Το αντίδωρον δεν γράφτηκε ως σχέδιο, ούτε ως στόχος. Γράφτηκε αποσπασματικά, σε διαφορετικές χρονικές περιόδους, μέσα σε στιγμές όπου η ανάγκη για λόγο προέκυπτε σχεδόν ακούσια. Κάποια ποιήματα γεννήθηκαν από προσωπικές απώλειες, άλλα από την αίσθηση ότι ο κόσμος γύρω μου μετακινείται διαρκώς προς μια κατεύθυνση πιο σκληρή, πιο βίαιη, πιο αδιάφορη.
Δεν υπήρχε εξαρχής η πρόθεση μιας συλλογής· υπήρχε μόνο η επιμονή να καταγράφεται ό,τι δεν ήθελε να σωπάσει. Σταδιακά, καθώς τα ποιήματα άρχισαν να συνομιλούν μεταξύ τους, διαμορφώθηκε ένας άξονας: η απώλεια της πνευματικότητας – όχι με τη στενή, θρησκευτική έννοια, αλλά ως βαθιά ανθρώπινη στάση. Η αίσθηση ότι, ως είδος, απομακρυνόμαστε από την ευθύνη, από τη μνήμη, από την ικανότητα να στεκόμαστε απέναντι σε όσα συμβαίνουν χωρίς να «νίπτουμε τας χείρας» μας. Αυτή η απομάκρυνση διατρέχει ολόκληρη τη συλλογή, άλλοτε υπόγεια και άλλοτε μετωπικά.
Το ποίημα του οπισθόφυλλου, που πραγματεύεται τον πόλεμο, αποτελεί για μένα έναν κεντρικό πυρήνα του βιβλίου. Όχι επειδή μιλά για έναν συγκεκριμένο πόλεμο, αλλά επειδή αναφέρεται στη διαχρονική επανάληψη της βίας και στον τρόπο με τον οποίο αυτή εισβάλλει ακόμα και στον πιο ιδιωτικό χώρο. Με ενδιέφερε η σύγκρουση ανάμεσα στην Ιστορία και την καθημερινότητα, ανάμεσα στη συλλογική τραγωδία και τη σιωπή του ατομικού χώρου. Ο πόλεμος, άλλωστε, δεν είναι ποτέ μακριά· απλώς αλλάζει μορφές και αποστάσεις.
Τα πρώτα κεφάλαια της συλλογής κινούνται κυρίως σε υπαρξιακά και κοινωνικά πεδία. Εκεί, η ποίηση λειτουργεί ως παρατήρηση και καταγραφή, αλλά και ως άρνηση της βολικής ουδετερότητας. Δεν με ενδιέφερε να δώσω απαντήσεις, αλλά να αφήσω ανοιχτές ρωγμές. Να επιμείνω σε ερωτήματα που συχνά παρακάμπτουμε: τι σημαίνει να θυμάσαι, τι σημαίνει να συμμετέχεις, τι σημαίνει να αποσύρεσαι.
Στο τέταρτο κεφάλαιο, με τίτλο Γράμματα στην Α, η συλλογή στρέφεται αμιγώς στον έρωτα. Ο έρωτας εδώ δεν λειτουργεί ως φυγή από τα προηγούμενα, αλλά ως αντιστάθμισμα. Ως η τελευταία, ίσως, μορφή εγγύτητας σε έναν κόσμο που διαλύεται σε αποστάσεις. Τα ερωτικά ποιήματα δεν γράφτηκαν για να παρηγορήσουν, αλλά για να υπενθυμίσουν ότι η επιθυμία, η τρυφερότητα και η απώλεια συνυπάρχουν. Ότι ακόμα και μέσα στη βία και την ιστορική φθορά, ο άνθρωπος επιμένει να ζητά τον άλλον.
Το εξώφυλλο της συλλογής είναι επίσης δικό μου έργο και λειτουργεί ως οπτική συμπύκνωση των θεμάτων του βιβλίου. Μια γυμνή γυναικεία μορφή, μέσα σε λευκά άνθη, τείνει το χέρι της προς έναν σταυρό, κάτω από τον οποίο αναπτύσσεται ένα φυτό με αγκάθια. Η εικόνα δεν επιδιώκει την πρόκληση, αλλά την ένταση: τη συνύπαρξη του έρωτα, της πνευματικότητας και του πόνου, καθώς και τη διαρκή, ατελή προσπάθεια προσέγγισης του νοήματος.
Ο τίτλος, Το αντίδωρον, με απασχόλησε πολύ. Με ενδιαφέρει ως έννοια ανταπόδοσης, αλλά όχι ως αντάλλαγμα. Το αντίδωρο είναι αυτό που προσφέρεται μετά, αθόρυβα, χωρίς να εξαγοράζει. Έτσι αντιλαμβάνομαι και τα ποιήματα του βιβλίου: ως μικρά ίχνη μνήμης, ως απόπειρες να μείνει κάτι όρθιο, ακόμα κι όταν όλα γύρω υποχωρούν.
Για μένα, το βιβλίο αυτό σημαίνει μια στάση απέναντι στον λόγο και στην ευθύνη του. Δεν γράφτηκε για να καθησυχάσει, ούτε για να εντυπωσιάσει. Αν κάτι θα ήθελα να κρατήσει ο αναγνώστης, είναι μια αίσθηση παύσης – μια στιγμή όπου η ανάγνωση δεν προσφέρει άμεση λύση, αλλά χώρο. Αν Το αντίδωρον λειτουργήσει ως μια τέτοια μικρή παύση μέσα στον θόρυβο της εποχής, τότε έχει ήδη εκπληρώσει τον λόγο ύπαρξής του.
Οδυσσέας Ρεκούμης
Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου
Η συλλογή του Οδυσσέα Ρεκούμη Αντίδωρον κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Βακχικόν.
