Σύγχρονα παραμύθια παλαιάς κοπής

Δύο βιβλία της Χρυσούλας Διπλάρη και του Ηρακλή Τριανταφυλλίδη

Αυτή τη φορά είπα να πρωτοτυπήσω! Να μην γράψω για δύο μουσικά άλμπουμ της ίδιας οικογένειας ή τρία του ίδιου ντουέτου.[1] Θα σας παρουσιάσω τα βιβλία δύο συγγραφέων τα οποία φαινομενικά δεν έχουν κοινά σημεία. Τι κοινό να έχει άλλωστε ένα φλιτζάνι τσάι μέντας μ' ένα αιωρούμενο μπαλόνι; Καμιά φορά όμως τα φαινόμενα απατούν! Η υπερρεαλιστική λογική πρυτανεύει, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για παραμύθια· νέας ή παλαιάς κοπής.

Θα ασχοληθούμε με τις πρόσφατες συγγραφικές επιδόσεις της Χρυσούλας Διπλάρη 10+1 ιστορίες βουτηγμένες σε τσάι μέντας και του Ηρακλή Τριανταφυλλίδη, Ο μπαλονάς, ιστορίες ζωής και αγάπης.[2] Δύο βιβλία τα οποία έχω απολαύσει διαβάζοντάς τα. Αυτό είναι το πρώτο και καλύτερο κοινό σημείο που έχουν, όσο με αφορά τουλάχιστον.

Δεν πρόκειται βέβαια για σύγκριση των δύο βιβλίων. Πώς να συγκρίνω άλλωστε τα πορτοκάλια με τα μήλα –που λέει ο λόγος– αν και τα δύο είναι φρούτα και μ' αρέσουν; Θα προσπαθήσουμε όμως να συγκλίνουμε τις παράλληλες τροχιές τους.

Τα υπόλοιπα κοινά σημεία τώρα:

Έχω την τύχη και οι δύο συγγραφείς να είναι φίλη και φίλος μου. Η σχέση μας αυτή είναι πολύ σημαντική για μένα. Έχουμε ασχοληθεί και παλαιότερα, από την στήλη αυτή με «έργα και ημέρες» τους.[3]

Εκτός από συγγραφείς είναι και οι δύο πολυπράγμονες. Εικαστικός και στιχουργός η πρώτη, εμβληματικός συνθέτης και μουσικός της ελληνικής ροκ –αλλά όχι μόνο– σκηνής ο δεύτερος.

Επιπλέον, όμως, οι δύο συγγραφείς γνωρίζονται και το «συνοικέσιο» το έκανε ο γράφων. Ο Ηρακλής Τριανταφυλλίδης και ο γράφων μένουμε για πολλούς μήνες τον χρόνο σε πολύ κοντινά χωριά στην νότια Εύβοια και προφανώς συναντιόμαστε και καμιά φορά παίζουμε μαζί μουσική· τον συνοδεύω για την ακρίβεια. Όταν λοιπόν προσκλήθηκα να συμμετέχω σε μία από τις παρουσιάσεις του βιβλίου της Χρυσούλας Διπλάρη στο –εξίσου κοντινό χωριό– Αργυρό της Εύβοιας πρότεινα και στον Ηρακλή Τριανταφυλλίδη να παρευρίσκεται. Όπως εύστοχα είχε γράψει και η Χρυσούλα Διπλάρη σε μία ανάρτησή της: Ήρθε κι είπε κι ένα τραγούδι. Ο σπουδαίος μουσικός και δάσκαλος εντόπισε τον τζουρά που διακοσμούσε την αίθουσα, τον κούρντισε κι έδωσε άλλο (ηχό)χρωμα στην εκδήλωση. Όχι βέβαια μ' ένα μόνο τραγούδι – αυτό έλειπε!

Περιέχουν και τα δύο τον ίδιο περίπου αριθμό ιστοριών – καλύτερα παραμυθιών για μεγάλους οι οποίοι επιθυμούμε να παραμένουμε ώριμα σκεπτόμενα παιδιά· για να είμαι ειλικρινής δεν θα μας κάκιζα γι' αυτό. Δέκα συν ένα αυτό της Χρυσούλας Διπλάρη και δέκα του Ηρακλή Τριανταφυλλίδη. Εκδόθηκαν δε με διαφορά λίγων μηνών, στα τέλη του 2025 και τις αρχές του 2026, αντίστοιχα. Ούτε συνεννοημένοι να ήτανε!

Όσον αφορά τα βιβλία τώρα και οι δύο συγγραφείς εκδηλώνουν τις προθέσεις τους από την αρχή, στα δισέλιδα εισαγωγικά σημειώματά τους:

Μαγείρεψα τα δικά μου παραμύθια, ακριβώς όπως μαγειρεύει κανείς ένα φαγητό, με την προσδοκία να προκληθεί στον αναγνώστη η επιθυμία για ακόμα λίγο παραμύθι παρακαλώ, γράφει η Χρυσούλα Διπλάρη. Οι ιστορίες αυτού του βιβλίου είναι κάτι σαν συνέχεια των παραμυθιών που έλεγα στα παιδιά μου, Είναι ιστορίες ζωής και αγάπης που πιθανόν να μας θυμίζουν άλλες εποχές, όπου οι αξίες της ζωής ήταν ζωντανές, γράφει ο Ηρακλής Τριανταφυλλίδης. Προθέσεις θεμιτές για μας τους αναγνώστες, αν μου επιτρέπετε να προσθέσω.

Μια και «ανοίγουν τα χαρτιά» τους από την εισαγωγή δεν υπήρχε λόγος να τους ρωτήσω περισσότερα, όπως συνηθίζω.

Ώρα όμως να δούμε και τι γράφουν τα βιβλία ή ίσως πού μας ταξιδεύουν τα παραμύθια! Αρχίζοντας φυσικά με λίγες πληροφορίες για το –συγγραφικό αποκλειστικά– έργο των δύο δημιουργών.

Η Χρυσούλα Διπλάρη εκτός από άρθρα με θέμα γυναικείες δραστηριότητες όπως οι επιστήμες και η μουσική, έχει εκδώσει τέσσερα βιβλία. Αυτό που παρουσιάζουμε είναι το πέμπτο. Το ένα είναι μυθιστόρημα, πρόκειται για το Εργαστήριο ραπτικής[3] και στην πρώτη του παρουσίαση είχε στήσει ολόκληρο μοδιστράδικο στη σκηνή. Το πρώτο της είναι οι Μαγ(ειρ)ικές ιστορίες, πώς η γαστρονομία συνάδει με τη φαντασία δηλαδή!

Ακολούθησαν το πιο εσωστρεφές –ψυχοθεραπευτικό θα έλεγα– Τα χρονικά της Ταμπου-Ρίας και το σεισμογενές Ευτυχώς που δεν πάθαμε τίποτα μια και, αν και κατάγεται από την Κρήτη, διαμένει ενίοτε και στην Σαντορίνη.

Οι 10+1 ιστορίες βουτηγμένες σε τσάι μέντας είναι εμπνευσμένες από παραμύθια που μας λέγανε οι γιαγιάδες όταν ήμαστε πιτσιρίκια ή που αργότερα –όταν μάθαμε γράμματα– διαβάσαμε μόνοι μας. Την κάθε ιστορία προλογίζει ένα απόσπασμα από τα γνωστά μας παραμύθια. Μόνο που δεν είναι όλες παραμυθένιες· όποια έννοια και να δώσουμε στον όρο. Άλλο να κάθεται κανείς να γράφει ιστορίες υπό το φως του λυχναριού ή του λαμπτήρα αργότερα κι άλλο να τις ζει κάποιος άλλος στο σπίτι του, σ' ένα βουνό ή στον δρόμο. Παιδικοί φίλοι μας όπως η Σταχτοπούτα, η Χιονάτη, η Ωραία κοιμωμένη, ο Πινόκιο –για να αναφέρω μόνο μερικούς– εμφανίζονται μεταμφιεσμένοι στις σελίδες του βιβλίου για να μας θυμίσουν πόσο έχουμε αλλοτριωθεί με την πάροδο του χρόνου· χωρίς να φταίμε βέβαια. Διαβιώνουμε μέσα στις συνθήκες τις οποίες άλλοι δημιούργησαν για μας –όχι για το καλό μας βέβαια– κι ας προσπαθούν μάταια να μας πείσουν για το αντίθετο. Δανείστηκα κάποια (ελάχιστα) στοιχεία από έντεκα κλασικά παραμύθια, μας εκμυστηρεύεται η συγγραφέας. Μόνο που τώρα δεν ζούμε μέσα στα παραμύθια.

Δεν πρόκειται βέβαια ν' ασχοληθούμε με όλες τις ιστορίες του βιβλίου. Αυτό είναι δική σας αρμοδιότητα αγαπητοί αναγνώστες. Θα περιοριστώ σε τρία για εντελώς διαφορετικούς αλλά και προσωπικούς λόγους. Να μην καταχρώμαι βέβαια και τον χώρο που απλόχερα μου προσφέρει το koukidaki.gr.

Το διήγημα Τσάι με τον Λύκο –εμπνευσμένο από την Κοκκινοσκουφίτσα– διαδραματίζεται στο όρος Λύκαιο της Αρκαδίας. Στις Άνω Καρυές –το τελευταίο χωριό πριν τον βωμό– είχε γεννηθεί ο ένας παππούς μου, τον 19ο αιώνα. Έχω λοιπόν ρίζες από 'κεί και στο παρελθόν είχα επισκεφθεί πολλές φορές τα μέρη αυτά με αφορμή διάφορες εκδηλώσεις. Πείτε το και επιστροφή στις ρίζες. Σ' αυτό κυριαρχεί το τσάι· του βουνού όμως, όχι μέντας. Ένα κόκκινο αδιάβροχο, ένα λυκόσκυλο και μία γιαγιά με τα μαντζούνια της πρωταγωνιστούν στην υπέροχη αυτή ιστορία. Η επιθυμία επιστροφής στη φύση όμως, η φυγή από την –στην κυριολεξία– αποπνικτική ζωή των μεγαλουπόλεων είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο διαδραματίζεται.

Η Αλίκη στη χώρα των μαγικών μανιταριών παραπέμπει φυσικά στην Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων. Τα μανιτάρια κάνουν και πάλι το θαύμα τους! Υπάρχουν άλλωστε πολλές εικασίες για την σχέση του παραμυθιού με τα παραισθησιογόνα. Αν θυμάμαι καλά, δεν είχα καταλάβει τίποτα μικρός διαβάζοντας το βιβλίο. Λαγούμια, λαγοί, γρύπες, ντάμες κούπα, ήταν άγνωστες έννοιες για ένα πιτσιρίκι που μεγάλωνε στην πόλη· με εξαίρεση ίσως τις κεραμιδόγατες –τότε που υπήρχαν κεραμίδια– και τους ποντικούς. Πόσο μάλλον τα βικτωριανά ήθη που στηλιτεύει το βιβλίο. Την ξαναδιάβασα ενήλικας πλέον και ήταν τόσος ο ενθουσιασμός μου που, όταν μου δόθηκε η ευκαιρία, επισκέφθηκα τον τάφο της στο Lyndhurst της Αγγλίας. Της γυναίκας δηλαδή που ενέπνευσε τον Lewis Carroll να γράψει το βιβλίο του. Για να σας τα λέω όλα όμως, το όψιμο ενδιαφέρον μου για τις περιπέτειες της είχε προκαλέσει το γνωστό τραγούδι των Jefferson Airplane White rabbit, εμπνευσμένο κι αυτό από το βιβλίο...

Η «συν μία» ιστορία, με την οποία ολοκληρώνεται το βιβλίο, έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η επώαση της έμπνευσης για προσωπική δημιουργία, το μαγικό λυχνάρι του Αλαντίν. Το όνομα της πρωταγωνίστριας δεν έχει, προφανώς, επιλεγεί τυχαία: Τζίνι την λένε! Πάσχιζε μάταια η καημένη, γράφοντας κατά παραγγελία δεξιά κι αριστερά, να εμπνευστεί την δική της δημιουργία. Τσάι μέντας σε κρυστάλλινο ποτήρι ήταν η λύση και για τις δικές της Χίλιες και μια νύχτες.

Ο Ηρακλής Τριανταφυλλίδης εκτός από διάφορα κείμενα που έχει δημοσιεύσει σε περιοδικά και εφημερίδες έχει εκδώσει έξι βιβλία. Αυτό που παρουσιάζουμε είναι το έβδομο. Τα μυθιστορήματα Ονειροταξιδευτής, Θέλω και Εντολείς, τα οποία αποτελούν κατά κάποιο τρόπο μια τριλογία φιλοσοφικής φαντασίας. Οι συλλογές διηγημάτων Gigan και ποιημάτων Φυγάδες εραστές, είναι μικρογραφίες των φιλοσοφικών και αισθηματικών απόψεών του. Το πρώτο βιβλίο του τιτλοφορείται Στίχοι τραγουδιών και είναι αυτό που λέει ο τίτλος ή καλύτερα ο δεσμός ποίησης και μουσικής.

Ο μπαλονάς: Ιστορίες ζωής και αγάπης δεν περιέχει ιστορίες που να θυμίζουν αυτές της παιδικής μας ηλικίας. Είναι σύγχρονα παραμύθια από μόνες τους. Έτσι κι αλλιώς τα παραμύθια δεν έχουν ηλικία. Για μερικούς από τους λόγους που προανέφερα θα περιοριστούμε και πάλι σε τρεις από αυτές.

Η ιστορία Απέραντη αγάπη, η τελευταία του βιβλίου, μας ξαναθυμίζει πόσο εύκολο είναι να έρθουν όλα πάνω κάτω στη διάρκεια της ζωής μας. Οι έξυπνοι, αδίστακτοι και πλούσιοι επιχειρηματίες αδελφοί του φαλιρίζουν, αφού εκποίησαν μέχρι και την μικρή οικογενειακή περιουσία χωρίς να νοιαστούν για τη μάνα τους κι αυτόν. Χάνουν όμως τις αμαξάρες και τις βίλες τους και ετοιμάζονται για τη φυλακή. Όμως ο χαζός, πονετικός αγρότης και μετέπειτα εργάτης αδελφός παίρνει σιγά σιγά την πάνω βόλτα χωρίς δολοπλοκίες, μόνο με την συνδρομή της καλής του καρδιάς· της ανθρωπιάς του. Μας ξαναθυμίζει ο συγγραφέας πόσο σημαντική είναι η αγάπη στη ζωή μας. Στην περίπτωσή μας, αυτή η αγάπη μετουσιώθηκε σε μοσχοπουλημένους πίνακες ζωγραφικής. Δεν νομίζω ότι είναι τυχαία η σειρά που επεφύλαξε στην ιστορία ο συγγραφέας.

Η ελίτσα πρέπει να ομολογήσω ότι με συγκλόνισε. Δεν ξέρω τι με άγγιξε στις λίγες σελίδες που φιλοξενούν την ιστορία, το ψυχανεμίζομαι όμως. Ξεχειλίζει από αγνά συναισθήματα για τις σχέσεις, για τη φύση, για τον λόγο της ύπαρξης. Ξεχειλίζει από υποβόσκουσα οργή και όνειδος για την κατάντια μας. Για το πώς ανταποδίδουμε στη φύση, η οποία μας επέτρεψε με ανιδιοτέλεια να βρισκόμαστε τυχαία πάνω σ' αυτήν την εξίσου τυχαία δημιουργημένη περίπου σφαίρα, αυτά που έχει κάνει για μας. Για να δείξουμε λοιπόν –δεν ξέρω σε ποιον– ότι είμαστε τα αδιαφιλονίκητα και αγνώμονα αφεντικά κάνουμε –τρομάρα μας– ό,τι μας καπνίσει – στην κυριολεξία όμως.

Ένας μικρός καρπός ελιάς αναπτύσσεται σε δέντρο, συναντάει ένα άλλο ελαιόδεντρο, ζουν αρμονικά μέχρι που… Μαντέψτε, δεν νομίζω ότι χρειάζονται και ιδιαίτερες ικανότητες. Ξεχάσαμε από πού προερχόμαστε και εξασφαλίσαμε ότι θα κάνουμε τα ίδια, ή και χειρότερα, στα ουράνια μιας και τα φτιάξαμε στα μέτρα μας. Ξεχάσαμε το χους ει και εις χουν απελεύσει το οποίο οι ίδιοι έχουμε γράψει. Μάλλον θα μας ξέφυγε σε έκλαμψη αυτογνωσίας, αλλά άντε να το πάρουμε πίσω τώρα. Μαζεύεται;

Ο μπαλονάς, δείχνει το άλλο πρόσωπό μας· ό,τι έχει απομείνει δηλαδή μετά από τις αισθητικές χειρουργικές επεμβάσεις. Είναι η πρώτη ιστορία του βιβλίου και στο ίδιο ανιδιοτελές μήκος κύματος με την τελευταία. Αυτός πουλάει μπαλόνια για βιοπορισμό στα πανηγύρια αλλά δεν τον πειράζει και να τα χαρίσει, άλλο αν οι άλλοι είναι ακατάδεχτοι για να μην τους πέσει η υπόληψη κι ας μετράνε και την δεκάρα. Τα πούλησε όλα απόψε, το έβγαλε το μεροκάματο. Κράτησε όμως το τελευταίο για την πάρτη του, ίσως επειδή το γουρουνάκι του έμοιαζε. Έτσι του είχε πει τουλάχιστον ένα πιτσιρίκι. Επειδή όμως δεν μπορούσε να ανυψωθεί αυτός στον ουρανό άφησε τον σωσία του να τον αντικαταστήσει για να τον απελευθερώσει από τις επίγειες έγνοιες του.

Το τελευταίο κοινό σημείο λοιπόν: Οι δύο συγγραφείς μας προτρέπουν με την σαγηνευτική γραφή τους να ξεφύγουμε –για λίγο έστω– από το καταθλιπτικό παρόν.

Να πλανηθούμε Σε άλλους κόσμους.[4] Δεν θα ζήσουμε εμείς καλά κι αυτοί καλύτερα βέβαια αλλά, για όσο διαρκέσει η ανάγνωση τουλάχιστον, θα νομίσουμε ότι ζούμε σ' έναν παραμυθένιο κόσμο.

Όπως προαναφέραμε οι επιλογές των ιστοριών είναι υποκειμενικές και προφανώς έχω αδικήσει τις υπόλοιπες. Διαβάζοντας τα βιβλία, το κάθε άτομο θα βρει τις ιστορίες που το αγγίζουν περισσότερο.

Γιώργος Καριώτης

Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου

Σημειώσεις συντάκτη:

[1] Μουσικές οικογενειακές υποθέσεις και Twelve thousand days, άρθρα του συντάκτη στο koudidaki.gr.

[2] 10+1 ιστορίες βουτηγμένες σε τσάι μέντας Χρυσούλας Διπλάρη [εκδόσεις Πηγή], Ο μπαλονάς του Ηρακλή Τριανταφυλλίδη [εκδόσεις Αττικός].

[3] Εργαστήριο ραπτικής και Ο ονειροταξιδευτής των άλλων κόσμων, άρθρα του συντάκτη στο koukidaki.gr.

[4] Ιστορικό διπλό LP της ελληνικής ροκ μουσικής που είχε κυκλοφορήσει ο Ηρακλής Τριανταφυλλίδης στα μέσα της δεκαετίας του 1970 με την συμμετοχή σπουδαίων μουσικών.