Από πού κι ως πού Διόνυσος, Άγιος Στέφανος, Σταμάτα Αττικής;

Η κοινότητα του Διονύσου δημιουργήθηκε το 1979 και πήρε το όνομά της από τα ερείπια του ναού του θεού Διόνυσου που βρέθηκε στην περιοχή. Μετά φτιάχτηκε και η εκκλησία του Αγίου Διονυσίου κι έδεσε το γλυκό.

Όμως η περιοχή έκανε καριέρα στην αρχαιότητα με άλλο όνομα!

Ας τα πάρουμε απ' την αρχή.

Ο θεός Διόνυσος αφού έμαθε την τέχνη της οινοποιίας στη Νάξο ήρθε στην Αττική.

Εκεί τον φιλοξένησε ο Ικάριος, ένας περιβολάρης που φρόντιζε κάποια χωράφια κοντά στην Πεντέλη. Ο Διόνυσος για να τον ευχαριστήσει για τη φιλοξενία τού έμαθε να καλλιεργεί το αμπέλι κι έτσι να βγάζει κρασί.

Ο Ικάριος χωρίς να χάσει χρόνο ξεκίνησε την παραγωγή.

Με το πρώτο μπρούσκο κέρασε κάτι περαστικούς βοσκούς οι οποίοι ξετρελάθηκαν τόσο που ήπιαν τη μισή σοδειά, έγιναν κουδουνίστρες από το μεθύσι και νόμιζαν ότι ο Ικάριος τους δηλητηρίασε.

Μες στη βαθιά θολούρα τους σκότωσαν τον Ικάριο και τον πέταξαν σ' ένα πηγάδι.

Τον ανακάλυψε όμως η σκυλίτσα του που ειδοποίησε την κόρη του, την Ηριγόνη, η οποία πρώτα έθαψε τον πατέρα της κι έπειτα κρεμάστηκε από ένα δέντρο.

Μόλις ο Διόνυσος έμαθε τα τραγικά νέα έκανε κάτι κόλπα ζόρικα που κάνουν στην Ινδία (ή στην Νάξο, θα σας γελάσω) και ανάγκασε όλες τις κόρες των Αθηναίων να κρεμαστούν.

Οι Αθηναίοι όταν έμαθαν ότι ο θεός ζητούσε εκδίκηση για τον άδικο χαμό του Ικάριου και της Ηριγόνης, ρωτήσανε το μαντείο τι έπρεπε να κάνουν για να τον ηρεμήσουν.

Και το μαντείο μέσα σε καπνούς αποφάνθηκε τα εξής:

1ον Να πιάσουν τους δολοφόνους και να τους τιμωρήσουν (λογικό),

2ον Να ονομάσουν την περιοχή Ικαρία (ΟΚ),

3ον Να κάνουν μια ετήσια γιορτή όπου θα κρεμάνε τις παρθένες από τα δέντρα (γουάτ δε φακ;).

Αφού λοιπόν πιάσανε τους δολοφόνους, ονόμασαν την περιοχή Ικαρία και μετά καθιέρωσαν την ετήσια εορτή της Αιώρας στην οποία κρεμούσαν τις παρθένες (τουλάχιστον δεν τις απαγχόνιζαν) ενώ με τον καιρό κρεμούσαν απλές εικόνες και οι παρθένες απλώς έκαναν κούνια μπέλα.

Ο δήμος Ικαρίας ήταν από τους πιο ενεργούς της Αρχαίας Αττικής καθώς η περιοχή βρίσκεται δίπλα στο λατομείο της Ραπεντώσας που έβγαζε τα περίφημα μάρμαρα της Πεντέλης.

Από πού κι ως πού Άγιος Στέφανος και Μπογιάτι;

Ο θρύλος λέει ότι ένα καράβι έφυγε από την Κωνσταντινούπολη μεταφέροντας το λείψανο του πρωτομάρτυρα Στέφανου για την Ρώμη, έπεσε όμως σε καταιγίδα, αναγκάστηκε να πιάσει στεριά και το λείψανο να μεταφερθεί σε μια κοντινή εκκλησία.

Εκκλησία και περιοχή πήραν το όνομα του Αγίου (Ayastefanos).

Μια λεπτομέρεια: Το σημείο από το οποίο έφυγε το καράβι μέχρι το σημείο που τελικά αποβιβάστηκαν απέχουν δέκα λεπτά!

Και τότε γιατί ξεκίνησαν; Δεν είδαν τον καιρό; Πάλι έπεσε έξω η ΕΜΥ; Έφυγαν με ντάλα ήλιο κι έπιασε χιονοθύελλα 10' πιο κάτω;

Ίσως ήταν ένα μικρό (και αθώο;) κολπάκι για να μην φύγουν ποτέ τα οστά του αγίου από την Πόλη.

Το 1924 μετά την Μικρασιατική καταστροφή με την ανταλλαγή των πληθυσμών, οικογένειες από εκείνον τον Άγιο Στέφανο, που σήμερα είναι προάστιο της Κωνσταντινούπολης με την ονομασία Πράσινο χωριό (Yeşilköy), έφτασαν σε μια περιοχή στα βόρεια της Αθήνας και την βάφτισαν Άγιο Στέφανο.

Ακούει και στο καλλιτεχνικό Σαν Στέφανο ή για τους Γάλλους φίλους μας στο Σεντ Ετιέν, χωρίς να τρίζουν τα κόκκαλά του εκεί στο Πρασινοχώρι.

Η περιοχή μέχρι τότε ονομαζόταν Μπογιάτι.

Βoya στα τουρκικά είναι αυτό που λέμε κι εμείς μπογιά, το χρώμα.

Στην περιοχή, λένε, φύεται το ριζάρι (ή αλλιώς μπογιά) που από τις ρίζες του βγαίνει μια κόκκινη χρωστική ουσία (η μπογιά!).

Κάποιοι ισχυρίζονται ότι ένας πασάς έβαψε το άλογό του (άτι) κόκκινο και έγινε μπογιά + άτι = Μπογιάτι. Τώρα, γιατί ο πασάς να βάψει το άλογό του κόκκινο και γιατί η περιοχή να πάρει το όνομά της από ένα κόκκινο άλογο (ούτε ο Βουκεφάλας να ήταν) είναι ερωτήματα που δεν θα βρουν ποτέ απάντηση.

Άλλωστε η περιοχή βγάζει και ωραιότατες μπάμιες, δεν είδα καμία αναφορά στο νοστιμότατο (είπατε τίποτα;) αυτό λαχανικό.

Αφήνοντας πίσω παραμύθια με κόκκινα και πράσινα άλογα, το πιο πιθανό είναι να πήρε την ονομασία του από την αρβανίτικη φάρα του Μπούα -> Μπουάτη -> Μπογιάτι.

Τα αρχαία χρόνια πάντως αναφερόταν ως Οίον.

Ποίον Οίον;

Οίον το Δεκελεικόν!

Έναν από τους δέκα δήμους της Αρχαίας Αττικής!

Όπου «οίον» από το «ὄϊος» που σημαίνει πρόβατο ή από το «οἶος» που σημαίνει μοναχικός, διαλέγετε και παίρνετε την εξήγηση που σας αρέσει, κανείς δεν θα σας παρεξηγήσει τώρα πια!

Από πού κι ως πού Σταμάτα Αττικής;

Σε μια ρηχή και εντελώς ξενέρωτη εκδοχή, το βιλαέτι της Σταμάτας, στην οθωμανική απογραφή του 1528, μετρούσε 19 σπίτια, τα 10 από αυτά στο όνομα Istamad με βαλή (διοικητή) τον κύριο Yorgi Istamad, αρβανίτικης καταγωγής.

Εμείς πάντως παρακάμπτουμε αβλεπή τον Γιώργη τον Σταμάτα και υιοθετούμε χωρίς κανέναν ενδοιασμό την παρακάτω ρομαντικότατη εκδοχή:

— Σταμάτα πουλάκι μου να μας πεις τι έγινε! Θα σκάσουμε από την περιέργεια. Νικήσαμε; Χάσαμε; Τι κάναμε; Σταμάτα πια! Μια στάλα να ξαποστάσεις και μετά συνεχίζεις. Δεν χάθηκε ο κόσμος να πας και λίγο αργότερα στην Αθήνα.

— Σταμάτααααααααααααααααααααααααααααααααααααααα!

Ο Φειδιππίδης δεν σταμάτησε!

Ούτε για νερό, ούτε για να τους πληροφορήσει για την έκβαση της μάχης του Μαραθώνα!

Συνέχισε να τρέχει και στο τέλος παραλίγο να του βγει η ψυχή, κάπου στο Ψυχικό!

Ο συγκεκριμένος θρύλος για το πώς βγήκε το όνομα της καταπράσινης περιοχής στα βόρεια της Αθήνας αναπαράχθηκε ακόμα και από τον Ανδρέα Καρκαβίτσα και τον Λίνο Πολίτη, συνεπώς οφείλουμε να του δώσουμε μια κάποια βάση.

Κα γιατί και να μην το συνεχίσουμε άλλωστε;

Στην Δροσιά δροσίστηκε, στο Χαλάνδρι χάλασε, στου Παπάγου παπάγωσε.

Αλλά και ως όνομα η Σταμάτα, την ίδια σημασία έχει.

Σταμάτα έβγαζαν τα θηλυκά βρέφη τον 16ο αιώνα για να σταματήσουν οι κόρες και να βγει επιτέλους και κανένα παιδί (αν είναι δυνατόν να είχε κατευθείαν και μουστάκι, ακόμα καλύτερα).

Σταμάτααααααααααααααααααααααααααααααααααααααα!

Καλά σκάω…

Γιώργος Ζώτος

Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου

Πρώτη δημοσίευση

Η ευθυμογραφική σειρά του Γιώργου Ζώτου Από πού κι ως πού; δημοσιεύτηκε στο koukidaki.gr κάθε Κυριακή από τις 13 Ιουλίου 2025. Ξεκινήστε από την αρχή.

Στη συνοδευτική εικόνα βλέπετε πίνακα Θανάση Λάλα [Εndurance of the heart, metal and plexi glass]