Αρχαίο δράμα: Οι νεότεροι ρόλοι

Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι στο αρχαίο δράμα πρέπει οι ηθοποιοί να έχουν μια ηλικία για να μπορέσουν να αποδώσουν σωστά. Ότι μαζί με το ταλέντο πρέπει να υπάρχει και μια πείρα ζωής, που οπωσδήποτε χρειάζεται. Αλλά αρχαία τραγωδία δεν είναι μόνο οι πιο επιφανείς ήρωες, όπως ο Οιδίποδας, ο Προμηθέας, ο Κρέοντας, ο Οδυσσέας, η Ιοκάστη, η Μήδεια, ο Φιλοκτήτης κι άλλοι σπουδαίοι θεατρικοί χαρακτήρες που χαρακτηρίζονται για την τραγικότητά τους.

Η αρχαία τραγωδία και τα ερωτήματα

Καμία απάντηση δεν δίνει το θέατρο στο ερώτημα ή στα ερωτήματα που θέτει. Από αυτό δεν θα μπορούσε να ξεφύγει και η αρχαία τραγωδία για τα επί σκηνής θέματα, πάθη και προβλήματα. Παρ' όλα αυτά υπάρχει και μια άλλη άποψη για το αρχαίο δράμα, ότι καλύπτει τα ερωτήματα, αλλά όχι με μία αλλά με περισσότερες απαντήσεις. Ίσως, βέβαια, αυτή η εκτίμηση να μην επεκτείνεται σε όλες τις αρχαίες τραγωδίες αλλά σε κάποιες.

Ανδρομάχη Ευρυπίδη

Την Ανδρομάχη την έγραψε ο Ευριπίδης κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου. Το πρώτο της ανέβασμα δεν έγινε στην Αθήνα αλλά στο Άργος. Ανήκει και αυτή η τραγωδία στα έργα εκείνης της εποχής που δεν ανεβαίνουν συχνά στο θέατρο. Η σύνθεσή της την κατατάσσει στις μεγάλες τραγωδίες που γράφτηκαν τον 5ο π.Χ. αιώνα.

Η Ανδρομάχη ανέβηκε για πρώτη φορά από το Εθνικό Θέατρο το 1963 με μία πλειάδα μεγάλων ηθοποιών. Η μετάφραση ανήκε στον Θρασύβουλο Σταύρου, τα κοστούμια ήταν του Αντώνη Φωκά ενώ την σκηνοθεσία είχε αναλάβει ο Τάκης Μουζενίδης. Πρωταγωνίστρια η εμβληματική τραγωδός Άννα Συνοδινού. Την επόμενη χρονιά, το 1964, η παράσταση επαναλήφθηκε με Ανδρομάχη μια άλλη σπουδαία κυρία της ελληνικής σκηνής, την Αλέκα Κατσέλη.

Βάκχαι

Από πολλούς, οι Βάκχες του Ευριπίδη θεωρείται το καλύτερο έργο του σπουδαίου τραγικού ποιητή – μαζί με την Εκάβη. Η σύνθεση του έργου είναι φτιαγμένη με τα χαρακτηριστικά της υψηλής δραματουργίας. Διαφέρει από την ευριπίδεια ατμόσφαιρα των άλλων έργων του και θεωρείται από τις αρτιότερες τραγωδίες που έχουν σωθεί από την αρχαιότητα.

Ρωμαίος και Ιουλιέτα

Από τα σημαντικότερα έργα του Ουίλιαμ Σαίξπηρ, το Ρωμαίος και Ιουλιέτα γνώρισε από το πρώτο του ανέβασμα την μεγάλη επιτυχία και αποδοχή. Ανήκει στις πρώτες τραγωδίες του κορυφαίου δραματουργού και στις πιο δημοφιλείς. Η επιτυχία του θεατρικού έργου μεταφέρθηκε, όπως ήταν φυσικό, αρκετές φορές και στην μεγάλη οθόνη σε ταινίες που έγραψαν την δική τους ξεχωριστή ιστορία στην έβδομη τέχνη. Ο Ζορζ Μελιές, ο Τζορτζ Κιούκορ, ο Φράνκο Τζεφιρέλι, ο Μπαζ Λούρμαν είναι κάποιοι από αυτούς.

Τάκης Εμμανουήλ

Ο Τάκης (Παναγιώτης) Εμμανουήλ γεννήθηκε στο Μεσολόγγι το 1933 και σπούδασε στην δραματική σχολή του Ωδείου Αθηνών έχοντας δάσκαλο τον εμβληματικό Έλληνα σκηνοθέτη Δημήτρη Ροντήρη.

Πραγματοποίησε την πρώτη του θεατρική εμφάνιση το 1960 δίπλα στην αξέχαστη ηθοποιό Μαλαίνα Ανουσάκη. Ερμήνευσε τον Γελαδάρη στην ευριπίδεια τραγωδία Ιφιγένεια εν Ταύροις. Εν συνεχεία συνεργάστηκε με τον Αλέξη Δαμιανό και το θέατρο Πορεία στα έργο Κόκκινα φανάρια του Αλ. Γαλανού (όπου υποδύθηκε τον ρόλο του Πέτρου). Θα πραγματοποιήσει ακόμα λίγες αλλά αξιόλογες συνεργασίες στο θέατρο ενώ αργότερα θα λάμψει στον κινηματογράφο όπου θα τον υπηρετήσει με αγάπη και επαγγελματισμό. Από τις ελάχιστες λοιπόν σκηνικές του εμφανίσεις θα είναι και αυτή με την κορυφαία Ελληνίδα τραγωδό Άννα Συνοδινού, που είχε ιδρύσει την Ελληνική Σκηνή, αναλαμβάνοντας τον ρόλο του κορυφαίου στην τραγωδία του Σοφοκλή Αντιγόνη.

Ιστορία ζωολογικού κήπου

Η πένα του Έντουαρντ Άλμπι έχει προσφέρει στο παγκόσμιο θέατρο κάποιες από τις μεγαλύτερες επιτυχίες. Απασχόλησε και εξακολουθεί να απασχολεί με τους γνήσιους θεατρικούς χαρακτήρες του, τη δομή, τους διαλόγους του και με τις υποθέσεις των έργων του. Ένα από τα πρώτα του έργα, η Ιστορία ζωολογικού κήπου, γνώρισε μεγάλη επιτυχία και συνεχίζει από τα συνεχή ανεβάσματά του.

Ένας άντρας, κάπως τυπικός και κλειστός, κάθεται μόνος του σε ένα πάρκο, διαβάζει την εφημερίδα του και τίποτα δεν προμηνύει αυτό που θα γίνει. Θα του πιάσει κουβέντα ένας άγνωστος άντρας, θα προσπαθήσει να μάθει όσο γίνεται περισσότερα για αυτόν με σκοπό να τον θυμώσει. Να τον θυμώσει πολύ, τόσο πολύ, ώστε να του προσφέρει αυτό που ζητούσε... τον θάνατό του.

Αρχαίο δράμα

Το αρχαίο δράμα, όπως έλεγε και ο Αλέξης Μινωτής, είναι ένα διαρκές παρόν, είναι διαχρονικό και θίγει μεγάλα θέματα για τον άνθρωπο, την ανάγκη του –όχι τη βιολογική, βέβαια, μα– την συναισθηματική και την τάση που έχει για να ξεφύγει από τη μοίρα του. Οι ήρωες στο αρχαίο δράμα ζουν και βιώνουν καταστάσεις έντονες που η θεματική τους δεν έχει καμία σχέση με τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο σύγχρονος άνθρωπος σε όλα τα μέρη του πλανήτη. Το θέμα είναι, αν η αρχαία τραγωδία, που θεωρείται το άλφα και το ωμέγα του θεάτρου, έχει αναγνωστικό κοινό ή θεατές να τιμούν τις παραστάσεις αρχαίου δράματος που ανεβαίνουν.

Ορφέας Ζάχος

Μια ξεχωριστή περίπτωση ηθοποιού που, ενώ η διαδρομή του ως ηθοποιός ξεπερνάει τις τέσσερις δεκαετίες, από προσωπική του επιλογή, δεν γνωρίζαμε τίποτα για εκείνον αφού φρόντισε, σε όλη τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του, να απασχολεί με τους ρόλους του και με τίποτα άλλο. Μακριά από δημόσιες εμφανίσεις και κοσμικότητες, ο Ορφέας Ζάχος, υπήρξε ίσως ο πιο αθόρυβος ηθοποιός του παλιού καλού ελληνικού κινηματογράφου με εξίσου σημαντική πορεία στα θεατρικά τεκταινόμενα του τόπου μας.

Κωμωδία

Η κωμωδία δεν συνοψίζεται μόνο στο να φέρει το επιθυμητό αποτέλεσμα, που είναι να κάνει τον κόσμο να γελά. Είναι και αυτό αλλά οικοδομείται το αστείο μέσα από πολλές καταστάσεις, στις πιο ώριμες κωμωδίες, ενώ υπάρχουν βέβαια και αυτές που βασίζονται κυρίως σε πόρτες που ανοιγοκλείνουν και σε λεκτικά αστεία, προεξοφλώντας πολλές φορές το φινάλε του έργου.

Γιώργος Τσιτσόπουλος

Από τους σημαντικότερους ηθοποιούς που πέρασαν από το ελληνικό θέατρο με μακρά θητεία στην ελληνική σκηνή, με συνεργασίες με όλους σχεδόν τους κορυφαίους ηθοποιούς, σε έργα από το ελληνικό και ξένο δραματολόγιο.

Αλλά και στον κινηματογράφο η καριέρα του υπήρξε πολύ ενδιαφέρουσα γνωρίζοντας την αποδοχή από την συντεχνία αλλά και από το κοινό.

Ρήσος

Η τραγωδία Ρήσος του Ευριπίδη, ανήκει στα έργα του μεγάλου τραγικού ποιητή, που δεν ανεβαίνουν συχνά. Είναι μια τραγωδία που, από τα χρόνια της αρχαιότητας, πολλοί ήταν εκείνοι –άνθρωποι του θεάτρου– που αμφισβήτησαν την πατρότητά της. Οι ισχυρισμοί αυτοί αποδίδουν το έργο σε άγνωστο συγγραφέα. Πολλοί βέβαια ενστερνίζονται ότι ανήκει στον Ευριπίδη – όπως του αποδίδεται. Αυτή η άποψη για την πατρότητα οφείλεται στο γεγονός ότι έχει διαφορετικό ύφος από όλες τις υπόλοιπες τραγωδίες του.

Ο χορός του θανάτου

Από το αγαπημένο θέμα του Στρίντμπεργκ, η πάλη ανάμεσα στα δύο φύλα. Ποιος κερδίζει και ποιος χάνει. Ποιος θα γίνει νικητής ή, για να το πούμε καλύτερα, ποιος γεννήθηκε νικητής και ποιος είναι αυτός που θα χάσει. Μήπως χάνει, ανάμεσα σε αυτή την πάλη, αυτός που αγαπάει πιο πολύ; Ή μήπως δεν υπάρχει καθόλου αγάπη;

Ο λοχαγός Έντγκαρ είναι παντρεμένος με την Άλις. Μια γυναίκα που βαριέται και πλήττει κοντά του. Ο χορός του θανάτου, μπορεί να είναι και ο χορός της ζωής. Μιας ζωής όμως που δεν θυμίζει σε τίποτα αγάπη ή που θυμίζει την αγάπη που θέλουν αυτοί οι δύο ήρωες να ζουν. Άλλωστε, ο σύζυγος έχει σκοπό να γιορτάσει τους γάμους τους, κάτι που ίσως δεν θέλει ούτε να θυμάται η γυναίκα του.

Ενδυματολογία και σκηνογραφία αρχαίου δράματος

Οι παραστάσεις αρχαίων τραγωδιών στην αρχαιότητα διέφεραν –όπως είναι φυσικό– πολύ από τις σημερινές, όχι μόνο στην σκηνοθεσία και τη μουσική, αλλά σε όλη την σύνθεση για την παρουσίαση της τραγωδίας.

Οι υποκριτές φορούσαν έναν μακρύ χιτώνα. Είχε ποικιλία από χρώματα και ήταν πιο διακοσμημένος απ' ότι οι χιτώνες που φορούσαν στην καθημερινή τους ζωή οι Αθηναίοι. Άλλαζε βέβαια η σχεδίαση του ενδύματος από τραγωδία σε τραγωδία και από ρόλο σε ρόλο. Το ένδυμα έπρεπε να αντικατοπτρίζει την κοινωνική θέση του τραγικού ήρωα και την κατάσταση στην οποία βρισκότανε. Σύμφωνα με έρευνες, στα πρώτα ανεβάσματα των αρχαίων τραγωδιών, η περιγραφή του ενδύματος ήταν ένας μακρύς και φαρδύς χιτώνας, που κάλυπτε σχεδόν όλο το σώμα του ηθοποιού. Επίσης, υπήρχε και το ιμάτιο που και αυτό διέφερε από τον άλλων υποκριτών και ο λόγος και εδώ είναι για την κοινωνική διάφορα και για την ψυχολογική κατάσταση που είχαν οι ήρωες.

Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε

Ο Γκαίτε υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς για τη χώρα του αλλά και για όλον τον κόσμο. Γεννήθηκε το 1749 στην Φρανκφούρτη και έγραψε αρκετά έργα, τα πιο πολλά με μεγάλη επιτυχία. Κάποια από αυτά: Τα πάθη του νεαρού Βέρθερου, Έγκμοντ, Μαθητευόμενος μάγος κ.α Έργο ζωής του όμως θεωρείται από τον ίδιο αλλά και απ' όλο τον κόσμο ο Φάουστ, τον οποίο έγραψε σε δύο μέρη και αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα θεατρικά κείμενα τόσο σε έκταση όσο και σε υψηλή δραματουργία. Το έργο αυτό το έγραφε για αρκετές δεκαετίες και αποτελεί σημείο αναφοράς για το θέατρο και την τέχνη. Η έκτασή του ξεπερνάει τον σαιξπηρικό Άμλετ και όλα τα έργα που γράφτηκαν από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, με μοναδική εξαίρεση το αριστούργημα του Χένρικ Ίψεν Αυτοκράτορας και Γαλιλαίος, που αγγίζει τις 24 ώρες!

Λέλα Σκορδούλη

Η Λέλα Σκορδούλη γεννήθηκε το 1916 στην Αθήνα. Ήταν απόφοιτη της δραματικής σχολής του Εθνικού θεάτρου και του Εθνικού Ωδείου. Επίσης σπούδασε στο Μιλάνο και στην Ρώμη. Στην αρχή της σταδιοδρομίας της εμφανίστηκε στην Εθνική Λυρική Σκηνή, αναλαμβάνοντας κυρίως μικρούς (σε έκταση) ρόλους. Συνεργάστηκε πολλές φορές και με την Εθνική Λυρική Σκηνή. Το 1939 πραγματοποίησε μια πετυχημένη εμφάνιση στην όπερα του Ντονιτζέτι Φαβορίτα, ερμηνεύοντας τον ρόλο της Ινές.

Τζον Γουέμπστερ

Ο Τζον Γουέμπστερ γεννήθηκε το 1578 στο Λονδίνο. Γνωρίζουμε ελάχιστα για την προσωπική του ζωή. Ούτε υπήρξε ένας θεατρικός συγγραφέας που άφησε ανεξίτηλο το σημάδι του στη δραματουργία. Εντούτοις, αν προσέξει κανείς το έργο του, θα δει μέσα σε αυτό πολλά σημάδια ενός ταλέντου που ίσως να μην αξιοποίησε το συγγραφικό του χάρισμα.

Από τις λίγες, λοιπόν, πληροφορίες που έχουμε για τον Γουέμπστερ, πιστεύεται ότι ήταν νυμφευμένος και πατέρας πολλών παιδιών. Η οικονομική του κατάσταση ήταν ικανή να του προσφέρει μια πλούσια και οικονομικά άνετη ζωή.

Σατιρικό δράμα

Το σατιρικό δράμα γεννήθηκε στην Αθήνα τον ίδιο καιρό που οι αρχαίες τραγωδίες είχαν κάνει την εμφάνισή τους. Παρουσιαζόταν μετά το τέλος της τριλογίας, που άρχιζε τις πρωινές ώρες για να τελειώσουν αργά το απόγευμα. Σκοπός του ήταν να ελαφρύνει λίγο το κλίμα από τις τραγικές καταστάσεις των πολύπαθων ηρώων.

Η γραφή των σατιρικών δραμάτων πιο πολύ έτεινε στην κωμωδία παρά στην τραγωδία. Οι διαφορές από τις αρχαίες τραγωδίες είναι αρκετές και σημαντικές ως προς την σύνθεση. Στο σατιρικό δράμα, ο χορός αποτελούνταν από Σάτυρους και πήρε την ονομασία του. Η πλοκή του έργου χαρακτηριζόταν από κωμικά στοιχεία και σε όλα τα έργα του είδους υπήρχε ευτυχισμένο τέλος.

Μιχάλης Παπαδάκης

Μπορεί το όνομα του να μην είναι ευρέως γνωστό στο σημερινό κοινό, όπως τυχαίνει και σε πολλούς άλλους ηθοποιούς που έκαναν περισσότερο θέατρο, αλλά ο Μιχαήλ Παπαδάκης είχε μια αξιόλογη θητεία στα καλλιτεχνικά δρώμενα και υπήρξε, επί σειρά ετών, ο ηθοποιός που πήρε μέρος σε όλα σχεδόν τα έργα του αείμνηστου Βασίλη Λογοθετίδη.

Ντάριο Νικοντέμι

Ο Ντάριο Νικοντέμι υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους δραματουργούς και μυθιστοριογράφους της Ιταλίας, με έναν δικό του ξεχωριστό τρόπο γραφής που ίσως δεν έχει τη θέση που του αναλογεί μέσα στο πάνθεον των κορυφαίων δραματουργών παγκοσμίως. Τα έργα του εξακολουθούν να παίζονται και να παρουσιάζουν πάντα ξεχωριστό ενδιαφέρον για τους ηθοποιούς και το κοινό.