Αν της ζητούσες να συστηθεί με μία μόνο λέξη, θα διάλεγε τη μία που τα χωράει όλα: φιλόλογος. Αυτή που αγαπάει τον λόγο.
Η Μαριανίνα Βεντούρη είναι από τους ανθρώπους που δεν έχουν βιογραφικό, αλλά έχουν γεωγραφία. Το νησί στο αίμα, η πόλη στο βλέμμα, η γλώσσα στην ψυχή – όπως το λέει η ίδια. Κυκλαδίτισσα στην καταγωγή, Αθηναία στη γέννα, απόφοιτη αγγλικής φιλολογίας, μα πάνω απ' όλα ποιήτρια.
Από τον Κατάδεσμο του 2022 στην ΚΥΚΛΑΔΟΣΥΝΗ του 2024 και τώρα στο Δέντρο μεσοπέλαγα, που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις 24γράμματα, χτίζει χωρίς να το επιδιώξει μια άτυπη τριλογία. Για όσα μας δένουν και όσα μας λύνουν. Για την πέτρα, το αλάτι και το φως που καίει.
Τη συναντήσαμε με αφορμή την παρουσίαση της νέας ποιητικής της συλλογής Δέντρο μεσοπέλαγα και μιλήσαμε για το Αιγαίο που δεν γίνεται ποτέ καρτ-ποστάλ αλλά εσωτερική κατάσταση – ελευθερία όταν υπάρχει, φυλακή όταν λείπει. Για την πρωτοτυπία που δεν είναι χάρισμα αλλά ευρυμάθεια. Για τους νέους που έρχονται στο Ποιητικό Εργαστήριο της Θρυαλλίδας ψάχνοντας τεχνική, ενώ στην πραγματικότητα ψάχνουν τη φωνή τους και για τα άγραφα ποιήματα, εκείνα που ακόμα περιμένουν –επίμονα και υπομονετικά– να γεννηθούν.
Κυρία Βεντούρη, είστε φιλόλογος, ποιήτρια, βιβλιοκριτικός, επιμελήτρια, αρχισυντάκτρια της Θρυαλλίδας και διευθύντρια του Ποιητικού Εργαστηρίου της. Αν σας ζητούσαν να συστηθείτε με μία μόνο λέξη, ποια θα διαλέγατε;
Μαριανίνα Βεντούρη: Το πτυχίο μου είναι στη φιλολογία, άρα είμαι φιλόλογος. Που σημαίνει αγαπώ τον λόγο. Κι αυτό είναι αρκετό και με εκφράζει απόλυτα. Ταυτόχρονα, περιλαμβάνει κι όλες τις άλλες ιδιότητες. Ίσως και κάποιες που θ' ανακαλύψω αργότερα.
Με καταγωγή από τις Κυκλάδες, γεννημένη και μεγαλωμένη στην Αθήνα, απόφοιτη αγγλικής φιλολογίας. Πώς συνυπάρχουν μέσα σας το νησί, η πόλη και η αγγλική γλώσσα;
Μ.Β.: Το νησί στο αίμα, η πόλη στο βλέμμα, η γλώσσα στην ψυχή. Πάνω απ' όλα, το νησί. Γύρω απ' όλα, η θάλασσα.
Από τον Κατάδεσμο το 2022 στην ΚΥΚΛΑΔΟΣΥΝΗ το 2024. Τι είναι αυτό που δέσατε στο πρώτο βιβλίο και τι λύνει το δεύτερο;
Μ.Β.: Μαζί με το τρίτο μου βιβλίο, το «Δέντρο μεσοπέλαγα», το 2026, θα έλεγα ότι αποτελούν μια άτυπη τριλογία. Το ιδιαίτερο στοιχείο της είναι η νησιωτικότητα αλλά δεν είναι το μόνο. Έντονος είναι ο πολιτικός και κοινωνικός προβληματισμός καθώς και τα αιώνια ζητήματα του έρωτα και του θανάτου.
Η ΚΥΚΛΑΔΟΣΥΝΗ στον τίτλο σας δεν είναι απλώς γεωγραφία. Τι σημαίνει για εσάς; Είναι ένας τόπος, μια μνήμη, μια γλώσσα που κουβαλάμε;
Μ.Β.: Είναι όλες οι ιδιότητες των Κυκλάδων μαζί. Και οι αισθήσεις και οι συμβολισμοί. Και πάνω απ' όλα αυτά, και πέρα. Δεν έχω τελειώσει με την Κυκλαδοσύνη της ζωής μου, δεν θα τελειώσω ποτέ. Γιατί η Κυκλαδοσύνη είναι η ίδια μου η ύπαρξη.
Στην ποίησή σας το νησιώτικο στοιχείο δεν είναι καρτ-ποστάλ. Είναι πέτρα, αλάτι και φως που καίει. Πώς καταφέρνει το Αιγαίο να γίνει εσωτερική κατάσταση και όχι σκηνικό;
Μ.Β.: Το Αιγαίο είναι η αρχή του πολιτισμού, του ανθρωπισμού και της δημιουργίας. Και η δική μου αρχή, η ρίζα μου, η πνοή μου. Η ελευθερία μου. Δεν μπορώ να διανοηθώ τη ζωή στην στεριά ή στο βουνό. Μακριά απ' το Αιγαίο, είμαι σε μια φυλακή.
Γράφετε ποίηση σε μια εποχή που όλα τρέχουν και ο λόγος γίνεται όλο και πιο χρηστικός. Γιατί επιμένετε στον στίχο; Τι μπορεί να πει ένα ποίημα που δεν μπορεί να πει τίποτα άλλο;
Μ.Β.: Ένα ποίημα μπορεί να πει την ψυχή, ίσως όχι καλύτερα απ' την πεζογραφία ή το θέατρο, ίσως όχι πιο κατανοητά, αλλά σίγουρα πιο σύντομα, πιο συμπυκνωμένα, πιο αφαιρετικά. Καμιά φορά, και μονολεκτικά.
Θέλω να περάσουμε στην άλλη σας ιδιότητα. Ως αρχισυντάκτρια της Θρυαλλίδας και ως διευθύντρια του Ποιητικού Εργαστηρίου, διαβάζετε καθημερινά δεκάδες νέες φωνές. Τι σας κάνει να σταματήσετε σε ένα κείμενο και να πείτε «εδώ κάτι συμβαίνει»;
Μ.Β.: Η πρωτοτυπία. Μέσα στην πληθώρα, ξεχωρίζει μόνο η πρωτοτυπία. Η οποία δεν είναι ταλέντο, αλλά αποτέλεσμα συστηματικής μελέτης κι ευρυμάθειας.
Είναι πιο μοναχική διαδικασία να γράφει κανείς το δικό του ποίημα ή να επιμελείται το ποίημα κάποιου άλλου;
Μ.Β.: Και οι δύο είναι μοναχικές διαδικασίες, εξίσου δημιουργικές κι εξίσου ενδιαφέρουσες. Κι η μετάφραση, επίσης. Τις αγαπάω και τις υποστηρίζω με όλες μου τις δυνάμεις.
Στο Εργαστήριο έρχονται άνθρωποι που θέλουν να μάθουν τεχνική και άνθρωποι που ψάχνουν να βρουν τη φωνή τους. Ποια είναι η πιο συχνή παρεξήγηση που έχουν οι νέοι για το τι είναι ποίηση;
Μ.Β.: Έρχονται άνθρωποι που αγαπούν την ποίηση χωρίς δεύτερες σκέψεις και χωρίς ιδιαίτερες φιλοδοξίες. Σιγά σιγά, βρίσκουν τη φωνή τους και μετά από καιρό βρίσκουν και το θάρρος να κάνουν το πρώτο εκδοτικό βήμα. Η πιο συχνή παρεξήγηση είναι ότι η ποίηση είναι διδακτή κι ότι ο δάσκαλος είναι ο υποφαινόμενος. Η τέχνη της ποιήσεως δεν είναι διδακτή και οι μόνοι δάσκαλοι είναι οι νεκροί ποιητές μας. Στεκόμαστε σε ώμους γιγάντων.
Ως βιβλιοκριτικός που συνεργάζεστε με πολλά έντυπα, πώς βλέπετε την κριτική σήμερα στην Ελλάδα; Έχουμε κριτική ή έχουμε κυρίως φιλική παρουσίαση;
Μ.Β.: Έχουμε και τα δύο. Το ένα δεν αναιρεί το άλλο. Ο μόνος κριτής, άλλωστε, και ο πιο αξιόπιστος, είναι ο χρόνος. Κανείς δεν μπορεί να τον γελάσει κι αυτός θα πει την τελευταία λέξη.
Πώς βλέπετε τη θέση της γυναίκας δημιουργού σήμερα στα ελληνικά γράμματα; Έχει αλλάξει ουσιαστικά κάτι ή απλώς μιλάμε περισσότερο γι' αυτό;
Μ.Β.: Δεν υπολείπεται η θέση της γυναίκας δημιουργού σήμερα. Ίσα ίσα, είναι ιδιαίτερα έντονη και καθοριστική. Και σεβαστή, θα έλεγα. Το χαίρομαι και το καμαρώνω αυτό γιατί για αιώνες, η γυναικεία φωνή ήταν σχεδόν ανύπαρκτη.
Το koukidaki απευθύνεται σε ανθρώπους που αγαπούν τον πολιτισμό. Πού διαβάζεται τελικά η ποίηση σήμερα; Βρίσκει τους αναγνώστες της ή πρέπει να τους ψάξει;
Μ.Β.: Έχω συνεργαστεί ξανά με την κυρία Κουκίδου και την ιστοσελίδα της. Είναι άψογη και ευγενέστατη και χαίρομαι πολύ που δόθηκε και δεύτερη ευκαιρία. Οι αναγνώστες οφείλουν να ψάξουν την ποίηση, νομίζω. Οι υποψιασμένοι, φυσικά. Και θα την βρουν. Ή, αν πιστεύετε στην σύμπτωση, κάποια στιγμή θα τους βρει αυτή.
Υπάρχει ένα δικό σας ποίημα που δυσκολεύεστε πια να διαβάσετε δυνατά και ένα άλλο που πάντα σας παρηγορεί όταν το ξαναδιαβάζετε;
Μ.Β.: Τα ποιήματα που έγραψα όταν ήμουν σφόδρα ερωτευμένη, τώρα μου φαίνονται τόσο μακρινά και πάντα μου θυμίζουν το ποίημα του Fernando Pessoa: «Todas las cartas de amor son ridiculas.». Τα ποιήματα που έγραψα κλαίγοντας, ακόμα με κάνουν να κλαίω. Κάποια μοιάζουν σαν να γράφτηκαν μόλις χθες και κάποια θα τα έλεγα σχεδόν προφητικά. Πιο πολύ όμως, με πονάνε τα άγραφα ποιήματα που ακόμα περιμένουν την γέννησή τους.
Και για το τέλος, τι δουλεύετε τώρα; Να περιμένουμε και πεζογραφία μετά από τις τρεις ποιητικές συλλογές;
Μ.Β.: Να περιμένετε τα πάντα και τίποτα! Αν οι ιδέες είχαν βάρος, το κρανίο μου θα είχε εκραγεί προ πολλού. Φλερτάρω με πολλά σχέδια και προσχέδια, αλλά ακόμα δεν έχω καταλήξει. Όλα παίζονται κι «όλα κοστίζουν ένα παίξιμο», που λέει κι ο Καρούζος.
Ευχαριστώ θερμά για τη φιλοξενία.
Στο τέλος της κουβέντας μας μένει αυτό: ότι η Μαριανίνα Βεντούρη δεν γράφει για το Αιγαίο, αλλά γράφει από το Αιγαίο. Και ίσως γι' αυτό η ποίησή της δεν είναι ποτέ καρτ-ποστάλ. Είναι πέτρα που καίει, φως που χαράζει και αλάτι που μένει στα χείλη. Μιλήσαμε για πρωτοτυπία σε μια εποχή αντιγραφής, για κριτική σε μια εποχή φιλικών παρουσιάσεων, για τη γυναίκα δημιουργό που επιτέλους ακούγεται. Μας θύμισε όμως το πιο ουσιώδες: ότι ο μόνος κριτής που δεν γελιέται ποτέ είναι ο χρόνος. Και αφού στην ερώτησή μου «τι να περιμένουμε τώρα» απάντησε όπως απαντούν μόνο οι ποιητές που έχουν πραγματικά κάτι να πουν: «Να περιμένετε τα πάντα και τίποτα», κρατάμε το «τα πάντα» και ευχαριστούμε, με τη σειρά μας, για την όμορφη συζήτηση.
Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου
Η Μαριανίνα Βεντούρη είναι φιλόλογος, συγγραφέας, βιβλιοκριτικός κι επιμελήτρια. Είναι αρχισυντάκτρια του Λογοτεχνικού Περιοδικού Θρυαλλίδας και διευθύντρια του Ποιητικού Εργαστηρίου Θρυαλλίδας ενώ συνεργάζεται τακτικά με διάφορα έντυπα, ιστότοπους κι εφημερίδες Ελλάδας και Κύπρου. Έχει εκδώσει τρεις ποιητικές συλλογές: Κατάδεσμος (εκδόσεις Εύμαρος, 2022), ΚΥΚΛΑΔΟΣΥΝΗ (εκδόσεις Δρόμων, 2024), Δέντρο μεσοπέλαγα (εκδόσεις 24γράμματα, 2026) και έχει συμμετάσχει σε αρκετά συλλογικά έργα. Έχει επίσης δημοσιεύσει πέντε ηλεκτρονικά βιβλία δημιουργικής γραφής, ελεύθερα διαθέσιμα στην Ανοικτή Βιβλιοθήκη, ένα Ποιητικό Ανθολόγιο (2024) κι έναν Συλλογικό Ποιητικό Τόμο (2025).
