Από πού κι ως πού Σπάρτη;

Πριν ξεκινήσουμε τη σημερινή μας ανάρτηση να σας προειδοποιήσουμε ότι για τα ορθογραφικά λάθη δεν φταίει το αγαπημένο σας κουκκιδάκι, που κάνει λαμπρή δουλειά, αλλά ο Λακε-δαίμων του τυπογραφείου.

Συνεχίζουμε…

Ο Λακεδαίμων ήταν βασιλιάς της Σπάρτης και ήταν αυτός που έδωσε το όνομά του στο κράτος των Λακεδαιμονίων.

Δύο οι εκδοχές για το όνομα και οι δύο από τον Ησύχιο (λεξ. LSJ).

1η: Από το λακεδάμα, αλμυρό νερό που χρησιμοποιείται ως πόσιμο από τους Μακεδόνες αγρότες. Όχι, αγαπητέ Ησύχιε, δεν συμφωνούμε, σε λίγο θα μας πεις ότι από το πολύ αλάτι έγινε ΛακεΡδαιμωνία.

Συνεπώς τασσόμαστε αναφανδόν υπέρ της 2ης άποψης η οποία ισχυρίζεται ότι: Λάκος είναι ο ήχος, ο θόρυβος και δαίμων ο δαίμονας με την αρχαία έννοια, την καλή, που σήμαινε τον θεϊκό τόπο αλλά και το θείο πνεύμα ή τη θεϊκή μοίρα, ευνοϊκή ή δυσμενή. Καμία σχέση με τα σημερινά δαιμόνια που κατά την εκκλησία πήραν τον κακό τον δρόμο και την εύκολη οδό και διαολίζουν την ψυχή μας…

Ως εκ τούτου, η Λακεδαιμονία είναι η ηχηρή, η θορυβώδης, χώρα.

Η χώρα που κάνει ΜΠΑΜ… την βλέπουν και φρενάρουνε και σταματούν τα τραμ!

Παρντόν, παρασύρθηκα, συνεχίζουμε…

Λογικά (αν και όχι τεκμηριωμένα) η Λακωνία είναι συντόμευση της Λακεδαιμονίας.

Ανακεφαλαιώνοντας…

Σπαρτιάτης είναι ο κάτοικος της Σπάρτης, Λακεδαιμόνιος ο πολίτης του κράτους-πόλης της Σπάρτης και Λάκωνας ο κάτοικος της Λακωνίας.

Είναι φυσιολογικό λοιπόν, ένα χωριό που ιδρύθηκε ως Λεμονιά γύρω στο 1770, μετά το Ορλωφικά, από κατοίκους που ήρθαν από τα κατεστραμμένα Ψαρά, τα Κύθηρα και τα διπλανά Λιρά να (λακε-)δαιμονίστηκε (με την καλή την έννοια) και να έγινε Δαιμονιά το 1940.

Σήμερα τονίζεται στην παραλήγουσα, Δαιμονία.

Το 1811, ο μητροπολίτης Χρύσανθος Παγώνης αγόρασε από τους Οθωμανούς έναν παραλιακό οικισμό λίγα χιλιόμετρα νοτιότερα από την Δαιμονία στον οποίο έχτισε την εκκλησία του Αρχάγγελου Μιχαήλ (θέλοντας να ξορκίσει τα δαιμόνια;) από την οποία πήρε το όνομά του και όλο το χωριό, ο Αρχάγγελος.

Αρχάγγελος και Δαιμονιά, δίπλα δίπλα –πού αλλού;– στη Λακωνία!

Ας περάσουμε όμως και στην πρωτεύουσα.

Από πού κι ως πού Σπάρτη;

Η λέξη πιθανώς να προέρχεται από το ρήμα σπείρω, σπαρτός αν και κανένα λεξικό δεν το παραδέχεται.

Ο Παυσανίας μας λέει ότι ο πρώτος βασιλιάς της Λακωνίας ήταν ο Λέλεγας.

Και οι κάτοικοι της πόλης του λέγονταν Λέλεγες…

Να 'χαμε να λελέγαμε…

Εννοείται ότι ούτε που τόλμησε να ονομάσει την πόλη του Λελεγία θα γελούσαν και τα λελέκια.

…

Τι λέλεγα;

Α ναι! Αυτός ο λελεγάμενος που λελέτε, είχε δυο γιους, τον Μύλη και τον Πολυκάονα. Για τον Πολυκάονα θα τα πούμε αργότερα, καθότι δευτερότοκος και περιφρονημένος, παντρεύτηκε και πήγε κι άραξε αλλού. (Πού; Μικρό αλλά θανατηφόρο σπόιλερ: Τη γυναίκα του την έλεγαν Μεσσήνη.)

Ούτε κι ο πρωτότοκος, ο Μύλης, τόλμησε να δώσει το όνομά του στην πόλη. Άλλωστε πώς να την ονόμαζε;

Μυλιά;

Θα γελούσαν και τα μήλα και οι μύλοι.

Τουλάχιστον κατάφερε να δώσει το όνομά του σε μία πέτρα!

Την μυλόπετρα!

Από το τίποτα κάτι είναι κι αυτό…

Εν αναμονή διαδόχου που θα έχει πιο εύηχο όνομα, η πόλη παρέμενε αβάφτιστη.

Ο καιρός πέρασε, ο Μύλης μεγάλωσε, παντρεύτηκε, έκανε κι έναν γιο, τον Ευρώτα.

Νέος βασιλιάς ο Ευρώτας ο οποίος εντόπισε το πρόβλημα της πόλης από άλλη οπτική.

Διότι είχε πολλά νερά που λίμναζαν και δημιουργούσαν βάλτο.

Κι άνοιξε μια διώρυγα για να φεύγουν. Και η διέξοδος έγινε ποτάμι. Και το ποτάμι ονομάστηκε Ευρώτας.

Μέχρι τώρα συνοψίζουμε:

Ο πρώτος βασιλιάς της Λακωνίας, ο Λέλεγας ούτε που τον θυμάται κανείς, ο δεύτερος, ο Μύλης βάφτισε μια πέτρα, ο τρίτος, ο Ευρώτας βάφτισε ένα ποτάμι. Σε καλό δρόμο ήμασταν, φαινόταν το πράμα!

Και πράγματι, επιτέλους, ήρθε ο κατάλληλος διάδοχος για την πόλη.

Η κόρη του Ευρώτα!

Φήμες λένε ότι όταν την γέννησε η μαμά της, η Ευρυδίκη, όλο το χωριό αναφώνησε:

«This is Sparta!»

Κι έτσι, μετά από όλον αυτό τον συρφετό ονομάτων, ήταν γραφτό μια κόρη, να δώσει το όνομά της στην πόλη που, με την ιστορία της μέσα στους αιώνες, θα το έκανε βαρύ κι ασήκωτο και θα το έφτανε μέχρι το Χόλιγουντ.

This is Sparta, λέμε!

Γιώργος Ζώτος

Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου

Πρώτη δημοσίευση

Η ευθυμογραφική σειρά του Γιώργου Ζώτου Από πού κι ως πού; δημοσιεύτηκε στο koukidaki.gr κάθε Κυριακή από τις 13 Ιουλίου 2025. Ξεκινήστε από την αρχή.

Στη συνοδευτική εικόνα βλέπετε πίνακα Θανάση Λάλα [Εndurance of the heart, metal and plexi glass]