Τι είναι εκείνο που σας ωθεί να γράφετε;
Ανδρέας Δαλδάκης: Δεν ξέρω αν θα μπορούσα να ξεχωρίσω και να πω κάτι συγκεκριμένο. Το γράψιμο, όπως τουλάχιστον το βιώνω εγώ, είναι μέρος της καθημερινότητας. Σηκώνεσαι το πρωί, κάνεις έναν καφέ, μια βόλτα, αφήνεις τα παιδιά στο σχολείο ή κάνεις γυμναστική και μετά κάποια στιγμή θα κάτσεις να δουλέψεις. Εκείνη την στιγμή για μένα μπαίνει το γράψιμο στην ημέρα μου, η ανάγκη να δουλέψω και να εκφράσω κάτι, να φτιάξω κάτι χρήσιμο. Από εκεί και πέρα, αν αυτό που κάνουμε μας ευχαριστεί, τις περισσότερες φορές τουλάχιστον, θα το κάνουμε κι ευχάριστα.
Τι με ωθεί λοιπόν; Η ανάγκη να είμαι χρήσιμος και ευτυχισμένος. Θα μπορούσα να σας δώσω και μια άλλη απάντηση όμως. Και ποια είναι αυτή; Αυτή που θα ακολουθούσε μετά από δύο ή τρία κρασιά. Σε αυτή την περίπτωση, θα σας έλεγα ότι αυτό που με ωθεί είναι η πρόκληση του να μπορέσω να ζήσω μια ζωή όπως την φανταζόμουν μικρός. Εκείνη του ελεύθερου συγγραφέα, που γράφει, ταξιδεύει, με τον καιρό μαθαίνει όλο και περισσότερα πράγματα, το πρόσωπο του γλυκαίνει, μέχρι που γίνεται παππούς και περνάει τον καιρό του με παιδάκια ώσπου να πεθάνει χαμογελαστός. Και τότε πρώτα να τον θυμούνται γιατί έκανε τον κόσμο να γελάει και μετά να τον ξεχάσουν όλοι σαν να μην πέρασε ποτέ από αυτό τον άτιμο ντουνιά. Σας έδωσα δύο, κρατήστε όποια θέλετε, είναι και οι δύο δικές μου και αληθινές.
Α.Δ.: Όταν με ρωτούν με τι ασχολούμαι, απαντάω πως γράφω. Εφόσον υποστηρίζω πως γράφω, κι ελπίζω να γράφω καλά, δεν θα έπρεπε να μου είναι δύσκολο να καταφέρω να εκφράσω την σκέψη μου στο χαρτί. Κάθε μέρα όμως πολλοί και διαφορετικοί και ίσως ανεξέλεγκτοι παράγοντες επηρεάζουν αυτή τη διαδικασία και την διευκολύνουν ή την δυσκολεύουν, αλλά αυτό είναι κάτι φυσιολογικό που συμβαίνει σε όλους μας, ανεξάρτητα από το είδος της εργασίας μας.
Ποιες είναι οι επιρροές σας;
Α.Δ.: Όλοι όσοι προσπαθούν ή προσπάθησαν να ζήσουν με ειλικρίνεια, σεβασμό και αξιοπρέπεια, χωρίς να ενοχλούν. Όσο μεγαλώνω, μάλιστα, καταλαβαίνω ότι αυτοί οι άνθρωποι είναι ελάχιστοι. Ίσως και λιγότεροι από πέντε.
Ποια θεματολογία κρατεί τον κυρίαρχο ρόλο στα έργα σας;
Α.Δ.: Νομίζω η ίδια που συναντάμε στα περισσότερα έργα, άλλωστε η διαθέσιμη θεματολογία είναι συγκεκριμένη και αρκετά περιορισμένη. Οπότε θα έλεγα τα βασικά ερωτήματα που θέτουμε όλοι οι άνθρωποι, σε όλες τις ιστορικές στιγμές. Όλα αυτά που έρχονται στο μυαλό μας χωρίς να τα αναζητήσουμε, αυτά στα οποία ταξιδεύουμε όταν αφηνόμαστε τελείως... ...Τελικά, έχω την εντύπωση ότι σκέφτομαι ιστορίες και καταστάσεις για να καταλάβω το εξής θέμα, αν υπάρχει, όχι μόνο μια απάντηση, αλλά ακόμα και μια ερώτηση.
Πείτε μας λίγα λόγια για το βιβλίο σας.
Α.Δ.: Αν δεν έχετε αντίρρηση θα προτιμούσα να αφήσω να αιωρείται ένα μυστήριο. Καλύτερα ας μην πούμε τίποτα για αυτό το βιβλίο. Ζούμε σε μια εποχή που έχουμε ένα σωρό πληροφορίες για τα πάντα πριν καν τα συναντήσουμε. Δεν βρίσκετε; Έχω την αίσθηση πως σπάνια πια συναντάμε κάτι άγνωστο. Ακόμα και για το πιο απλό, πριν πάμε στον κινηματογράφο ας πούμε, έχουμε ήδη πληθώρα πληροφοριών για την ταινία που θα δούμε. Πολλές φορές το κάνω σαν άσκηση και δεν διαβάζω τίποτα σχετικά με το έργο που πάω να δω, ούτε την πλοκή και κυρίως όχι κριτικές, ποτέ κριτικές! Προτιμώ να μην ξέρω καν το είδος αν είναι δυνατόν. Το μόνο που ρωτάω είναι αν πρόκειται για μιούζικαλ ή για ταινία τρόμου. Είναι τα μόνα κινηματογραφικά είδη που δεν μπορώ να αντέξω. Κι εδώ να σημειώσω πως το λάθος είναι σίγουρα δικό μου, τα μιούζικαλ είναι απολύτως αθώα... ...ελπίζω. Όσο για τις ταινίες τρόμου... νομίζω είναι αρκετός ο τρόμος από τον οποίο περιβαλλόμαστε, ακόμα περισσότερος ίσως είναι επικίνδυνα επιβαρυντικός για τις ήδη κουρασμένες ψυχές μας.
Συγγραφέας γεννιέσαι ή γίνεσαι;
Α.Δ.: Θα έλεγα ότι η ολοκλήρωση της διαδικασίας συγγραφέας είναι ο συνδυασμός και των δύο. Θεωρώ ότι υπάρχει η πληροφορία αλλά πρέπει να ακουστεί και να γίνει δεκτή ώστε να περατωθεί μέσω της εξάσκησης και της δουλειάς. Θα σας πω κάτι που μπορεί να μην φαίνεται απόλυτα σχετικό αλλά πιστεύω πως θα συμπληρώσει την σκέψη μου. Αν όχι, θα μας μείνει μια ιστοριούλα ακόμη, κάτι δεν είναι κι αυτό; Βρισκόμουν σε ένα καφέ στο κέντρο της Βαρκελώνης, Carrer Pintor Fortuny. Αν θέλετε να περάσετε κι εσείς από εκεί, το μαγαζί λέγεται SIP. Σε ένα ράφι του, λοιπόν, βρήκα μια μέρα ένα βιβλίο με τίτλο Designed by Peter Saville, που μίλαγε για το έργο του συγκεκριμένου σχεδιαστή. Στην πρώτη σελίδα υπήρχαν δύο ερωτήσεις. Η πρώτη ήταν η εξής: «Με τι ασχολείσαι ακριβώς;». Και ο Peter απάντησε: «Με την πραγμοποίηση.». Η λέξη που χρησιμοποίησε είναι το reification, και ίσως είναι προτιμότερο να την μεταφράσουμε ως πραγμάτωση γιατί το πραγμοποίηση μας πάει μάλλον σε άλλα μονοπάτια. Πίσω στον Saville όμως, στην απάντηση του οποίου άκουσα με πολύ ωραίο και λιτό τρόπο την σύνδεση του εν δυνάμει και της πραγμάτωσης. Στον κόσμο ενός σχεδιαστή, υπάρχει η ιδέα, το αφηρημένο ή θεωρητικό υλικό ενός αντικειμένου, αλλά για να τελειώσει η διαδικασία πρέπει να γίνει πράγμα. Κατά τον ίδιο τρόπο, η δυνατότητα συγγραφέας υπάρχει στο άτομο, απλά πρέπει να γίνει η αποδοχή του «θεωρητικού» καλέσματος για να περάσουμε από το εν δυνάμει στο εν ενεργεία.
Αφού σας τα είπα όλα αυτά όμως, να σας πω και την δεύτερη ερώτηση; Σε περίπτωση που δεν περάσετε από το καφέ...
Παρακαλώ.
Α.Δ.: «Βλέπω πρόκειται για μια πολύ σοβαρή δουλειά, με μεγάλα βιβλία και πολλά χαρτιά σε ένα μεγάλο τραπέζι.» «Όχι, κάνω βόλτες. Κυρίως, κάνω βόλτες.»
Για να το κλείσουμε, λοιπόν, και γεννιέσαι και γίνεσαι και τίποτα δεν είναι σημαντικό και όλα αυτά συμβαίνουν συγχρόνως.
Γιατί λέτε πως τίποτα δεν είναι σημαντικό;
Α.Δ.: Επειδή στην τελευταία σελίδα του βιβλίου υπάρχουν τρεις σύντομες ερωταπαντήσεις που πάνε ως εξής: «— Πιστεύετε πως το design είναι... — Όχι. — Πώς; — Όχι. — Πιστεύετε πως το design είναι... — Όχι. Όχι. Δεν το πιστεύω.». Αυτά από τον Peter αλλά και από εμένα.
Αν μπορούσατε να αλλάξετε κάτι στον τομέα της λογοτεχνίας τι θα ήταν αυτό;
Α.Δ.: Επειδή δεν μπορώ να διαχωρίσω τη λογοτεχνία από τις υπόλοιπες τέχνες, θα σας πω όχι τι θα άλλαζα στον τομέα της λογοτεχνίας –άλλωστε τι είμαι εγώ για να αλλάξω τη λογοτεχνία ή το ό,τι άλλο;– αλλά πώς θα μου άρεσε να είναι η τέχνη. Πιο ζωντανή, πιο κοντά στις σημαντικές μας ανάγκες, πνευματικές και υλικές, πιο στεγνή και άμεση και προσιτή και πρωτόγονη, να συμβαδίζει με τα δεδομένα και τις πραγματικότητες της κάθε εποχής. Τόσο δυνατή που να ακούγεται και να αλλάζει σε πραγματικό χρόνο τον κοινωνικό χάρτη και την ανθρώπινη πορεία. Να είναι ανοιχτή σε όλο τον κόσμο και τόσο στιβαρή που να μπορεί να στηρίζει και να δίνει λύσεις στις δυσκολίες. Θα ήθελα η τέχνη και η λογοτεχνία και κάθε τι, που θα έπρεπε να εμπλουτίζει τις ψυχές μας, να είναι σαν ένα ανοιχτό γηπεδάκι στη γωνία του δρόμου, πάντα ανοιχτό για να μπορούμε να πάμε να παίξουμε, να ρίξουμε κάνα σουτάκι και να ξεσκάσουμε, ό,τι ώρα και να 'ναι... να δούμε τ' αστέρια και μετά να γυρίσουμε ιδρωμένοι σπίτι και να βρούμε μια γλυκιά αγκαλιά και λίγο φαγητό.
Αυτό που θα σας διηγηθώ δεν ξέρω κατά πόσο έχει συμβεί αλλά αν όχι ας μην το πάρουμε ως γεγονός και βγω ψεύτης αλλά ως ένα απλό παράδειγμα. Νομίζω πως κάπου άκουσα ότι όταν είχε βγει στις αίθουσες στο Παρίσι το «Μίσος» του Κασοβίτς, τα παιδιά από τα μπανλιέ που πήγαιναν να δουν την ταινία, έσκαγαν μπάφους, έπιναν, χειροκροτούσαν και φώναζαν μέσα στους κινηματογράφους. Προφανώς δεν λέω ότι πρέπει να βανδαλίζουμε ή να καταστρέφουμε, λέω μόνο ότι μια δυναμική τέχνη θα οδηγήσει σε δυναμικές αντιδράσεις.
Νομίζω ότι πασχίζουμε να αποβάλλουμε το αναπάντεχο από τη ζωή μας και, προσωπικά, θα περίμενα από την τέχνη να δημιουργεί χαοτικά φαινόμενα επηρεάζοντας τις ζωές μας με τρόπους που δεν είχαμε φανταστεί ποτέ. Η κοινωνική ανυπακοή, πολλές φορές, είναι χρέος πέρα από ένα καλό ανάγνωσμα και η τέχνη πρέπει να μας το θυμίζει διαρκώς. Και επειδή, όπως συνήθως συμβαίνει με τις αναμνήσεις, η μία με πήγε σε μία άλλη, θα σας διηγηθώ κάτι ακόμα. Λίγο πριν ή λίγο μετά την εκλογή του Σαρκοζί, μίλαγα με ένα γνωστό στη Γαλλία, σχετικά με την πολιτική κατάσταση εκείνης της περιόδου, που από τότε μάλλον χειροτέρεψε κι άλλο, και μου είχε πει πως αν οι Noir Désir τραγουδούσαν ακόμα τα πράγματα θα ήταν αλλιώς. Προφανώς και πρόκειται μόνο για μια άποψη, την θεωρώ όμως ενδεικτική, και μου είχε προξενήσει μεγάλη εντύπωση το γεγονός ότι κάποιος πίστευε πως ένα συγκρότημα θα μπορούσε να επηρεάσει τις πολιτικές ισορροπίες ενός κράτους.
Βέβαια, σε όλα όσα λέμε και κάνουμε, πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί και πάντα σε εγρήγορση· θα ξέρετε τι έχει συμβεί στη ζωή του τραγουδιστή του συγκεκριμένου συγκροτήματος. Ανεξάρτητα όμως από το τι συνέβη σε αυτή ή σε κάποια άλλη περίπτωση, και μακριά από κούφιες ηθικολογίες, ας μην ξεχνάμε ότι ακόμα και ως καταναλωτές προϊόντων τέχνης έχουμε ευθύνες. Όπως διαμορφώνουμε όποιο άλλο πεδίο, έτσι διαμορφώνουμε και το πεδίο της τέχνης.
Έχετε επόμενα συγγραφικά σχέδια;
Α.Δ.: Βρίσκομαι στη διαδικασία έκδοσης ενός βιβλίου στην Ισπανία και στη μέση της συγγραφής ενός άλλου. Μην με ρωτήσετε κάτι περισσότερο γι' αυτό όμως, ελπίζω απλά να το τελειώσω. Αρκετά όμως με τα δικά μου. Μπορεί και να σας είπα περισσότερα από όσα περίμενα ή από όσα έπρεπε. Οπότε μιλήστε μας εσείς για τα επόμενα σχέδια του εκδοτικού σας οίκου, μοιραστείτε ό,τι μπορείτε σχετικά με τις δικές σας επιθυμίες. Τι σκοπεύετε να κάνετε για να γίνει το Βακχικόν ένας οίκος ακόμα πιο δημιουργικός και ξεχωριστός; Τι σχεδιάζετε για να τον κάνετε τον πιο ζωντανό κι εξωτικό εκδοτικό, όχι της χώρας αλλά όλης αυτής της κουρασμένης και γηρασμένης ηπείρου! Σειρά σας! Το αναγνωστικό κοινό περιμένει τις απαντήσεις σας!
Αυτά είπε ο Ανδρέας Δαλδάκης με αφορμή το μυθιστόρημά του Περί φύσεως: Η νέα πόλη που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Βακχικόν. Στην περίληψη διαβάζουμε:
Ένας λογιστής που προσπαθεί να αλλάξει δουλειά, ένας ιδιωτικός ερευνητής που νιώθει πολύ κουρασμένος για να συνεχίσει να ερευνά, ένας πατέρας που χάνει ό,τι σημαντικότερο έχει στη ζωή του κι ένα παιδί που προσπαθεί να ανοίξει τον δικό του δρόμο. Μαζί τους και άλλοι χαρακτήρες, εμφανίζονται, χάνονται, επανέρχονται, κυνηγούν και κυνηγιούνται, όλοι τους ριγμένοι μέσα σε μια τρελή καθημερινότητα.Άραγε, υπάρχει το τέλειο μυστήριο; Το τέλειο έγκλημα; Η τέλεια ζωή; Άραγε, υπάρχει το τέλειο; Και αν ναι, μπορούμε να το κατακτήσουμε;Στο νέο του βιβλίο, ο Ανδρέας Δαλδάκης μας παρουσιάζει ανθρώπους διαφορετικούς μα και συνάμα οικείους, που προσπαθούν να επιβιώσουν και, μεταξύ άλλων, να βρουν απαντήσεις σε αυτά τα απλά ερωτήματα. Να τους συντροφεύσουμε; Τι λέτε;
Ο Ανδρέας Δαλδάκης σπούδασε κοινωνιολογία στην Αθήνα, έκανε μεταπτυχιακό στη φιλοσοφία στο Παρίσι και συνέχισε τις σπουδές του στη Βαρκελώνη, στο πεδίο του κινηματογράφου. Επαγγελματικά έχει βρεθεί σε πολλούς και διαφορετικούς χώρους, από τους πιο πρακτικούς στους πιο θεωρητικούς, όμως το μοναδικό που τον ενδιαφέρει ουσιαστικά είναι η ειλικρινής έκφραση μέσω της γραφής ή όποιας άλλης δημιουργικής διαδικασίας. Το 2022 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ενύπνιο το έργο του Γιάννης Παπαδόπουλος (Ένα μυθιστόρημα). Το Περί φύσεως: Η νέα πόλη είναι το δεύτερο μυθιστόρημά του.
