.gif)
Πώς σας ήρθε η ιδέα;
Σωζία Κοσμά: Δεν ήταν ακριβώς ιδέα. Περισσότερο ένας ψυχικός πόνος και μια ανάγκη να αποκατασταθεί η δικαιοσύνη μετά τον θάνατο της αγαπημένης μου φίλης, πριν τρία χρόνια περίπου, από αυτοάνοσο· ήταν αυτά που με οδήγησαν σ' αυτό το πόνημα. Σαν φόρος τιμής στη μνήμη της, γεννήθηκε αυτό το βιβλίο. Να ξεκαθαρίσω, όμως, πως δεν πρόκειται για μια βιογραφία. Πρόκειται για σκέψεις και βιώματα, προσωπικά και μη, που μπήκαν σε σειρά, σε μια προσπάθεια να σκιαγραφήσω την ψυχολογία μιας γυναίκας που υφίσταται βία, κυρίως ψυχολογική. Πρόκειται για την εκπλήρωση ενός ηθικού χρέους, μια εσωτερική υποχρέωση αποκατάστασης της αλήθειας γιατί έτσι το αισθάνθηκα και πραγματικά, αν έπρεπε να δώσω έναν άλλον τίτλο στο βιβλίο μου, αυτός θα ήταν: «Δικαιοσύνη».
Πού γράψατε το βιβλίο σας;
Σ.Κ.: Μα φυσικά στο σπίτι μου, στο καταφύγιό μου. Κι αυτό είναι σπουδαίο. Να αισθάνεσαι το σπίτι σου ένα ασφαλές μέρος όπου μπορείς να εκφράσεις τα συναισθήματά σου χωρίς λογοκρισία, ένα μέρος που μπορείς να χαλαρώνεις, να ανασυντάσσεσαι και να βρίσκεις τον εαυτό σου. Στο σπίτι μου λοιπόν, παρέα με τις γάτες και τη σκυλίτσα μου.
Πόσο χρόνο σας πήρε η συγγραφή;
Σ.Κ.: Μου πήρε κάτι περισσότερο από έναν χρόνο. Δεν έγραφα προγραμματισμένα και τακτικά. Μπορεί να περνούσαν δυο και τρεις βδομάδες χωρίς να γράψω κάτι και άλλοτε να έγραφα συνεχόμενα για ώρες και για μέρες. Γιατί η συγγραφή λειτουργεί σαν μια βαλβίδα αποσυμπίεσης όταν τα συναισθήματα φτάνουν στην κορύφωσή τους. Και πραγματικά, ενώ καθόμουν στο γραφείο τις νύχτες κυρίως για να γράψω με ένα τεράστιο ψυχικό φορτίο, όταν σηκωνόμουν, αισθανόμουν ανάλαφρη και γαλήνια. Γιατί όπως έλεγα πρόσφατα σε μια κουβέντα που είχα με μια φίλη, το να γράψεις δεν θέλει ηρεμία. Για να γράψεις πρέπει να είσαι «αντάρα». Ηρεμία χρειάζεται αργότερα, όταν θα πρέπει να βάλεις μία σειρά σε όλες αυτές τις αράδες, όταν θα χρειαστεί να τοποθετήσεις σε μια λογική σύνδεση και αλληλουχία τα αποσπάσματα και τις σελίδες που γεννήθηκαν αβίαστα υπό το βάρος του συναισθήματος. Αυτό είναι το δύσκολο και πιο χρονοβόρο κομμάτι.
Πώς θα χαρακτηρίζατε το βιβλίο σας με δυο λόγια;
Σ.Κ.: Ένα ψυχογράφημα. Μια αποτίμηση ζωής μέσα από τα μάτια μιας γυναίκας που έζησε για πολλά χρόνια μέσα σε μια κακοποιητική σχέση. Μια καταγραφή όλων των συναισθημάτων που νιώθει ένας άνθρωπος που δέχεται ψυχολογική ή λεκτική βία.
Θέλετε να μας δώσετε μια περιγραφή;
Σ.Κ.: Το βιβλίο μου έχει στόχο να ρίξει φως στην «αόρατη» βία, ψυχολογική ή λεκτική, που είναι η πιο ύπουλη μορφή βίας. Με κέντρο τη δυσλειτουργική σχέση της Ε. με τον Β. (οι ήρωές μου) επιχείρησα να διεισδύσω στην προσωπικότητα του θύτη και του θύματος αλλά και να μελετήσω τη στάση του κοινωνικού περίγυρου απέναντι σ' αυτό που λαμβάνει χώρα μπροστά τους.
Μέσα από την ηρωίδα μου, θέλω να ξεδιπλώσω όλες τις πτυχές της προσωπικότητας μιας γυναίκας, που οδηγούν στο να ανέχεται την κακοποίηση και να περιγράψω όλο το υπόβαθρο εκείνο, οικογενειακό και κοινωνικό, που συντηρεί αυτή τη νοσηρή συνθήκη. Θέλω να ξεδιπλώσω όλον τον πόνο που βαραίνει το θύμα, έναν πόνο που δεν μπορεί πουθενά ν' ακουμπήσει, αφού πολύ απλά δεν μπορεί να αποδείξει την αιτία του. Ούτε το είδος, ούτε το μέγεθος της κακοποίησης. Δεν υπάρχουν μώλωπες, δεν υπάρχουν πληγές που μπορούν να φανούν. Όπως μαρτυρά κι ο τίτλος του βιβλίου μου –και σ' αυτό ήθελα να δώσω ιδιαίτερη έμφαση– η ψυχολογική/λεκτική βία δεν αποδεικνύεται. Δεν αφήνει σημάδια ορατά, έχει όμως συνέπειες μακροχρόνιες και τα σημάδια δεν επουλώνονται σχεδόν ποτέ. Γίνεται συνήθως κεκλεισμένων των θυρών ή, ακόμα κι αν γίνεται δημοσίως, υπάρχει το πρόσχημα του χιούμορ, του αθώου πειράγματος. Και το θύμα, που την υφίσταται, κατηγορείται ότι αντιδρά υπερβολικά λόγω υπερευαισθησίας. Έτσι, δεν υπάρχουν και σύμμαχοι που θα βοηθήσουν το θύμα να βγει απ' το τούνελ. Μια γυναίκα-θύμα ψυχολογικής βίας δεν μπορεί ν' ακουμπήσει τον πόνο της πουθενά, σε κανέναν ώμο, σε καμιά κουβέντα παρηγοριάς. Αντιθέτως, όλα γύρω της συνηγορούν πως δεν πρέπει να βγάλει το βίωμά της προς τα έξω, αλλά πρέπει να το υπομείνει, πρέπει να κρατήσει τις ισορροπίες πάση θυσία. Γι' αυτό και το θύμα, εκτός των άλλων, βιώνει και μια βαθιά μοναξιά. Κι έτσι βγαίνει διπλά πιεσμένη. Απ' την κακοποίηση που υφίσταται αρχικά και στη συνέχεια από το «ιερό» χρέος απέναντι στην οικογένεια και στην κοινωνία να αποδεχτεί, να ανεχτεί την κακοποίηση, έτσι ώστε όλα να συνεχίσουν να κυλούν ομαλά.
Τι αγαπήσατε περισσότερο σε αυτό το βιβλίο;
Σ.Κ.: Το γεγονός πως όσες και όσοι το διάβασαν, ανακάλυψαν μέσα στις σελίδες του πτυχές της προσωπικότητάς τους ή τραυματικές δικές τους εμπειρίες. Για μένα, το πιο συγκλονιστικό ήταν όταν δέχτηκα ένα μήνυμα στο messenger από μια αναγνώστρια που μου έγραφε πως θέλει να με γνωρίσει, όχι για κάποιον άλλον λόγο, αλλά για να δει ποια είναι αυτή που κατέγραψε τη δική της ζωή. Γιατί αυτό είδε στο βιβλίο: την καταγραφή της δικής της ζωής, τα σημάδια του δικού της τραύματος.
Ποιος είναι ο πιο αγαπημένος σας ήρωας και γιατί;
Σ.Κ.: Μα φυσικά η ηρωίδα μου, η Ε.: Ευτυχία, Ελένη, Έλλη, Ελευθερία… Μπορείτε να της δώσετε όποιο όνομα θέλετε. Γιατί θα μπορούσε να είναι οποιαδήποτε από μας. Και όλες έχουμε παίξει όλους τους ρόλους: τον ρόλο του θύματος, της φίλης, του στηρίγματος, του σιωπηλού παρατηρητή, ακόμα και της θύτριας. Σ' αυτή τη ζωή, που καθεμιά και καθένας από μας κουβαλάει τους δαίμονές του και το παρελθόν του ή και τα τραύματά του ενδεχομένως, οφείλουμε να έχουμε τη σωτήρια λέμβο μας. Μπορεί να είναι τα ταξίδια, η ποίηση, η τέχνη, η μουσική. Ένα είναι όμως το «συμβόλαιο»: έχουμε υποχρέωση απέναντι στον εαυτό μας να σωθούμε.
Τι προσφέρει αυτό το βιβλίο στον αναγνώστη, βιβλιόφιλο ή βιβλιοφάγο;
Σ.Κ.: Έναν σπόρο αμφιβολίας για το αν αυτό που ζούμε μας προσφέρει χαρά και γαλήνη ψυχής ή προσπαθούμε να βγάλουμε ακόμα μια μέρα πάνω σε τεντωμένο σχοινί. Μια αφορμή για βαθιά ενδοσκόπηση, αλλά ακόμα κι ένα ταρακούνημα για ν' αρχίσουμε να εμβαθύνουμε στις καταστάσεις με πιο κριτική σκέψη, να νοιαζόμαστε για τα όσα διαδραματίζονται δίπλα μας. Τι εννοώ; Όλοι έχουμε, πιθανόν, στο περιβάλλον μας μια ύπαρξη που ίσως κατέληξε να μην είναι ο εαυτός της… που προσπαθώντας να βρει σωτηρία και διέξοδο, κατέληγε σε όλο και μεγαλύτερους εφιάλτες. Και τι κάνουμε; Συνήθως δεν ανακατευόμαστε. Δεν ταράζουμε τα νερά. Προτιμάμε μια επιφανειακή θεώρηση των πραγμάτων γιατί αυτή είναι ανώδυνη.
Την επόμενη φορά που θα υποψιαστούμε πως υπάρχει ένα θύμα «αόρατης» βίας δίπλα μας, μακάρι να μπορέσουμε ν' ακούσουμε τον σιωπηλό πόνο, ν' αφουγκραστούμε τις εσωτερικές κραυγές και να μπορέσουμε να δούμε την ιστορία λίγο διαφορετικά. Ν' αποκτήσουμε ματιά πιο διεισδυτική ώστε να διακρίνουμε τη θλίψη πίσω απ' το χαμόγελο. Να είμαστε πιο συμπονετικοί, λιγότερο επικριτικοί.
Ποια είναι η μεγαλύτερη αγωνία σας;
Σ.Κ.: Να φύγω απ' τη ζωή και να μην έχω πει όσα θέλω, καλά ή λιγότερο καλά, σε κάποιους ανθρώπους. Να μην έχω εκφράσει τα συναισθήματά μου πιστεύοντας πως δεν θα γίνουν κατανοητά αλλά κυρίως λόγω του φόβου της απόρριψης.
Πού/πώς μπορούμε να βρούμε το βιβλίο σας;
Σ.Κ.: Με τρεις τρόπους: ηλεκτρονικά, από τον ίδιο τον εκδοτικό (Ελκυστής) με ηλεκτρονική παραγγελία και φυσικά σε όλα τα βιβλιοπωλεία σε Ελλάδα και Κύπρο (κατόπιν παραγγελίας).
Πού μπορούμε να βρούμε εσάς;
Σ.Κ.: Στο facebook (με το όνομα Despina Pantou), στο Instagram (pantoudespina), στο ηλ. ταχυδρομείο pa14des@yahoo.gr και φυσικά μπορείτε να με βρείτε και σε μια αίθουσα διδασκαλίας κάπου σ' ένα Λύκειο του Αγρινίου.
Ποιο χρώμα του ταιριάζει;
Σ.Κ.: Το κόκκινο ίσως. Γιατί φέρνει στον νου τον πόνο (συνειρμικά, απ' το αίμα) αλλά και την αναγέννηση (κόκκινες παπαρούνες σε λιβάδι). Ο πόνος μπορεί να γίνει το εφαλτήριο για να κάνεις σπουδαία πράγματα στη ζωή. Και μόνο αυτό πρέπει να επιτρέψεις.
Ποια μουσική;
Σ.Κ.: Λοιπόν, ακούω στ' αφτιά μου τη Δήμητρα Γαλάνη να ερμηνεύει εξαιρετικά το «Ζω» σε στίχους Κώστα Τριπολίτη και μουσική του Γιώργου Χατζηνάσιου. Και επιτρέψτε μου να παραθέσω το αγαπημένο μου σημείο: «Η ζωή δεν γυρίζει πίσω, δεν τελειώνει ο ουρανός, δεν μπορώ να τη σταματήσω, δεν μπορώ και να κάνω αλλιώς.».
Αν δεν ήταν βιβλίο, τι θα μπορούσε να είναι;
Σ.Κ.: Το έχω σκεφτεί και το έχω ονειρευτεί αυτό. Θα μπορούσε να είναι ένας κινηματογραφικός ή ένας θεατρικός μονόλογος. Πιστεύω πως κάποια στιγμή θα το κάνω πράξη. Το έχω σχεδόν έτοιμο και έχω ήδη στο μυαλό μου το στήσιμο και το σκηνικό.
Ποιον συγγραφέα διαβάζετε ανελλιπώς;
Σ.Κ.: Αγκάθα Κρίστι. Τα βιβλία της τα έχω διαβάσει όλα, ίσως κι από δύο φορές. Και ο λόγος δεν είναι ότι είμαι λάτρης του αστυνομικού μυθιστορήματος. Όχι, καθόλου. Ο λόγος είναι πως η συγκεκριμένη συγγραφέας είναι βαθιά γνώστρια της ανθρώπινης φύσης και συμπεριφοράς. Έχει αυτό το στοιχείο που με εξιτάρει, να σε βάζει στη διαδικασία να δεις κάτω από την επιφάνεια και να αμφισβητήσεις την πρώτη ερμηνεία που έδωσες στα γεγονότα. Στο τέλος, βλέπεις την ιστορία αλλιώς και οφείλεις να παραδεχτείς πως υπήρξες αφελέστατος στην πρώτη ανάγνωση των γεγονότων. Πόσες φορές συμβαίνει αυτό και στην πραγματική ζωή!
Τι χρειάζεται κάποιος για να γράψει; Φαντασία ή εμπειρία;
Σ.Κ.: Κλίνω προς το δεύτερο. Οι ρωγμές και τα σημάδια σου είναι ό,τι χρειάζεσαι για ν' αρχίσεις να γράφεις. Όσα έζησες έχουν αποτυπωθεί στο συνειδητό και στο υποσυνείδητο. Κι όταν όλ' αυτά δημιουργήσουν την τρικυμία μέσα σου, τότε είναι η κατάλληλη στιγμή να πιάσεις το στιλό ή το πληκτρολόγιο και ν' αρχίσεις να γαληνεύεις.
Ποιον τίτλο βάζετε στο βιβλίο της ζωής σας;
Σ.Κ.: Πάμε πάλι απ' την αρχή…
Η Σωζία Κοσμά απάντησε στο ερωτηματολόγιο Ριντ Φερστ για το βιβλίο της Και τα σημάδια πού είναι;, που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ελκυστής.
Ονομάζομαι Δέσποινα Πάντου. Κατάγομαι από Αθήνα, όπου γεννήθηκα και έζησα μέχρι τα 26 μου χρόνια. Κατοικώ σε μια επαρχιακή πόλη και είμαι μητέρα δύο νεαρών αγοριών. Σπούδασα Φυσική στο Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και είμαι κάτοχος MSc στις Φυσικές Επιστήμες. Υπηρετώ τον χώρο της Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης για περίπου είκοσι χρόνια τώρα και έχω πάρει πολλή αγάπη απ’ τις μαθήτριες και τους μαθητές μου. Η διδασκαλία είναι για μένα μια διαδικασία μεγάλης ευθύνης και ιερότητας. Έχω επίσης εκπροσωπήσει τον κλάδο μου ως Γενική Γραμματέας της τοπικής ΕΛΜΕ, όμως τον τελευταίο καιρό έχω κάνει τη συνειδητή επιλογή να αποσυρθώ από τη συνδικαλιστική δράση. Στον τόπο που ζω, συμμετέχω σε διάφορα καλλιτεχνικά δρώμενα, αλλά αυτό που γεμίζει κυρίως την ψυχή μου είναι η προσφορά στα αδέσποτα ζωάκια. Τέλος, είμαι διαχειρίστρια μιας ιδιωτικής ομάδας στο FB που αριθμεί περισσότερα από 2.000 μέλη, με πλούσια, διαδικτυακή και μη, δράση, η οποία δημιουργήθηκε με στόχο την αλληλεπίδραση, την ενημέρωση και την παροχή στήριξης σε γυναίκες που έχουν υποστεί σεξουαλική, σωματική, αλλά κυρίως ψυχολογική βία. Έχω ανάγκη να εκφράζομαι γράφοντας και να επικοινωνώ τις σκέψεις μου ευρύτερα.
Διεκδικήστε το!
Οι εκδόσεις Ελκυστής προσφέρουν το βιβλίο σε έναν τυχερό αναγνώστη. Συμμετοχή στην κλήρωση, που θα γίνει μετά τις 15 Μαΐου 2026, σημαίνει αποδοχή των όρων οπότε διαβάστε τους όρους και κατόπιν κλικάρετε εδώ και συμπληρώστε τη φόρμα επιλέγοντας τον συγκεκριμένο τίτλο. Το βιβλίο θα αποσταλεί/παραδοθεί στον τυχερό από τον εκδότη. Αυτή η δωροθεσία είναι πανελλήνια!
