Το Θα πέσει η νύχτα ξεκινά εκπληκτικά, κατά τη γνώμη μου, ρεαλιστικά και συγχρόνως συμβολικά, όταν ένας αγνός νέος τραυματίζεται σοβαρά κι εγκαταλείπεται σε μια ερημιά επειδή ήταν καλόκαρδος κι ευνοημένος από τη φύση. Ίσως μας δείχνει το τέλος της αθωότητας.
Και μετά μπαίνουμε στην σύγχρονη πραγματικότητα.
Ο Τζαμιώτης στο προτελευταίο του μυθιστόρημα (2025), που είναι σπονδυλωτό με ιστορίες αυτόνομες και αλληλοσυμπλεκόμενες, μας ανοίγει παράθυρα σε ανθρώπους και καταστάσεις αναπτυγμένων οικονομικά μελών της μεσαίας τάξης με βιοτεχνίες, με επιβλέποντες, με τεράστια κτήματα. Οι δύο αναφερόμενοι ως πατριάρχες μεγαλοϊδιοκτήτες είναι απόγονοι κτηματιών που όμως οι ίδιοι έχουν φοιτήσει σε κολέγια. Οι κόρες και οι νεότεροι αδελφοί τους κάνουν διατριβές σε ξένα πανεπιστήμια. Προτιμούν να είναι εγκρατείς, μοναχικοί –χήρος ο γηραιότερος, σε διάσταση ο εξηντάχρονος– με κύριο μέλημα την οικονομική ανάπτυξη. Απέναντι, κάποιες γυναίκες που παλεύουν στη ζωή και ένας δυο άνδρες μη ευνοημένοι από οικογένεια ή καταγωγή, με ενσυναίσθηση όμως, που κατανοούν και έχουν ενδιαφέρον για τις καταστάσεις των εργαζόμενων συνανθρώπων τους· κι έτσι ικανοί να συνάψουν και σχέσεις στοργής. Άτομα που δεν είναι η προτεραιότητά τους να είναι ενδιαφέροντες.
Όμως, ως επί το πλείστον, όλες οι πλευρές δεν έχουν πολιτική συνείδηση, πιθανότατα λόγω του ότι οι μεγάλες αποφάσεις κυβέρνησης και εχόντων δεν λαμβάνονται με εντιμότητα, ενδεικτικά αναφέρει ο ιστορικός Νίκος που μέσα από βιβλιο-εργασία του ντρέπεται για την αδιαφορία της πολιτείας για τις απώλειες των Ελλήνων στο αλβανικό μέτωπο όπου πολέμησαν άνισα τους Ιταλούς και δεν αναζητήθηκαν οι νεκροί. Αμφιβάλλει αν θα φερόταν ηρωικά σε καιρό πολέμου.
Ένα μυθιστόρημα όπως είναι τα σημαντικά και τα κλασικά: τέρψης και αυτογνωσίας.
Σε κάποιο σημείο, ο μεγαλοεπιχειρηματίας Διαμαντόπουλος (και μέσω αυτού ο συγγραφέας) ανατρέχει προς υπεράσπιση του ν' αποφύγει να αποδεχθεί την έλξη και πιθανότητα δημιουργίας δεσμού με μια εργαζόμενη στον στοχαστή θεωρητικό Παναγιώτη Κονδύλη για το θέμα της θεμελιώδους απόφασης: αν το διλημματικό στοιχείο χαρακτηρίζει την θεμελιώδη απόφαση λιγότερο απ' τις επιμέρους αποφάσεις· η αιτία είναι ότι στην θεμελιώδη απόφαση συμμετέχει ολόκληρη η ύπαρξη, οπότε ο βαθμός βεβαιότητας της κοσμοεικόνας και της ταυτότητας... Ο έτερος γηραιότερος πατριάρχης, που πρόκοψε στην Αμερική, χρηματοδοτεί την επιχείρηση για τον επαναπατρισμό των οστών των φιλοπάτριδων δίδυμων Ελληνοαμερικανών, πολύ μεγαλύτερων, ετεροθαλών αδελφών του.
Κάποιοι από τους πρωταγωνιστές αλλάζουν στη χρονική διάρκεια του βιβλίου, πολλοί μένουν ανεπηρέαστοι και αμετάβλητοι. Δεν ζουν, απλώς υπάρχουν.
Αναφορές στην σε διάσταση σύζυγο του Διαμαντόπουλου που μένει πια στο Λυκαβηττό, έχει μια σχέση και έβγαλε το πρώτο καλά προωθημένο της βιβλίο. Ο πατέρας του Νίκου μένει στα Εξάρχεια και δημιουργεί διοράματα μοντελισμού με σκηνές από κινηματογραφικά έργα σκηνοθετών που θαυμάζει. Τα φωτογραφίζει και ανεβάζει στα σόσιαλ λαμβάνοντας εκατοντάδες likes. Ο Νίκος, όταν είναι σε Αθήνα ή Λάρισσα –όπου ζουν οι περισσότεροι χαρακτήρες του βιβλίου– παρακολουθεί ενίοτε κινηματογράφο και παραστάσεις χορού.
Ετεροδιηγητικός ο γράφων με αναδρομική γραφή (ανάληψη) όσον αφορά τις διηγήσεις μέσω των ανεπίδοτων φυλαγμένων επιστολών, κάπου στην Αλβανία, σε γνωστό τους κι από το ημερολόγιο του άλλου αδελφού που, πριν σκοτωθεί, έβλεπε τον παραλογισμό του πολέμου και έχανε την πίστη στη θρησκεία του.
Παρακολουθούμε λούμπεν και περιθωριακούς σε φτωχές γειτονιές της πόλης. Και μόνο ένας νοιάζεται για τους νεκρούς και τους τραυματίες από τον πόλεμο Ρωσίας - Ουκρανίας μια και είναι απαγορευμένο θέμα από τα «αριστερά» κόμματα. Ανατροπή κι όμως, ο νέος άντρας που χτυπήθηκε από το αμάξι στην αρχή του βιβλίου κάπως μας υποδεικνύει ποιος του έκανε το κακό.
Το βιβλίο βάζει τον αναγνώστη άλλοτε να συμμετέχει στους συλλογισμούς κάποιων χαρακτήρων και να ταυτίζεται με ιδέες και θέσεις και άλλοτε τον στέλνει να μελετά από απόσταση τους χαρακτήρες, ήρωες και μη. Και σίγουρα τον κάνει να ενδιαφερθεί και να κατανοήσει πώς διαμορφωνόμαστε σ' αυτό που είμαστε.
Επίτευγμα του Κωνσταντίνου Τζαμιώτη.
Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου
Το μυθιστόρημα του Κωνσταντίνου Τζαμιώτη Θα πέσει η νύχτα κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Μεταίχμιο
