Αρχαίο δράμα: Οι νεότεροι ρόλοι

Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι στο αρχαίο δράμα πρέπει οι ηθοποιοί να έχουν μια ηλικία για να μπορέσουν να αποδώσουν σωστά. Ότι μαζί με το ταλέντο πρέπει να υπάρχει και μια πείρα ζωής, που οπωσδήποτε χρειάζεται. Αλλά αρχαία τραγωδία δεν είναι μόνο οι πιο επιφανείς ήρωες, όπως ο Οιδίποδας, ο Προμηθέας, ο Κρέοντας, ο Οδυσσέας, η Ιοκάστη, η Μήδεια, ο Φιλοκτήτης κι άλλοι σπουδαίοι θεατρικοί χαρακτήρες που χαρακτηρίζονται για την τραγικότητά τους.

Είναι κι άλλοι ρόλοι, που χρειάζονται ηθοποιούς πολύ νεότερους. Όπως, λόγου χάρη, τα τέσσερα παιδιά του Οιδίποδα και τις Ιοκάστης. Ο Πολυνείκης, ο Ετεοκλής, η Ισμήνη και η Αντιγόνη. Μάλιστα, υπάρχει και η ομώνυμη τραγωδία του Σοφοκλή Αντιγόνη που όλη η δράση και η σύνθεση του έργου περιστρέφεται γύρω από αυτήν. Επίσης, μπορούμε να βρούμε τον Νεοπτόλεμο ή την Ηλέκτρα που, και σε αυτήν την περίπτωση, βρίσκουμε το όνομά της στον τίτλο σε δύο τραγωδίες (στου Σοφοκλή και στον Ευριπίδη), ενώ στους ήρωες αυτούς μπορεί κάποιος να προσθέσει και τον Ξέρξη, ενώ θα ήταν παράλειψη να μην αναφερθεί η Πολυξένη και ο Αίμονας.

Αυτοί οι ρόλοι τονίζουν το πείσμα και τον έρωτα πολλές φορές, ως κύριο χαρακτηριστικό της νιότης τους και για αυτόν ακριβώς τον λόγο αψηφάνε ακόμα και την ίδια τους τη ζωή. Ο παρόρμησή τους τους κάνει να μην υπολογίζουν τα εμπόδια αλλά να τα προσπερνούν ή να έχουν τραγικό τέλος. Έχουν διαφορετικά κριτήρια από τους υπόλοιπους τραγικούς ήρωες, γιατί οι ποιητές τους συνέθεσαν με άλλα στοιχεία, διαφορετικά, που έχουν ως αποτέλεσμα την σύγκρουση με τις άλλες γενιές.

Αντιγόνη

Αν και ηλικιακά ανήκει στις νεότερες τραγικές μορφές, δεν της λείπει το θάρρος και η αυτοθυσία –ίσα ίσα τα διαθέτει στον υπέρτατο βαθμό– από τις μεγαλύτερες ηλικιακά ηρωίδες. Αγωνίζεται με πάθος και αποφασιστικότητα με σκοπό να κερδίσει. Ως γνήσια τραγική μορφή πιστεύει σε κάτι ιερό για εκείνη και δεν είναι διατεθειμένη να σκύψει το κεφάλι, ούτε και λυγίσει σε οποιονδήποτε κίνδυνο. Αψηφεί και την ίδια της τη ζωή, γιατί δεν την υπολογίζει μπροστά σε κάτι ανώτερο για κείνη: τις ιδέες της.

Ηλέκτρα

Τέσσερις είναι Ηλέκτρες στις τραγωδίες που μας έχουν διασωθεί (υπάρχει και σχετικό άρθρο) με ψυχικό σθένος εφάμιλλο της Αντιγόνης αλλά και των ηλικιακά μεγαλύτερων τραγικών μορφών.

Ετεοκλής

Παρουσιάζεται ως ένας ευγενικός άνθρωπος. Σε αυτό το σημείο πρέπει να αναφέρω ότι κάποια ονόματα είναι δηλωτικά των στοιχείων του εκάστοτε χαρακτήρα. Ετεοκλής σημαίνει ευγενικός, πρόθυμος. Κάτι που διαγράφεται και στον ίδιο τον χαρακτήρα.

Πολυνείκης

Αδελφός του Ετεοκλή που το όνομά του σημαίνει ο άνθρωπος που αγαπάει τον πόλεμο και την έχθρα. Κάτι που γίνεται στη δράση και στην σύνθεση του ρόλου του.

Ισμήνη

Σκιαγραφημένη με λιγότερα στοιχεία και μικρότερης έκτασης ρόλους, ίσως να είναι από τους πιο τραγικούς ήρωες γιατί δεν τολμάει, όπως η αδελφή της, η Αντιγόνη, αλλά περιμένει από τη δράση εκείνης να δει τα αποτελέσματα.

Ξέρξης

Το κύριο στοιχείο του χαρακτήρα του είναι η αλαζονεία και από την ύβρη αυτή προκάλεσε τη δυσαρέσκεια των θεών, που τον τιμώρησαν. Φιλόδοξος, ηγεμονικός στις αρχές και αργότερα φτωχός, ρακένδυτος και δυστυχισμένος. Το όνομά του σημαίνει κυρίαρχος ηρώων, κάτι που πίστευε και ο ίδιος για τον εαυτό του. Από τους μεγαλύτερους «νεότερους» ο Ξέρξης αφού η ηλικία του άγγιζε τα πενήντα τέσσερα χρόνια.

Πολυξένη

Η νεότερη μορφή που σε ηλικία μόλις δεκαοκτώ ετών δολοφονείται. Η περιγραφή του κήρυκα Ταλθύβιου στην Εκάβη, την παρουσιάζει ως μια γενναία και όμορφη ψυχή, που η δύναμή της υπερτερεί όλων των δεινών και των παθών. Ακόμα και του ίδιου του θανάτου της.

Νεοπτόλεμος

Ο χαρακτήρας του έχει την αγνότητα πολλών νέων ηρώων. Πιστεύει στη δύναμη του σώματος, όμως ο Οδυσσέας, που έχει περισσότερη πείρα από τη ζωή, του αναφέρει ότι η δύναμη του λόγου είναι πολύ μεγαλύτερη και φέρνει το επιθυμητό αποτέλεσμα. Τον ακούει ο Νεοπτόλεμος και συμμετέχει στο «παιχνίδι» για να πάρει τα όπλα από τον Φιλοκτήτη, όμως λυγίζει με τον πόνο του και του παραδίδει τα τόξα.

Αίμωνας

Η αγάπη του για την Αντιγόνη από την μία μεριά και από την άλλη η υπακοή που δείχνει στον πατέρα του έρχονται σε σύγκρουση. Ο νεανικός του πόθος και τα αισθήματά του για εκείνη τον φέρνουν σε ένα τραγικό αποτέλεσμα.

Ήταν κάποιοι από τους νεότερους ηλικιακά τραγικούς ρόλους σε αρχαίες τραγωδίες του 5ου π.Χ. αιώνα. Εκτός από το στοιχείο της σύγκρουσης με τους μεγαλύτερους ηλικιακά (μάνα, πατέρα) έδιναν έναν άλλον παλμό. Μια διαφορετική ματιά. Είναι διαφορετικές οι συγκρούσεις ανάμεσα σε ατόμα-ήρωες που έχουν την ίδια ηλικία και είναι διαφορετική η διένεξή τους όταν τους χωρίζουν πολλά χρόνια. Συν το γεγονός ότι αλλιώς σκέφτεται και πράττει ο νεότερος και στη ζωή και στο αρχαίο δράμα. Είναι οπλισμένος με την νεανική παρόρμηση, πολλές φορές με τον ενθουσιασμό, καθώς και με την απειρία. Εν αντιθέσει με τον τραγικό ήρωα που είναι πιο ήρεμος σε όλες τις αποφάσεις του, έστω και αν πολλές φορές τυφλώνεται από το μίσος του ή από την εκδίκησή του.

Μάνος Καραβασίλης

Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου

Στη συνοδευτική εικόνα βλέπετε κολάζ στιγμιότυπων διάφορων παραστάσεων όπου εμφανίζονται οι: Ελένη Παπαδάκη και Ελένη Ζαφειρίου ως Αντιγόνη, Αλέξης Μινωτής ως Οιδίποδας, Αλέξης Μινωτής ως Φιλοκτήτης και Ελένη Χατζηαργύρη ως Ηλέκτρα [αρχείο Εθνικού Θεάτρου]