Από τις αρχαίες αυλητρίδες, στις μεσαιωνικές τροβαδούρους και τις σύγχρονες οργανοπαίκτριες παραδοσιακών οργάνων
Χρυσούλας Διπλάρη
Νίνα Καραμολέγκου (τσαμπούνα)
Ο μέγας τσαμπουνιέρης Μπαμπέλης από την Μύκονο είχε πει κάποτε ότι οι γυναίκες δεν μπορούν να παίξουν τσαμπούνα, γιατί δεν έχουν αρκετή δύναμη. Αργότερα όμως άλλαξε γνώμη και, προς τιμήν του, το δήλωσε. Οι γυναίκες όχι μόνο δύναμη έχουν, αλλά και μεγάλο πάθος για την τσαμπούνα και το αποδεικνύουν υπηρετώντας την με θέρμη και μεράκι. Παράδειγμα, η Νίνα Καραμολέγκου, που η ρίζα της κρατάει από την Σαντορίνη.
Η Νίνα Καραμολέγκου, ένα κορίτσι μεγαλωμένο στο Σικάγο, ακολούθησε προς τα πίσω τ' αρχαία χνάρια αυτού του ιδιόμορφου οργάνου, μαγεμένη από τον μοναδικό ακατέργαστο ήχο του, που μιλάει βαθιά στο είναι του ανθρώπου, συνδέοντάς τον απ' ευθείας με τον φυσικό κόσμο από τον οποίο προέρχεται.
«Ήταν έρωτας κεραυνοβόλος! Ήμουν φοιτήτρια στην Πάτρα όταν πρωτοάκουσα κάπου αυτό τον ήχο, αλλά δεν αναγνώριζα ούτε τον ήχο, ούτε το όργανο κι ούτε άλλος κανείς ήξερε να μου πει τι ήταν… το μόνο που κατάλαβα ήταν πως μίλησε κατευθείαν στην καρδιά μου και, έκτοτε, πάντα τον αποζητούσα…», εξομολογείται.
Στο μεταξύ, πειραματιζόταν με πιάνο, κιθάρα και κλαρίνο επηρεασμένη από την καλλιτεχνική οικογένεια της οποίας ήταν μέλος. Ο πατέρας της έπαιζε κλαρίνο, η μητέρα της ακορντεόν κι όσο για τον παππού… αυτός ήταν ποιητής! Τι άλλο θα μπορούσε να κάνει ένα κορίτσι με τόση μουσική τριγύρω;
Παίζοντας διάφορα όργανα, ενδόμυχα, πάντα αποζητούσε εκείνο τον αρχέγονο ήχο που την μάγεψε, ώσπου, τον εντόπισε ξανά, χρόνια αργότερα στην Πάρο, σε μια από τις τσαμπουνοσυνάξεις που γίνονται πλέον μια φορά τον χρόνο στα νησιά του Αιγαίου, σε διαφορετικό νησί κάθε φορά. Αυτό ήταν! Ο κεραυνοβόλος έρωτας εξελίχτηκε σε σχέση ζωής.
«Με την τσαμπούνα νιώθω σε επαφή με τη φύση. Θες ότι παίζουμε σε νησιά και υπαίθριους χώρους, θες που το όργανο είναι φτιαγμένο από δέρμα κατσικιού, θες που φυσάμε σε καλάμια την ανάσα μας, όλα είναι μέρος μιας τελετουργίας, που υπερβαίνει το απλό παίξιμο, σε βάζει σε κατάσταση έκστασης. Σ' αυτό βοηθάει και η συμμετοχή του κόσμου, ο κυκλικός χορός, τα αντιφωνικά τραγούδια…»
Δεν είναι όλα ρόδινα βεβαίως, ούτε… εκστατικά. Τα έμφυλα θέματα καραδοκούν. Στο πανηγύρι της Καρθαίας, στην Τζια, όπου έπαιζε με τον Μπάμπη Γαβριήλ (στήριγμά της, τον λέει η Νίνα), σε μια από τις πρώτες εμφανίσεις της κάποιος βρέθηκε να πει πικρές κουβέντες και μόνο που την είδε να κρατάει την τσαμπούνα. Αργότερα βέβαια, όταν την άκουσε να παίζει, όχι μόνο αναθεώρησε αλλά την χόρεψε κι έναν συρτό!
Η Νίνα Καραμολέγκου έχει άντρα μουσικό, έναν γιο που τον νανουρίζει με την τσαμπούνα και μία κόρη που χορεύει στους ήχους της. Κάνει μαθήματα στο σπίτι και φτιάχνει και τσαμπούνες, γιατί «δεν έχει νόημα να παίζεις το όργανο μόνο, πρέπει να ξέρεις και να το φτιάχνεις!»
Θα νόμιζε κανείς πως τα έχει όλα. Αλλά εκείνη έχει κι ένα όνειρο ακόμα. Να δημιουργήσει «έναν κύκλο κατασκευαστών τσαμπουνοπαιχτών!»
Copyright © Χρυσούλα Διπλάρη All rights reserved, 2026
Πρώτη δημοσίευση
Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου
Το δοκίμιο της Χρυσούλας Διπλάρη Γυναίκες οργανοπαίκτριες ανά τους αιώνες: Από τις αρχαίες αυλητρίδες, στις μεσαιωνικές τροβαδούρους και τις σύγχρονες οργανοπαίκτριες παραδοσιακών οργάνων εκδόθηκε στο koukidaki.gr τμηματικά κάθε Δευτέρα από τις 4 Μαΐου 2026. Ξεκινήστε από εδώ ή διαβάστε το επόμενο στις 22 Ιουνίου.
