Από πού κι ως πού Άγιος Ιωάννης Ρέντης και Φάληρο;

Γιώργου Ζώτου

Πριν απ' όλα να πούμε χρόνια πολλά στους Γιάννηδες και τις Γιαννούλες που γιορτάζουν αυτή την εβδομάδα. Και με την ευκαιρία, ας πάμε να δούμε…

Από πού κι ως πού Άγιος Ιωάννης Ρέντης;

Η εκδοχή του δήμου Νίκαιας - Ρέντη είναι ότι στην αρχαιότητα υπήρξε κάποιο «Ρένδιον πεδίον» και τον 16ο αιώνα ονομάστηκε Ρέντης που σημαίνει «εκ των έσω ρέον ύδωρ». Λίγο κουκουρούκου εκδοχή αλλά σχετικά βολική καθότι στην εκδοχή Νο 2 ο επώνυμος ήρωας δεν ήταν και το καλύτερο παιδί.

Ο Δημήτριος Ρέντης ήταν συμβολαιογράφος κατά την περίοδο (1370 περίπου) που οι Καταλανοί είχαν τον έλεγχο της Αθήνας. Από τους λίγους ντόπιους που ήταν υπέρ του καθεστώτος, μετά τα έκανε πλακάκια και με το νέο καθεστώς των Φλορεντίνων και του νέου δούκα των Αθηνών Νέριο Ατσαγιόλι.

Με την κόρη του Δημήτρη, Μαρία Ρέντη, ο Νέριο είχε παράνομο δεσμό κι έκανε κι ένα εξώγαμο, τον Αντώνιο Ατσαγιόλι, ο οποίος, αν και μη νόμιμος κληρονόμος, πήρε με το στανιό το δουκάτο των Αθηνών.

Εδώ να πούμε ότι ο λαογράφος Κ. Μπίρης θεωρεί πως το επώνυμο Ρέντης είναι αρβανίτικο (rëndë) και σημαίνει βαρύς.

Αυτός λοιπόν ο συμφεροντολόγος συμβολαιογράφος, ο πολλά βαρύς, ο Μήτσος ο Ρέντης, που πήγαινε όπου φυσάει ο άνεμος κι έκανε και την κόρη του και τον εγγονό του σαν τα μούτρα του, άρχισε να μαζεύει κτήματα σε αντάλλαγμα των υπηρεσιών του μέχρι που πήρε ολόκληρη την περιοχή βόρεια του Πειραιά και της έδωσε και τ' όνομά του.

Πού κολλάει όμως ο άγιος Ιωάννης;

Υπήρξε κάποιος Ιωάννης από τους απόγονούς του που έγινε άγιος;

Αν βασιστούμε στην παροιμία με το μήλο και τη μηλιά, άγιο δεν πρέπει να έβγαλε ποτέ αυτή η φαμίλια.

Κατά τον 14ο αιώνα στην περιοχή χτίστηκε ένα εκκλησάκι αφιερωμένο στον αϊ-Γιάννη τον Πρόδρομο και το 1970 σε εκείνη τη θέση χτίστηκε ο μεγαλόπρεπος ναός που υπάρχει έως και σήμερα.

Περιοχή με αναπτυγμένη βιομηχανική ζώνη, έχει μπόλικο καυσαέριο αλλά αν χρειάζεστε έξτρα δόση ανεβείτε στη ρόδα του Allu fan park (αν και πλέον δεν γνωρίζουμε πότε, και αν, θα ανοίξει ξανά) και τραβήξτε γερές τζούρες διοξειδίου του άνθρακα χαζεύοντας από ψηλά τα φορτηγά που προχωρούν σημειωτόν στον Κηφισό.

Μετά παρακολουθήστε την προπόνηση του Ολυμπιακού στο προπονητικό του κέντρο, δείτε καμιά ταινία στα Village cinemas ή χαζέψτε τα τρένα που αλλάζουν γραμμές στο αμαξοστάσιο του ΟΣΕ.

Για το τέλος, πάτε μια βόλτα στην κεντρική λαχαναγορά, φάτε πατσά στα διπλανά μαγειρεία και απολαύστε τον άλλο Ρέντη, του μεροκάματου και της φτωχολογιάς.

Κι έτσι όπως είστε, αχάραγα, πεταχτείτε μέχρι το Φάληρο.

Από πού κι ως πού Φάληρο;

Είχατε κι εσείς την, λανθασμένη, εντύπωση ότι ο Τόλης έλεγε «το φεγγάρι πάνω Θεέ μου!»;

Όπως τελικά αποδείχτηκε, ο Λευτέρης Παπαδόπουλος έγραψε «πάνωθέ μου» κι ο Μίμης Πλέσσας συμπλήρωσε τη μουσική με την δική ανεπανάληπτη (και ολίγον τζαζ) εκδοχή.

Το φεγγάρι πάνωθέ μου 

ασημένιο τάλιρο

και με το κορίτσι Θεέ μου

πάμε για το Φάληρο

Το φεγγάρι μεθυσμένο

σε μια βάρκα κύλησε

Ένα στόμα μελωμένο

έγειρε, με φίλησε

Το φεγγάρι στο κρεβάτι

παίζει και γελάει μου

Θεέ μου πώς

να κλείσω μάτι

με μια κούκλα πλάι μου

Το φεγγάρι ζαλισμένο

στο σεντόνι κύλησε

Ένα στόμα μελωμένο

έγειρε, με φίλησε.

Η ιστορία μας αρχίζει το 1519 στην, υπό γερμανική κατοχή, κοιλάδα του Αγίου Ιωακείμ (Sankt Joachims-thal) στην Βοημία. Όπου thal, στα γερμανικά, η κοιλάδα.

Στην περιοχή υπήρχαν ορυχεία αργύρου και για 150 περίπου χρόνια κόβονταν ασημένια νομίσματα που ονομάζονταν Joachimstaler (γιοαχιμστάλερ, ελληνικά ιωακειμοκοιλαδίτικα) και με την απλοποίηση έγιναν σκέτο taler (να 'ναι καλά όποιος το σκέφτηκε! Φανταστείτε να τραγουδούσε ο Τόλης, «το φεγγάρι ασημένιο γιοαχιμστάλαρο»).

Από εκεί κι έπειτα όλα τα αντίστοιχου βάρους ασημένια νομίσματα που κυκλοφορούσαν και σε άλλες χώρες διατηρούσαν αυτή τη ρίζα της λέξης: tolar για τους Τσέχους, dolar για Ισπανούς και Αμερικάνους, talaro για τους Ενετούς απ' όπου το πήραμε κι εμείς ονομάζοντας το πεντόδραχμο τάλιρο!

Το τάλιρο, χρόνια τώρα, είναι το άλλο μισό του Φαλήρου στα τραγούδια. Φούστα μπλούζα ένα πράμα, όπου Φάληρο κολλάει και τάλιρο!

Θυμηθείτε και σιγοτραγουδήστε:

Κοροϊδίστικα κι αν μου 'φαγες τα τάλιρα

κάθε βράδυ που σε πήγαινα στα Φάληρα

κι αν στα στήθη μου φωλιάσανε φαρμάκια,

σ' αγαπώ, γι' αυτό μου κάνεις κορδελάκια.

Και γι' αυτό φταίει ένας αργοναύτης, ο κύριος Φάληρος, που ίδρυσε το πρώτο επίνειο της Αθήνας κάπου εκεί που σήμερα βρίσκεται η πλατεία Νερού.

Από εκεί ξεκίνησε ο Θησέας για να πάει στην Κρήτη, εκεί αποβιβάστηκαν τα πλοία του Ξέρξη πριν πάθει το στραπάτσο στην Σαλαμίνα και φαλιρίσει (άσχετο αυτό, προέρχεται από το ιταλικό φαλιμέντο), εκεί εξασκούσε τη φωνή του ο Δημοσθένης για να ακούγεται πάνω απ' τα κύματα που έσκαγαν στα βράχια, ώστε να υπερτερεί των φωνακλάδων αντιπάλων του. Εκεί τριγύρναγε κι ο Μανώλης, ο Τραμπαρίφας, με το τρακτέρ… παρντόν το ταξί του:

Βρε Μανώλη Τραμπαρίφα

βάλε τη διπλή ταρίφα

Φουλαριστός τράβα ντουγρού

στη λεωφόρο του Συγγρού

Απόψε το κορίτσι θέλει θάλασσα

κι εγώ ποτέ χατίρι δεν του χάλασα

Κι εγώ ποτέ χατίρι δεν του χάλασα

απόψε το κορίτσι θέλει θάλασσα

 

Όλη μέρα εργασία

κούραση κι ορθοστασία

Κι από τη ζέστη βρε ζημιά,

να σου 'ρχεται λιποθυμιά

Απόψε που την έβγαλα τη μπέμπελη

γουστάρω νύχτα δροσερή και ρέμπελη

 

Στα θαλασσινά μπαράκια

μπίρες και καλαμαράκια

Κιθάρες, ντέφια και βιολιά

και ξάπλες στην ακρογιαλιά

Απόψε που υπάρχουνε τα τάλιρα

ρε μάγκες θα οργώσουμε τα Φάληρα.

Μα πόσα είναι πια αυτά τα Φάληρα που θα οργώσουν; Είναι πολλά;

Δύο! Το Παλαιό που είναι από μόνος του δήμος και το Νέο που ανήκει στον Δήμο Πειραιά.

Από το ΣΕΦ και το Καραϊσκάκη μέχρι τον Φλοίσβο, το Πλανητάριο, τον Βοτανόκηπο, το πλωτό Ναυτικό Μουσείο Αβέρωφ και την Εδέμ, η περιοχή όντως είναι ασημένιο τάλιρο. Από εκείνα τα παλιά, τα βαριά!

Και καμία φορά, για αλητεία, κάτι νύχτες δροσερές και ρέμπελες, είναι και κυριλέ για θαλασσινά μπαράκια.

Αλήθεια, τι σας κόλλησε και θα σιγοτραγουδάτε όλη μέρα;

Μέχρι την άλλη Κυριακή…

Απόψε το κορίτσι θέλει θάλασσα

κι εγώ ποτέ χατίρι δεν του χάλασα…

Χρόνια πολλά σε Γιάννηδο-Γιαννούλες και Φάνο-Φώτη-Φωτούλο-Φανούλο-Ουρανίες, ελπίζω να μην ξέχασα κανέναν.

Τσίου!

Γιώργος Ζώτος

Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου

Πρώτη δημοσίευση

Η ευθυμογραφική σειρά του Γιώργου Ζώτου Από πού κι ως πού; δημοσιεύτηκε στο koukidaki.gr κάθε Κυριακή από τις 13 Ιουλίου 2025. Ξεκινήστε από την αρχή.

Στη συνοδευτική εικόνα βλέπετε πίνακα Θανάση Λάλα [Εndurance of the heart, metal and plexi glass]