Άκουγα χθες το βράδυ, σε ρομαντική διάθεση, τον σαξοφωνίστα Julian "Cannonball" Adderley και τους μουσικούς που τον συνόδευαν (μεταξύ των οποίων και ο Miles Davis) να αποδίδουν την περίφημη σύνθεση Autumn Leaves. Περιλαμβάνεται στο εξαιρετικό άλμπουμ του Somethin' Else· «το κάτι άλλο», στην κυριολεξία όμως.
Θυμήθηκα, λοιπόν, τον Γάλλο ποιητή, κυρίως, Jacques Prévert που είχε γράψει τους στίχους. Τους είχε μελοποιήσει ο Ούγγρος Joseph Kosma. Ο αυθεντικός τίτλος του ποιήματος και των γαλλόφωνων τραγουδιών που ακολούθησαν είναι Les Feuilles Mortes· Τα νεκρά φύλλα, δηλαδή. Στα αγγλικά μεταφράστηκε, όπως ήδη είπαμε σε Φθινοπωρινά φύλλα. Αυτά όμως θα τα δούμε στη συνέχεια.
Ο Jacques Prévert (1900-1977) εκτός από ποιητής ήταν και επιτυχημένος σεναριογράφος – υποθέτω ότι έτσι «έβγαζε το ψωμί του». Έχει γράψει, άλλωστε, πολλά περισσότερα σενάρια από ποιητικές συλλογές.
Όπως ήταν φυσικό, για την ιδιοσυγκρασία του, στα νεανικά του χρόνια έγινε συνοδοιπόρος του υπερρεαλισμού και μέλος της παρέας των André Breton, Louis Aragon και Robert Desnos. Ήταν επίσης –και παρέμεινε όλη του τη ζωή– αριστερών ή καλύτερα προοδευτικών πεποιθήσεων. Η ποίησή του είναι εικονοκλαστική, αναρχική, αντιτίθεται στην υποκρισία και τον πόλεμο, με μαύρο χιούμορ όμως· όσο μπορεί να διαθέτει κάποιος για τόσο σοβαρά θέματα. Είναι επιπλέον και ερωτική. Δίνει σημασία στους απλούς, καθημερινούς ανθρώπους, σαν κι εμάς. Ίσως για τον λόγο αυτό μας αγγίζει τόσο. Είμαστε μέσα στον πυρήνα της ποίησής του.
Έχουν εκδοθεί αρκετές ποιητικές –με την ευρεία έννοια– συλλογές του. Η πρώτη –το 1946– ήταν η συλλογή Paroles. Σαράντα τέσσερα από αυτά είχε μεταφράσει αργότερα στα αγγλικά ο σπουδαίος Αμερικανός ποιητής και εκδότης Lawrence Ferlinghetti, στον οποίο έχουμε αφιερώσει παλαιότερο άρθρο. Το τραγούδι που μας απασχολεί περιλαμβάνεται στην συλλογή αυτή. Απ' όσο γνωρίζω, αποσπάσματά του –είτε με φυσαρμόνικα, είτε με γυναικεία φωνή– ακούστηκαν για πρώτη φορά στην ταινία Les portes de la nuit του Γάλλου σκηνοθέτη Marcel Carné. Ο Jacques Prévert είχε γράψει το σενάριο της ταινίας. Πρωταγωνιστούσαν ο Yves Montand και η Nathalie Nattier. Στη συνέχεια ο Montand το είχε κάνει δισκογραφική επιτυχία το 1949. Στην ίδια ταινία έπαιζε και ο ιταλικής καταγωγής ηθοποιός-τραγουδιστής Serge Reggiani, ο οποίος το είχε ηχογραφήσει αργότερα. Η σπουδαία Edith Piaf και η Juliette Gréco το είχαν ηχογραφήσει επίσης.
Έχει υποστεί και άλλες εκτελέσεις σε διάφορα μουσικά στιλ, από ντίσκο μέχρι και δεν ξέρω τι άλλο. Σε αντίθεση με τα τελευταία, ο Serge Gainsbourg –κι αυτός μας έχει απασχολήσει στο παρελθόν– έχει γράψει το εξαιρετικό τραγούδι La chanson de Prévert εμπνευσμένο από αυτό.
Τέλος –κι αν θέλετε με πιστεύετε– ο Iggy Pop το έχει τραγουδήσει στα γαλλικά στο κάπως διαφορετικό άλμπουμ του Préliminaires. Το έχει, ακόμα, ηχογραφήσει και ο Eric Clapton στην αγγλική του εκδοχή.
Η πιο μακροσκελής μουσική αναφορά στα τραγούδια του Jacques Prévert είναι αυτή του Marcel Mouloudji στο άλμπουμ Mouloudji chante Prévert. Σ' αυτό, εκτός από το εν λόγω, περιλαμβάνονται και άλλα τραγούδια του όπως το Quand tu dors (σε μουσική του Christiane Verger) ή το Les bruits de la nuit (σε μουσική του Joseph Kosma). Περιλαμβάνονται στην ποιητική συλλογή Histoires. Ένα lp-σταθμός στο τραγουδιστικό έργο του ποιητή.
Τι λένε, λοιπόν, περιληπτικά αυτά τα πολυτραγουδισμένα Νεκρά ή Φθινοπωρινά φύλλα: ένα ερωτικό τραγούδι με εμφανείς νοσταλγικές αναφορές στον χρόνο που περνά και μεταλλάσσει το παρόν σε παρελθόν;[1]
Ο, πόσο θα ήθελα να θυμόσουναΤις ευτυχισμένες μέρες που ήμαστε φίλοιΤα νεκρά φύλλα μαζεύονται με το φτυάριΌπως οι αναμνήσεις και οι τύψειςΚαι ο Βοριάς τα παίρνει μακριάΜέσα στην κρύα νύχτα της λήθηςΒλέπεις, δεν έχω ξεχάσειΤο τραγούδι που μου τραγουδούσεςΕίναι ένα τραγούδι που μας μοιάζειΕσύ μ' αγαπούσες και σ' αγαπούσαΑλλά η ζωή χωρίζει όσους αγαπιούνταιΠολύ μαλακά, χωρίς να κάνει θόρυβοΚαι η θάλασσα σβήνει πάνω στην άμμοΤα βήματα των αποχωρισμένων εραστών.
Όπως, όμως, είναι φυσικό στη μουσική βιομηχανία, την μεγάλη εμπορική επιτυχία γνώρισαν οι ηχογραφήσεις με αγγλικούς στίχους από τραγουδιστές του βεληνεκούς ενός Nat King Cole ή ενός Frank Sinatra· το Autumn Leaves δηλαδή. Το έχει ηχογραφήσει και η σπουδαία τραγουδίστρια της τζαζ Sarah Vaughan και πολλοί άλλοι φυσικά.
Ένα τραγούδι δεν είναι βέβαια μόνο οι λέξεις, είναι και οι νότες του. Εξέχοντες μουσικοί της τζαζ το έχουν ηχογραφήσει –χωρίς λόγια– προσθέτοντας ο καθένας τη δεξιοτεχνία και την ιδιοσυγκρασία του. Σταχυολογώ αυτούς που μου αρέσουν περισσότερο: Από πιανίστες, ο Bill Evans και ο Ahmad Jamal. Από σαξοφωνίστες, ο Stan Getz, ο John Coltrane και βέβαια ο Julian "Cannonball" Adderley, που πυροδότησε το άρθρο. Από τρομπετίστες, ο Miles Davis (με τον Adderley και το δεύτερο κουιντέτο του) και ο Chet Baker (με τον Paul Desmond στο σαξόφωνο). Οι περισσότερες από τις αποδόσεις περιστρέφονται γύρω από το ρεφρέν και το αναπτύσσουν αυτοσχεδιαστικά και περίτεχνα.
Υπάρχουν εκατοντάδες ηχογραφήσεις του τραγουδιού. Όρεξη να έχουμε μόνο.
Ο Jacques Prévert μπορεί να μην είναι –κακώς– από τους πιο γνωστούς Γάλλους ποιητές, έχει όμως αφήσει τα ίχνη του χωρίς να τα σβήσει η θάλασσα. Μας έχει αφήσει –μεταξύ άλλων– κι αυτό το υπέροχο τραγούδι.πο
Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου
[1] Η περίληψη και η μετάφραση οφείλονται στον συντάκτη.
