δικό της. Διότι «σ' έναν κόσμο που μοιάζει να συνηθίζει τη βία, τον πόλεμο και την απαξίωση της ανθρώπινης ζωής και συχνά της γυναίκας, η αλληλεγγύη και το μαζί αποκτούν μια βροντερή φωνή. Η μουσική έχει τον τρόπο να φέρνει τους ανθρώπους κοντά και να μας θυμίζει ότι η ευαισθησία δεν είναι αδυναμία, αλλά δύναμη. Και ίσως μόνο γι' αυτό να αξίζει να συνεχίσουμε να παίζουμε».

Πρώτη δημοσίευση

Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου

Το δοκίμιο της Χρυσούλας Διπλάρη Γυναίκες οργανοπαίκτριες ανά τους αιώνες: Από τις αρχαίες αυλητρίδες, στις μεσαιωνικές τροβαδούρους και τις σύγχρονες οργανοπαίκτριες παραδοσιακών οργάνων εκδόθηκε στο koukidaki.gr τμηματικά κάθε Δευτέρα από τις 4 Μαΐου 2026. Ξεκινήστε από εδώ ή διαβάστε το επόμενο την 1η Ιουνίου.