.gif)
Πώς σας ήρθε η ιδέα; Πώς ξεκίνησε η δημιουργική φάση ενασχόλησής σας με το έργο του Κοσμά Πολίτη;
Μαρία Βηλαρά: Κυρία Κουκίδου, κατ' αρχάς θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για την ευγενική σας φιλοξενία στον ποιοτικό ιστότοπό σας, ο οποίος προωθεί την επιστημονική γνώση και τον πολιτισμό. Η αγάπη μου για την περιδιάβαση σε έναν λογοτεχνικό χάρτη όπου ευδοκιμεί ένα θαλερό φυτώριο πανάρχαιων και διδακτικών μυθικών αφηγήσεων ξεκινά ήδη από τα παιδικά μου χρόνια, πολύ πριν αποφασίσω να ακολουθήσω επαγγελματικά τον δρόμο της φιλολογίας. Πολλές φορές, μετά τις σχολικές μου υποχρεώσεις ή κατά την περίοδο των σχολικών διακοπών, μου άρεσε ιδιαίτερα να έρχομαι σε επαφή με την αρχαία ελληνική μυθολογία, εν είδει ψυχαγωγικού και συνάμα εκπαιδευτικού αναγνώσματος. Εξάλλου, η εύπλαστη οντότητα των μυθολογικών μορφών, που, συχνά, παρουσιάζονται διαφορετικά από διήγηση σε διήγηση ή από βιβλίο σε βιβλίο, πυροδοτούσε και απελευθέρωνε ανέκαθεν την ανθρώπινη φαντασία. Περνώντας τα χρόνια και αφότου ολοκλήρωσα με άριστα τις προπτυχιακές σπουδές μου στην Κατεύθυνση Μεσαιωνικής και Νεοελληνικής Φιλολογίας του τμήματος Φιλολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, αναζήτησα την περαιτέρω επιστημονική μου κατάρτιση, φοιτώντας στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα «Ελληνική γλώσσα και λογοτεχνία» του Ανοικτού Πανεπιστημίου Κύπρου, το οποίο ολοκλήρωσα επίσης με άριστα. Καθώς η αυστηρή εξειδίκευση σε έναν επιστημονικό κλάδο φαινόταν στα μάτια μου κάπως περιοριστική και μονοδιάστατη, η επιλογή τού εν λόγω μεταπτυχιακού κάλυπτε την επιθυμία μου για ενασχόληση με ένα επιστημονικό πεδίο, το οποίο να συναρμόζει τη μυθολογική και φιλοσοφική παράδοση της αρχαιότητας με τη νεοελληνική αισθητική αντίληψη. Να επισημάνω, εδώ, και την αδιαμφισβήτητη λογοτεχνική διάσταση των αρχαίων ελληνικών μύθων, αφού, υπό την επήρειά τους, έχει συντεθεί ο κύριος όγκος της επικής και της δραματικής ποίησης.
Στο πλαίσιο, λοιπόν, της μεταπτυχιακής διατριβής μου, στράφηκα στη Γενιά του '30, της οποίας δεσπόζουσα συγγραφική τεχνική, τόσο στον ποιητικό όσο και στον πεζολογικό τομέα, είναι η μυθική μέθοδος. Η μυθική μέθοδος συνιστά έναν τύπο διακειμενικής δικτύωσης και συνδιαλλαγής έργων, γραμμένων πάνω σε ένα εκτενές χρονικό άνυσμα. Κατά συνέπεια, με τη μυθική μέθοδο πραγματώνεται ένας χρονικός συνταυτισμός μεταξύ των νεωτερικών και των κλασικών χρόνων, με τους τελευταίους να μετουσιώνονται σε έναν διαυγή «καθρέφτη» που αντανακλά τις συνθήκες της εκάστοτε εποχής.
Πιο συγκεκριμένα, ο λόγος που επέλεξα να ασχοληθώ με τον Κοσμά Πολίτη, έναν από τους πιο επιφανείς και ευρυμαθείς εκπροσώπους της Γενιάς του '30, ήταν το γεγονός ότι αντλεί από την ευμεγέθη μυθική και πολιτισμική «δεξαμενή» της αρχαιότητας την πνευματική πρώτη ύλη για την οικοδόμηση του μεσοπολεμικού πεζογραφικού του σύμπαντος. Επιπλέον, τα πεζογραφήματα του Πολίτη έχουν αυτοβιογραφική χροιά, βαθύ φιλοσοφικό στοχασμό και αποπνέουν μία αύρα μυστηρίου και ατέρμονης εσωτερικής αναζήτησης. Στο σημείο αυτό, κρίνω σκόπιμο να αναφέρω και την κρυπτική ταυτότητα του συγγραφέα, αφού το πραγματικό του όνομα ήταν Παρασκευάς (Πάρης) Ταβελούδης και το λογοτεχνικό του ψευδώνυμο ήταν «Κοσμάς Πολίτης», δηλαδή πολίτης του κόσμου, θηρευτής της ζωής, κοινωνός της πολύβουης κοσμικής σφαίρας, χάρη στις ευρωπαϊκές του επιρροές, αλλά, ταυτόχρονα, και μοναχικός ταξιδευτής στις φαντασιακές, υπερβατικές ατραπούς του απείρου.
Τέλος, η πιο γοητευτική και άξια διερεύνησης συγγραφική πτυχή του, κατ' εμέ, είναι η καινοφανής μεταλλαγή της πρωταρχικής μυθοποιητικής σύλληψης στα έργα του. Ο συγγραφέας, εν πολλοίς, δεν αναπαράγει τον μύθο με απόλυτη πιστότητα, αλλά προβαίνει στον μετασχηματισμό του, τον εγγράφει σε νέα συμφραζόμενα, τον εναρμονίζει με τις κοινωνικές περιστάσεις του καιρού του και δημιουργεί κομβικές συνάφειες ανάμεσα στους μυθικούς και τους μυθιστορηματικούς ήρωες.
Η θέση της γυναίκας στα έργα του Πολίτη υπήρξε έναυσμα ώστε να ασχοληθείτε σε βάθος με τον συγγραφέα;
Μ.Β.: Η απόπειρα λογοτεχνικής αποτύπωσης της πολυσχιδούς γυναικείας ψυχοσύνθεσης και μάλιστα από άρρενα συγγραφέα, μου έδωσε, οπωσδήποτε, ένα επιπλέον ισχυρό κίνητρο για την ερμηνευτική κατάδυση στη γραφή του Κοσμά Πολίτη. Αξιοσημείωτο είναι ότι στο σύνολο της εργογραφίας του, η γυναίκα τίθεται σε περίοπτη θέση, λόγω των αρχετυπικών αντίρροπων δυνάμεων που φέρει. Από τη μία, δηλαδή, η θηλυκή φύση γίνεται η σοφή «μούσα» και το ασφαλές όχημα για τη μετάβαση του άνδρα από την αθωότητα στην πείρα της ζωής και, από την άλλη, η στενή επαφή μαζί της απογοητεύει και συντρίβει τον «εραστή» του ιδανικού πάνω στα σκληρά κράσπεδα της πραγματικότητας, οδηγώντας τον ακόμη και στον αφανισμό.
Υπάρχει πιο κατάλληλο ανάγνωσμα από τον αρχαίο μύθο, προκειμένου να αντιληφθούμε την προαιώνια θηλυκή ενέργεια σε όλο της το μέγεθος; Σκεφθείτε, φερ' ειπείν, τον μύθο της θεάς Άρτεμης με τον κυνηγό Ωρίωνα, τον μύθο της Σφίγγας και του Οιδίποδα, τον μύθο της Μέδουσας και του Περσέα, τις Σειρήνες στην Οδύσσεια, την Ωραία Ελένη και τις Δαναΐδες. Οι γυναικείες μορφές στα έργα του Πολίτη δομούνται και σκιαγραφούνται με βάση τα επί μέρους χαρακτηριστικά των παραπάνω, καθώς και πολλών άλλων μυθικών γυναικών, θνητών και θεαινών, οι οποίες ασκούν άλλοτε ευεργετική και άλλοτε καταστροφική επιρροή στο ανδρικό φύλο. Ακριβώς, λοιπόν, αυτή η ιδιαίτερη, σχεδόν «μυθική», γοητεία των γυναικείων τύπων στα έργα του Κοσμά Πολίτη έγκειται στο ότι δεν είναι ούτε ενιαίοι και ολοκληρωμένοι ούτε αναγνωρίσιμοι στον ρεαλιστικό κόσμο. Για παράδειγμα, οι ποθούμενες γυναίκες στα μεσοπολεμικά του μυθιστορήματα –στα οποία εστιάζει και η μελέτη μου– όπως η Βίργκω, η Έρση, η Μόνικα, εξιδανικεύονται και αναπαρίστανται ως αισθηματικά ενύπνια ή ως φαντασιωτικές φιγούρες. Αυτή η συγγραφική επιλογή της αποσπασματικής εποπτείας των γυναικών από μέρους του αφηγητή παρακινεί τον αναγνώστη να συμπληρώσει τα κενά της περιγραφής με τα δικά του βιώματα και να μετατραπεί, από παθητικός δέκτης, σε ενεργό συμμέτοχο στην αφηγηματική δράση.
Η μελέτη σας είναι προσιτή σε άπαντες αναγνώστες. Εννοώ ότι το βιβλίο μπορεί να διαβαστεί από όλους το ίδιο άνετα και εποικοδομητικά, αφού δεν απευθύνεται σε κάποιο ειδικό κοινό ή στην επιστημονική κοινότητα μόνο. Ωστόσο, ποιες ομάδες θα επωφεληθούν περισσότερο από μια τέτοια μελέτη;
Μ.Β.: Αρχικά, να σας ευχαριστήσω, κα Κουκίδου, για το σχόλιό σας, το οποίο μου δίνει τη δυνατότητα να μοιραστώ μαζί με εσάς και τους αναγνώστες σας μία ωραία σχετική φράση του Τζορτζ Όργουελ, με την οποία συμφωνώ απόλυτα: «Η καλή πρόζα μοιάζει με καθαρό τζάμι παραθύρου.». Ούτως ειπείν, η γλωσσική διατύπωση οφείλει να υπηρετεί την κατανόηση και όχι να τη θολώνει και να την εμποδίζει με κενές νοήματος μεγαλοστομίες.
Πώς θα μπορέσει ένας συγγραφέας να μυήσει το κοινό του σε δυσπροσπέλαστες ή βαθυστόχαστες έννοιες, αν τις εξηγεί εξίσου περίπλοκα; Το «στοίχημα», λοιπόν, που καλείται να κερδίσει, είναι να μιλήσει με λόγια απλά, διατηρώντας, ωστόσο, το επιστημονικό του ύφος, ώστε να μην φανεί απλοϊκός. Αυτό είναι κάτι που προσπαθώ πάντοτε να εφαρμόζω στα γραπτά μου, είτε πρόκειται για διδακτικό υλικό, απευθυνόμενο στους μαθητές μου της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, είτε πρόκειται για μία ακαδημαϊκή μελέτη. Η επιστημονική γνώση όχι μόνο δεν χάνει την αξία της, αλλά, αντίθετα, καθίσταται πιο ωφέλιμη και ελκυστική, όταν έχει κατακτηθεί σε τέτοιο βαθμό, ώστε να είναι προσβάσιμη, έστω στο μεγαλύτερο μέρος της, στο ευρύ φιλαναγνωστικό κοινό και όχι αποκλειστικά σε ειδήμονες.
Παρ' όλα αυτά, επειδή το πόνημά μου αυτό δεν παύει να στηρίζεται σε στέρεους βιβλιογραφικούς άξονες και σε πρωτότυπες ερμηνευτικές θέσεις μου, βασισμένες σε επιστημονικά δεδομένα, μπορεί να φανεί ιδιαιτέρως χρήσιμο σε φοιτητές φιλοσοφικών τμημάτων, μεταπτυχιακού και διδακτορικού επιπέδου, αλλά και σε ερευνητές φιλολόγους, τόσο κλασικούς όσο και νεοελληνιστές, οι οποίοι ενδιαφέρονται για την πρόσληψη της ελληνικής αρχαιότητας στη σύγχρονη εποχή.
Και για να γίνω πιο ακριβής ως προς το εύρος των θεμάτων που πραγματεύεται η μελέτη μου, αρκεί να αναφέρω ότι καταδεικνύει την πολυπρισματικότητα των υπό εξέταση νεοελληνικών έργων, η πλοκή των οποίων λειτουργεί ως παλίμψηστο επάνω στον «καμβά» της αρχαίας τραγωδίας, της αλχημικής θεωρίας, της πυθαγόρειας φιλοσοφίας, της πλατωνικής φιλοσοφίας και της ομηρικής επικής ποίησης. Μάλιστα, τα τελευταία δύο χρόνια, έχω πληροφορηθεί, με χαρά, ότι, ήδη, μερικοί πολύ αξιόλογοι συνάδελφοι προμηθεύτηκαν και αξιοποίησαν το βιβλίο μου κατά την εκπόνηση των διδακτορικών διατριβών τους, καθώς, εκτός των άλλων, εμπεριέχει πλούσιες υποσημειώσεις σε κάθε σελίδα και πληρέστατο βιβλιογραφικό κατάλογο, έκτασης δεκατεσσάρων σελίδων.
Θα λέγατε ότι αυτό το βιβλίο αποτελεί –ακόμα– ένα παράδειγμα του πόσο σύγχρονα και διαχρονικά είναι όλα τα θέματα (οπτικές, συνθήκες, φιλοσοφίες κ.ο.κ.) που εντοπίζουμε στην αρχαία διανόηση και στον μύθο;
Μ.Β.: Ναι, πολύ σωστά το λέτε, διότι, όντως, το βιβλίο μου οικοδομείται πάνω στην ανάδειξη της αέναης αναδιαμόρφωσης και, ενίοτε, της δημιουργικής ανατροπής των μυθικών σχημάτων στα νεωτερικά λογοτεχνικά κείμενα. Και, επειδή εμπεριέχονται πολλά παραδείγματα, θα σας δώσω, συνοπτικά, μερικά, ώστε αυτό να καταστεί σαφές.
Θα ξεκινήσω από την «Eroica» του Κοσμά Πολίτη, που συντίθεται στην περίοδο της δικτατορίας του Ιωάννη Μεταξά, η οποία σηματοδοτεί μία διευρυμένη κοινωνική, ηθική, πολιτική και πολιτισμική κρίση στο παρόν της μυθιστορηματικής συγγραφής. Ο Πολίτης, εδώ, μεταβιβάζει στον αναγνώστη τα ιδεολογικά του προτάγματα, χάρη στη μεσολάβηση μυθικών διακειμένων, με προεξάρχον το ηρωικό έπος της Ιλιάδας. Η μυθική ανατροπή έγκειται στο γεγονός ότι η «Eroica» είναι ένα κείμενο απόντων ηρώων, καθώς οι έφηβοι του έργου δεν διαθέτουν τον γνήσιο ηρωισμό και τη γενναιότητα των αντίστοιχων ιλιαδικών πολεμιστών, παρά μόνο προβαίνουν σε ψευδο-ηρωικές εξάρσεις στο πλαίσιο των παιχνιδιών τους.
Ενδεχομένως, λοιπόν, ο συγγραφέας υπονοεί πως κάτι ανάλογο συνέβαινε και με τις παρελάσεις της εθνικιστικής νεολαίας της ΕΟΝ, που, δήθεν, προασπιζόταν θαρραλέα το εθνικό συμφέρον. Άρα, εύλογα, συνάγουμε πως στηλιτεύει, αλληγορικά, τη δική του αντιηρωική εποχή και εκφράζει τα αντιδικτατορικά του αισθήματα.
Επίσης, στο «Λεμονοδάσος», ο γυναικοκατακτητής Παύλος Αποστόλου, ως «αντι-Ηρακλής», επιλέγει, αντί του δύσβατου δρόμου της Αρετής και της πνευματικής εξύψωσης, τον σαγηνευτικό ευθύγραμμο δρόμο της Κακίας, που, εδώ, ισοδυναμεί με εκλογή των ρηχών και εφήμερων ερώτων και των υλικών απολαύσεων.
Στην «Εκάτη» δε, συναντάμε τη «νέα κρίση του Πάρη», όπου ο πρωταγωνιστής Παύλος Καλάνης προτιμά την ηρωίδα που ανταποκρίνεται στα πρότυπα της θεάς Αθηνάς (φρόνηση, πνευματικότητα) και όχι της θεάς Αφροδίτης (κάλλος, φιληδονία).
Τέλος, μία από τις διαχρονικές φιλοσοφικές θεωρήσεις που εντοπίζονται στο πεζογραφικό έργο του Πολίτη, είναι η αλχημική θεωρία, η οποία μπορεί να συνδεθεί με τον μύθο του χρυσόμαλλου δέρατος. Ποια ήταν η βασική επιδίωξη των αλχημιστών ανά τους αιώνες; Να πραγματώσουν το μεγάλο έργο (Magnum Opus), δηλαδή να κατασκευάσουν τη θεραπευτική και πολύτιμη φιλοσοφική λίθο, η οποία συμβάλλει στην προετοιμασία του ελιξιρίου της αθανασίας και έχει τη δυνατότητα να μεταλλάσσει τα μη ευγενή μέταλλα, όπως ο μόλυβδος και ο σίδηρος, σε χρυσό και ασήμι. Η φιλοσοφική λίθος, ωστόσο, συμβολίζει επιπλέον την αδιάκοπη και επίμονη πάλη της ψυχής για την κατάκτηση της σοφίας και την τελειοποίηση του εαυτού.
Αν έπρεπε να το περιγράψετε με μία λέξη ή φράση, ποια θα ήταν αυτή;
Μ.Β.: Θα χαρακτήριζα την ερώτησή σας ως μία ενδιαφέρουσα πρόκληση, διότι καλούμαι να συμπυκνώσω λεκτικά και νοηματικά την πολυσυνθετική ταυτότητα του βιβλίου αυτού. Με μία φράση, λοιπόν, πρόκειται για ένα συγγραφικό πόνημα, το οποίο, μέσα σε ένα φιλοσοφικό, ψυχαναλυτικό και συμβολιστικό πλαίσιο, εξετάζει και τεκμηριώνει την καταλυτική επίδραση που ασκούν διαχρονικές μυθικές συλλήψεις, λογοτεχνικά είδη και φιλοσοφικές θεωρήσεις στη διαμόρφωση του νεοελληνικού μυθιστορηματικού πυρήνα.
Τελικά, πόσο διαφορετική ή σημαντική υπήρξε η λεγόμενη Γενιά του '30, που ακόμα απασχολεί και μελετάται;
Μ.Β.: Η Γενιά του '30, όπως και γενικότερα η μεσοπολεμική λογοτεχνική παραγωγή, αν και είναι ήδη ευρέως μελετημένη, δεν σταματά, θα λέγαμε, να προσφέρει ερευνητικές κατευθύνσεις, που χρήζουν μεθοδικότερης επισκόπησης. Μολονότι, σύμφωνα με τους κριτικούς, οι λογοτέχνες που εντάσσονται σε αυτήν τη Γενιά δεν είχαν μία ενιαία συγγραφική στόχευση, αλλά αγεφύρωτες, συχνά, ιδεολογικές αντιθέσεις, εντούτοις διαμόρφωσαν, με το έργο τους, μία περίοδο ψυχικής κατάφασης, πολιτισμικής προόδου και αισιόδοξης ενατένισης του μέλλοντος, ως αντίβαρο στην προηγηθείσα πεσιμιστική Γενιά του '20. Αξιοσημείωτο είναι ότι η μόνη κοινή συνισταμένη τους ήταν η αναβίωση και εδραίωση του μυθιστορηματικού είδους.
Επιπρόσθετα, οι εκπρόσωποι της Γενιάς του '30 υπήρξαν οι εισηγητές του «μοντέρνου» στον ελληνικό χώρο, αναπτύσσοντας έναν γόνιμο διάλογο μεταξύ της ένδοξης κλασικής παράδοσης και της ευρωπαϊκής πρωτοπορίας. Με άλλα λόγια, το αρχαίο ελληνικό παρελθόν αξιοποιείται καλλιτεχνικά και φέρνει στο προσκήνιο την ελληνικότητα ως μία αισθητική συνθήκη που του επιτρέπει να ανανεώνεται και να συνδέεται με την ιστορικότητα του παρόντος. Ο Γ. Σεφέρης, για παράδειγμα, συστήνει, για πρώτη φορά, στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό, χωρίς να την ακολουθεί πάντοτε απαρέγκλιτα, την ελιοτική μυθική μέθοδο, μέσω της ποιητικής συλλογής του με τίτλο «Μυθιστόρημα». Στη συλλογή αυτή, ο νομπελίστας ποιητής συνταυτίζει τις ναυτικές περιοδείες των Αργοναυτών, καθώς και του Οδυσσέα και των συντρόφων του, με τις αγωνιώδεις πλεύσεις των προσφύγων προς τη μοναδική σωτήρια οδό του εκπατρισμού, ύστερα από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Και με τον τρόπο αυτόν, όπως βλέπουμε, επιτυγχάνει έναν ευθύ παραλληλισμό ανάμεσα στον αρχαίο και στον σύγχρονο κόσμο.
Θα κάνατε κάτι ανάλογο πάνω στην εργογραφία άλλου Έλληνα συγγραφέα, πεζογράφου ή ποιητή;
Μ.Β.: Θα σας απαντήσω με ειλικρίνεια πως κάτι τέτοιο δεν είναι στα άμεσα ερευνητικά και συγγραφικά σχέδιά μου. Παρ' όλα αυτά, επειδή διαθέτω ανήσυχο πνεύμα, δεν θα απέκλεια μια τέτοια ενασχόληση στο απώτερο μέλλον.
Θεωρώ, λόγου χάρη, ελκυστική τη διερεύνηση των πολυεπίπεδων γυναικείων χαρακτήρων στην εργογραφία του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. Οι γυναικείες μορφές στα έργα του σκιαθίτη λογοτέχνη, με τις αγωνίες, τα ελαττώματα και τις αρετές τους, ανάγονται σε πανανθρώπινα σύμβολα και αντικατοπτρίζουν, ευκρινώς, την ελληνική κοινωνία της εποχής του. Έχουν σύνθετες προσωπικότητες και συναισθηματικό βάθος. Ενίοτε δε, ο συγγραφέας, μέσα στο αφηγηματικό σύμπαν των διηγημάτων του, παρουσιάζει γυναίκες με εξουσιαστική ή κακοπροαίρετη συμπεριφορά όχι ως «κακές» με τη σημερινή έννοια, αλλά ως φορείς καταπίεσης, μικροψυχίας ή ασφυκτικού οικογενειακού και κοινωνικού ελέγχου, όπως η πεθερά στη «Νοσταλγό» ή η Φραγκογιαννού στη «Φόνισσα». Επιπλέον, σημαντική θέση στα έργα του Παπαδιαμάντη κατέχουν οι γραίες, οι οποίες είναι έντονες φιγούρες, που φέρουν το βάρος της ζωής, της παράδοσης, της θρησκείας και των προλήψεων, όπως η γραία στη «Φαρμακολύτρια», αλλά και οι νεαρές γυναίκες, που, συχνά, εμφανίζονται ως θύματα των κοινωνικών συνθηκών ή των οικογενειακών πιέσεων.
Χαρακτηριστικό, εδώ, είναι το παράδειγμα της ερωτευμένης Ουρανίτσας, η οποία αυτοκτόνησε, επειδή η πεθερά της υποψιαζόταν πως το παιδί που κυοφορούσε ήταν «καρπός» παράνομης σχέσης της. Και, τέλος, μία ακόμη αρχετυπική μορφή γυναικών στον Παπαδιαμάντη είναι οι «αγίες»/υπομονετικές, που αποδέχονται στωικά τα μαρτύρια της ζωής, όπως η Αρετή Μπόζαινα στον «Χριστό στο κάστρο», η οποία ενσαρκώνει, ενστικτωδώς, την αγάπη, τη θυσία, την ταπεινότητα και τη συγχώρεση.
Συνεπώς, η εν λόγω ερευνητική υπόθεση συνιστά, τρόπον τινά, μία ενδιαφέρουσα προέκταση της μελέτης μου πάνω στους γυναικείους χαρακτήρες των έργων του Κοσμά Πολίτη.
Τι θα λέγατε σε έναν εν δυνάμει αναγνώστη σας σε σχέση με τη μελέτη αυτή;
Μ.Β.: Όσες και όσοι αποφασίσουν να διαβάσουν το βιβλίο μου, θα έχουν τη δυνατότητα να αντιληφθούν μερικά πανανθρώπινα νοήματα που υπερβαίνουν την ακαδημαϊκή χρησιμότητα. Η αξεθώριαστη αίγλη των αρχαιοελληνικών μύθων, οι οποίοι φέρουν εντός τους τον σπόρο της έλλογης γνώσης, που επώασε, στη συνέχεια, η φιλοσοφία, αποκαλύπτει τη διαχρονική εξέλιξη των ανθρώπινων συστημάτων σκέψης.
Ας μην ξεχνάμε ότι ειδικά στη νεοελληνική γραμματεία ο αρχαιοελληνικός μύθος αποτελεί μόνιμο αντικείμενο δημιουργικής εκμετάλλευσης, καθώς μεταπλάθεται και μετασχηματίζεται σε λογοτεχνική μορφή· σκεφθείτε, για παράδειγμα, τα αρχαιόθεμα ποιήματα του Γ. Ρίτσου, την πασίγνωστη «Ιθάκη» ή τα «Άλογα του Αχιλλέως» του Κ.Π. Καβάφη κ.ά. Συνεπώς, οι επίδοξοι αναγνώστες ας έχουν κατά νου ότι ο μύθος δεν είναι ένα αδρανές και απαρχαιωμένο ντοκουμέντο, αλλά ένα διδακτικό εργαλείο που, σε διαφορετικές ιστορικές περιόδους, έχει την ιδιότητα να ανταυγάζει πάνω στα κρύσταλλα του παρελθόντος τον επικαιρικό κοινωνικό μικρόκοσμο.
Τέλος, θα ήθελα να αναφερθούμε στο academia.edu, που, κατά τη γνώμη μου, είναι από τα πιο ποιοτικά ιστολόγια που διαθέτουμε, και να μας πείτε –αν έχετε– τα μελλοντικά σας σχέδια.
Μ.Β.: Πράγματι, το academia.edu είναι ένας έγκριτος επιστημονικός ιστότοπος, στον οποίο ευρετηριάζονται πρωτότυπες μελέτες, ανακοινώσεις, άρθρα και εργασίες από κάθε ακαδημαϊκή γωνιά του πλανήτη. Δεν αποτελεί, ωστόσο, μόνο ένα αξιόπιστο αποθετήριο κειμένων, συγγεγραμμένων από πανεπιστημιακούς και φοιτητές, αλλά και έναν δυναμικό χώρο επιστημονικού διαλόγου, που επιτρέπει στους μελετητές να αλληλεπιδρούν και να παρακολουθούν τις εξελίξεις της έρευνας γύρω από το γνωστικό τους αντικείμενο σε πραγματικό χρόνο.
Στον εν λόγω ιστότοπο διατηρώ και εγώ προσωπική σελίδα, στην οποία φιλοξενούνται ποικίλες φιλολογικές μελέτες μου, ακαδημαϊκές εργασίες, άρθρα και βιβλιοκριτικές. Η δημοσίευση εργασιών μου στο academia.edu ξεκίνησε έναν περίπου χρόνο πριν την έναρξη των μεταπτυχιακών σπουδών μου και συνεχίστηκε ανελλιπώς μέχρι το πέρας αυτών, καθώς η ιστοσελίδα αυτή μού έδινε τη δυνατότητα να προωθώ τις εργασίες μου στην επιστημονική και φοιτητική κοινότητα. Τα τελευταία πέντε χρόνια δεν τροφοδοτώ ενεργά τη σελίδα αυτή με υλικό, καθώς αφοσιώθηκα στη διδασκαλία μου στην ιδιωτική Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, ίσως, όμως, επανέλθω στο μέλλον.
Το βιβλίο της Μαρίας Βηλαρά Μύθος και Αρχαιότητα στη μεσοπολεμική πεζογραφία του Κοσμά Πολίτη: Λεμονοδάσος (1930), Εκάτη (1933), Eroica (1938) κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Bookstars [Αθήνα 2023].
Πρόκειται για μία δοκιμιακή μελέτη που, ενώ κρατά τον χαρακτήρα της επιστημονικής του φύσης, είναι πιο ανοιχτό κι ελεύθερο στη δημιουργική πένα της συγγραφέως του, πολύ πιο διασκεδαστικό ανάγνωσμα από αυτό που προϊδεάζει ο τίτλος του, το είδος και το περιεχόμενό του και πολύ πολύ γόνιμο κι εποικοδομητικό.
Η κυρία Βηλαρά εξετάζει τον μετασχηματισμό του αρχαίου μύθου στο σύγχρονο έργο, σκιαγραφεί τις ηρωίδες των μεσοπολεμικών μυθιστορημάτων του Κοσμά Πολίτη αντιστοιχώντας τες με αρχαίες υπάρξεις και θεές και πλαισιώνει τα «ευρήματά» της με τη φιλοσοφία, την αρχαία τραγωδία και την ομηρική ποίηση. Με δυο λόγια, συνδυάζει το σύγχρονο κείμενο με τη φιλοσοφία, την τραγωδία, την επική ποίηση και τον αρχαίο μύθο εστιάζοντας στη μορφή της γυναίκας, όπως τη συναντάμε στα έργα του Πολίτη.
Οπωσδήποτε ναι!
