Πρόσφατα περιηγήθηκα στο σύμπαν ενός βιβλίου, μέσα από τις ιστορίες του οποίου ταξίδεψα σε μέρη όπου από τη μια πρωταγωνιστεί το καλό, το δίκαιο, η φωτεινή πλευρά της ζωής κι απ' την άλλη κυριαρχεί το κακό, η αναλγησία και η βία. Στον κήπο με τα άνθη του καλού και του κακού, λοιπόν, είχα την τύχη να βρεθώ και να προβληματιστώ, πάνω σε κάθε μονοπάτι του.
Πρόκειται για τη συλλογή διηγημάτων Η ακοίμητη κοιλάδα και άλλα διηγήματα του συγγραφέα Κώστα Γραμματικόπουλου, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν, και αποτελεί το έβδομο βιβλίο του. Επηρεασμένος από την παγκόσμια κλασική λογοτεχνία, τον αγαπημένο του Ντοστογιέφσκι, τον Όσκαρ Ουάιλντ, τον Γκαρθία Λόρκα, μας μυεί στην ανάγκη πανανθρώπινων αξιών όπως της οικογένειας, της ενσυναίσθησης, της μητρικής/πατρικής στοργής, χωρίς να κλείνει τα μάτια στην γενικότερη σαπίλα και ξεπεσμό της σημερινής κοινωνίας. Ναι, καλά διαβάσατε. Ο κήπος του καλού και του κακού δεν είναι άλλος από τη δική μας στρατόσφαιρα. Χωρίς κανένα ωραιοποιημένο φίλτρο, χωρίς ίχνος διδακτισμού ή μεμψιμοιρίας, ο κόσμος ξεδιπλώνεται μπροστά μας, όχι για να μας συντρίψει στις κακοτοπιές του, αλλά για να μας προβληματίσει, να δείξει πως υπάρχουν ακόμα η καλοσύνη και η ανθρωπιά.
Τριάντα έξι διηγήματα, τριάντα έξι βουτιές στο συνειδητό και ασυνείδητο της ζωής, με όλα της τα πάθη και λάθη.
Ο Γραμματικόπουλος μας καλωσορίζει εγκάρδια στον κόσμο των ηρώων του, με το γνώριμό του ύφος, που είχαμε συναντήσει στον Ολιέβιν, στους Απόκληρους, στο Θα τα πω όλα στον Θεό και σε πολλά ακόμα έργα του. Είμαστε οι συνοδοιπόροι του σε αυτό το ταξίδι, οι «αγαπητοί αναγνώστες» όπως μας αποκαλεί.
Διασχίζουμε μαζί την ακοίμητη κοιλάδα, όπου όλοι οι κάτοικοι ζουν μονιασμένοι, καλλιεργούν τη γη σε απόλυτη συμβίωση με τη φύση και τα πλάσματά της, αποτελώντας μια μεγάλη οικογένεια, που ζει σε κατάσταση ευδαιμονίας και ειρήνης. Όλα αυτά, έως ότου έρθει ένας απρόσκλητος, αυταρχικός επισκέπτης, απαιτώντας με βία να πάρει τη γη τους και να εγκαταλείψουν τον τόπο τους. Η επιβίωσή τους θα εξαρτηθεί από τον μικρό αρχηγό τους, το σοφό παιδί και την απόφαση που καλείται να πάρει για λογαριασμό τους. Αυτό το χωριό καταμεσής της εύφορης κοιλάδας που οι τριγύρω ορέγονται, πόσο θυμίζει τη σημερινή Παλαιστίνη! Γιατί άραγε δεν μπορούμε να ζούμε όλοι ειρηνικά, εφόσον απεχθανόμαστε τον πόλεμο και τη βία; Μήπως είναι στη φύση του ανθρώπου να κατακτά και να επιζητά την εξουσία, επιβάλλοντας το «δίκαιο» του ισχυρού έναντι του αδυνάμου; Εύλογα ερωτήματα γεννιούνται, καίνε σαν πύρινες κραυγές τον νου κι έχουμε πολλά τέτοια να αναλογιστούμε σε όλη την περιήγησή μας.
Στο επόμενο διήγημα, η ιστορία της Δανάης συγκλονίζει. Ζώντας σε μια δυσλειτουργική οικογένεια, με απόντες πατέρα και μητέρα, με ανταγωνίστρια την μεγαλύτερη αδελφή της, χωρίς συμμάχους και φίλους, μόνη και υπερευαίσθητη, δεν αργεί να φτάσει στην τρέλα. Πάλι συναντάμε την επιβολή εξουσίας του ισχυρού στον ανίσχυρο, πάλι οσφραινόμαστε τα άνθη του κακού.
Από ιστορία σε ιστορία, ξετυλίγονται, σαν μαγικός ιστός, όλες οι αποχρώσεις των συναισθημάτων που απορρέουν από την δαιδαλώδη ψυχή του ανθρώπου. Θεοί της ελληνικής μυθολογίας, όπως οι Ποσειδώνας και Ήφαιστος, αδημονούν να πάρουν τα ηνία για τη μοίρα της ανθρωπότητας, ενώ οι Μετρ και Βαλτάσαρ παρακολουθούν σιωπηλά, στο διήγημα Μονμάρτη, ένα αλληγορικό «παραμύθι» για μεγάλους, με πλήθος συμβολισμών.
Παρακολουθούμε με περιέργεια έναν αγέρωχο δικαστή να ταλανίζεται από το περί δικαίου αίσθημα και την έκβαση της υπόθεσης που οφείλει να δικάσει (ο δικαστής), όπως και την κενή ματαιοδοξία ενός ζωγράφου να ολοκληρώσει το πιο τέλειο έργο του, στο Πορτρέτο.
Και η μοίρα παίζει το δικό της ρόλο, ειδικά όταν ο άνθρωπος κάνει τα δικά του μακρόπνοα, μεγαλεπήβολα σχέδια, όπως στην τριλογία (το Δίλημμα, το Χρέος, τα Πουλιά), το τελευταίο μού θύμισε κιόλας Τα πουλιά του Χίτσκοκ.
Προχωρώντας στον προαιώνιο κήπο, ανακαλύπτουμε όμορφα άνθη όπως αυτά της αθωότητας, της άδολης αγάπης, της μητρικής αφοσίωσης, της δεμένης οικογένειας, του ερωτικού σκιρτήματος, τις χαρές που δίνουν νόημα στο να ζεις (αρετές που βρήκα στα διηγήματα, Στις ράγες του τρένου, ο Άγγελος, Διονυσίου Αρεοπαγίτου, Το πάρτι, Το αηδόνι και το ρόδο, Σπέτσες, Δίκαιο - Αγάπη - Ελευθερία, Ο πατέρας, Μάνα).
Μέσα σε αυτή την μεθυστική παραζάλη και πολυχρωμία αισθήσεων που μας περιτριγυρίζουν, στεκόμαστε στο Αγρόκτημα, για να αφουγκραστούμε το τελευταίο όραμα ενός μελλοθάνατου, ενώ στο Summer Wine (από το ομώνυμο τραγούδι) μελαγχολούμε με τη δυσκολία της προσέγγισης στο φλερτ, όπως και στο εμβληματικό Ανεκπλήρωτος έρωτας συγκινούμαστε με το απραγματοποίητο του έρωτα που αφήνει για πάντα θλίψη στο βλέμμα.
Κι αν έπρεπε ένα μόνο άνθος να κόψουμε και να κρατήσουμε σφιχτά στην αγκαλιά μας να συντροφεύει κάθε μας στιγμή, αυτό θα ήταν σίγουρα η πνοή και αγάπη της μάνας, που ακόμα κι η απουσία της πλημμυρίζει με γλυκιές αναμνήσεις και δύναμη το δώρο της ζωής.
Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου
Η συλλογή διηγημάτων Η ακοίμητη κοιλάδα και άλλα διηγήματα του Κώστα Γραμματικόπουλου κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Βακχικόν.
