Από όσο μακριά και αν πλησιάσετε σε αυτή την κατοικία της Αφροδίτης, ακούτε γέλια δυνατά και ήχους άρπας, που όμοιοι με δίχτυα αόρατα παγιδεύουν την καρδιά σας και σας τραβούν στο μαγεμένο βουνό...Οι εξόριστοι θεοί, Χένρικ Χάινε
Οι Εξόριστοι θεοί είναι ένα είδος ποιητικού δοκιμίου, άκρως λυρικού και ρομαντικού, αφιερωμένου στην αρχαία ελληνική θρησκεία, αν μπορεί να την αποκαλέσει κανείς έτσι, δεδομένης της ελευθερίας των θεϊκών μορφών και των ακολούθων τους.
Ο Χάινε ήταν κάτι παραπάνω από ένθερμος υποστηρικτής του αρχαιοελληνικού πάνθεου. Η ψυχή του εναρμονιζόταν με την αίγλη των παλαιών εποχών, ενώ ο ίδιος πίστευε βαθύτατα πως τα ιδεώδη του ελληνικού πολιτισμού ταίριαζαν με την ιδιοσυγκρασία του, περισσότερο από εκείνα του μετέπειτα χριστιανικού δόγματος.
Η κοσμοθεωρία του έπλεε σε ύδατα που απείχαν αρκετά από την εποχή του: Η χαρά, η ζωντάνια, η απόλαυση και η αισθαντικότητα ήταν στοιχεία που οι περισσότεροι σύγχρονοί του απεμπολούσαν, καθώς η θρησκευτική πραγματικότητά τους τα θεωρούσε κατώτερα και μιαρά.
Εκείνος, όμως, αρνιόταν να υποκύψει στους νέους κανόνες. Ο συντηρητισμός, η κατήφεια, η εγκράτεια ήταν χαρακτηριστικά που τον απωθούσαν. Αυτός ήταν ένας από τους λόγους που οραματιζόταν την επάνοδο του παλιού, παγανιστικού πνευματικού βίου. Και αυτό, ακριβώς, πραγματεύεται το δοκίμιο.
Το βιβλίο είναι γεμάτο από διάσπαρτες αλληγορίες και παραμυθιακά στοιχεία, μέσα από τα οποία μας παρουσιάζεται η ζωή των αλλοτινών ένδοξων θεοτήτων, ξεπεσμένων πια, ξεχασμένων από την ανθρωπότητα. Η Αφροδίτη, ο Άρης, ο Δίας αλλά και οι υπόλοιποι γνωστοί τους Ολύμπιοι «συνδαιτημόνες», εξακολουθούν να ζουν και να υπάρχουν, έχοντας, παρ' όλα αυτά, χάσει τη μισή αίγλη τους. Δεν είναι πια οι παντοδύναμες φιγούρες που έτρεμαν οι άνθρωποι και στις οποίες προσέφεραν θυσίες. Είναι όμως κάτι περισσότερο από κοινοί θνητοί και αυτό μπορεί κανείς να το διακρίνει από τη θωριά τους, που έχει κάτι από την επιβλητικότητα των παλιότερων καιρών τους.
Αλλάζουν μορφές, τόπους και ονόματα. Εκτοπίζονται από τον Όλυμπο και διασκορπίζονται στα φάρδη και τα πλάτη της γης. Λίγοι έχουν απομείνει να προφέρουν τα ονόματά τους. Και η θλίψη της λησμονιάς είναι μεγάλη.
Πού πηγαίνουν οι θεοί όταν οι πιστοί τους ξεχνάνε; Εξακολουθούν να βρίσκονται ως ανώτερα σύμβολα στους πνευματικούς ορίζοντες; Ή μήπως μικραίνουν σε ανάστημα για να χωρέσουν όπως όπως στα σύγχρονα νοητικά δίκτυα; Αυτά είναι τα ερωτήματα στα οποία απαντάει ο συγγραφέας, με άκρατη φαντασία, πάθος και ευαισθησία. Θλίβεται με τον ξεπεσμό των ηρώων του, τους συμπονά, τους κανακεύει. Εύχεται να μπορέσουν να ξανασηκωθούν, ανανεωμένοι και ενδυναμωμένοι, αφήνοντας πίσω τις πληγές που προκάλεσε το νέο θρησκευτικό δόγμα στις μορφές τους. Μα ξέρει ότι δεν γίνεται. Γνωρίζει πολύ καλά πως αυτή η επαναφορά είναι αδύνατον να συμβεί. Και το ξέρουν και οι ίδιοι οι πρωταγωνιστές του.
Οι Εξόριστοι θεοί είναι μια συνομιλία με το παρελθόν, με τη ματιά στο μέλλον. Είναι ένα λογοτεχνικό δοκίμιο για όσους αρέσκονται να εμβαθύνουν στην υποκειμενική ματιά των συγγραφέων, να ακούν προσεκτικά τις μύχιες σκέψεις και τους ευσεβείς πόθους τους, ακόμα και αν απέχουν κατά πολύ από τα δικά τους εσωτερικά συστήματα.
Η μελαγχολία αναβλύζει σαν δροσερή κρήνη. Ο αισθησιασμός είναι διάχυτος, όπως ακριβώς και στα περισσότερα παλιά παγανιστικά δρώμενα. Οι ήρωες δεν είναι ούτε καλοί ούτε κακοί. Κάποιες φορές ξεγελούν, κάποιες άλλες βοηθούν, ακολουθώντας τα μοτίβα των μύθων.
Ο Χένρικ Χάινε έχει φτιάξει ένα πολύχρωμο γαϊτανάκι από θρύλους, αφηγήσεις και προσωπικές του φαντασίες, το οποίο κινητοποιεί και τέρπει τις αισθήσεις. Καταιγιστικό, ευχάριστο, θέτει τον νου σε μια ατέρμονη ακινησία γύρω από το «πώς» και το «τι θα γινόταν αν» των περασμένων μυθολογικών εποχών της αρχαίας Ελλάδας.
Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου
Το δοκίμιο του Χένρικ Χάινε Οι εξόριστοι θεοί κυκλοφόρησε από την Εμπειρία εκδοτική – μεταξύ άλλων.



