Υπάρχει κάτι πολύ μαγικό στην ποίηση, το οποίο σε τραβά και σε κρατά δέσμιο και δεν σε αφήνει. Όταν, δε, αυτή συνδυάζεται με το παραμυθιακό στοιχείο, το μίγμα καταλήγει ανυπέρβλητο.
Η Αγορά των ξωτικών, εκ πρώτης όψεως, φαίνεται σαν παραμύθι για παιδιά σε μορφή έμμετρου στίχου. Επιπροσθέτως, η αξέχαστη εικονογράφηση του Άρθουρ Ράκαμ, που το συνοδεύει, ταιριάζει υπέροχα με τις ευχάριστες ρίμες. Παρ' όλα αυτά, παραδόξως, δεν πρόκειται για παιδικό βιβλίο! Ή για να ακριβολογούμε, είναι κάτι παραπάνω από αυτό.
Η Κριστίνα Ροσέτι ήταν μια εξέχουσα προσωπικότητα της βικτοριανής εποχής. Μέσα από τα έργα της μίλησε για τη θέση της γυναίκας, που τότε δεινοπαθούσε, για την ερωτική αφύπνιση, αλλά και τις θρησκευτικές της ανησυχίες. Όχι άδικα, κατέληξε να γίνει ποιήτρια-σύμβολο του φεμινιστικού κινήματος και ενέπνευσε πολλούς σπουδαίους συγγραφείς, ανάμεσα στους οποίους και η Βιρτζίνια Γουλφ.
Το παραμύθι ξεκινά με δύο αδελφές, τη Λόρα και τη Λίζι, που βρίσκονται στο παζάρι των ξωτικών και μπαίνουν, χωρίς να το θέλουν, σε μεγάλες περιπέτειες. Η Λόρα μαγεύεται από την πραμάτεια των αιθέριων πλασμάτων και κάνει το λάθος να δοκιμάσει τους καρπούς που της προσφέρουν. Τα μάγια τους τη δένουν τόσο σφιχτά, που ο γυρισμός είναι πλέον αδύνατος. Η Λίλι παλεύει να τη συνεφέρει, μέχρι που καταλαβαίνει πως ο μόνος τρόπος που απομένει για να σώσει την αγαπημένη της αδερφή, είναι να ξαναβρεί το παζάρι, όσο επικίνδυνο και αν είναι.
Το ποίημα είναι βαθιά αλληγορικό. Οι μελετητές διχάζονται ως προς τις ερμηνείες. Κάποιοι θεωρούν πως πρόκειται για συμβολισμό της αμαρτίας και της λύτρωσης, ενώ άλλοι μιλούν για τη χειραφέτηση των γυναικών της εποχής. Μια τρίτη κατηγορία αποφαίνεται πως το παζάρι με τα λαχταριστά φρούτα είναι παραλληλισμός για τη σεξουαλική αφύπνιση. Όπως και να έχει, το βιβλίο διαβάζεται σε πολλαπλά επίπεδα και θεωρώ πως ο κάθε αναγνώστης μπορεί να βρει τη δική του αλήθεια σε αυτό.
Και ναι, μπορεί να διαβαστεί από όλες τις ηλικίες. Τα παιδιά απολαμβάνουν τους ομοιοκατάληκτους στίχους, τις περιγραφές των ξωτικών και τις έξοχες ζωγραφιές του Ράκαμ, ενώ οι ενήλικες μπορούν να ευχαριστηθούν τόσο τα βαθύτερα νοήματα όσο και τη λυρικότητα των λεξιλογικών επιλογών.
Φυσικά, το έργο είναι ύμνος στους οικογενειακούς δεσμούς και την αδελφική αγάπη. Το αμοιβαίο ενδιαφέρον ανάμεσα στα δύο κορίτσια, η αυτοθυσία και η τρυφερότητα είναι στοιχεία που αγγίζουν βαθιά τον αναγνώστη κάθε εποχής, για αυτό και είναι τόσο διαχρονικό.
Σίγουρα, η Ροσέτι είχε πολλά περισσότερα στο μυαλό της όταν έγραφε την Αγορά των ξωτικών, από ένα απλό παιδικό παραμύθι. Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά ποια από τις ερμηνείες είχε κατά νου. Το βέβαιο είναι όμως πως κατάφερε να μείνει στη λογοτεχνική ιστορία ως ποιήτρια-ίνδαλμα της εποχής της, ενώ τα έργα της και η κοινωνική της προσφορά θα συζητούνται για πολλά χρόνια ακόμα.
Είτε το δει κανείς ως αφηγηματικό ποίημα, είτε ως ιστορία για παιδιά, είτε ως άρτια μεταμφιεσμένη αλληγορία, αναμφίβολα θα απολαύσει τις ρίμες και την πλούσια φαντασία της συγγραφέως. Και ίσως, κάπου, συναντήσει τα δικά του ξωτικά, στο παζάρι της ζωής του.
Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου
Το ποιητικό αφήγημα της Κριστίνα Ροσέτι Η αγορά των ξωτικών κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ερατώ
