Από πού κι ως πού Λιχαδονήσια, Ωρεοί κι Αρτεμίσιο;

Συνεχίζουμε το αφιέρωμά μας στην Εύβοια, πιο συγκεκριμένα στη Βόρεια Εύβοια και πάμε να ανακαλύψουμε τις Μπαχάμες της Ελλάδας...

Από πού κι ως πού Λιχαδονήσια;

Εκεί στα βόρεια της Εύβοιας, υπάρχουν κάτι νησάκια, δημιουργήματα ενός προϊστορικού ηφαιστείου που ήρθαν στην τελική τους μορφή το 426 π.Χ. μετά από έναν ισχυρό σεισμό. Τα Λιχαδονήσια!

Ας μιλήσουμε όμως για τον μύθο τους που έχει περισσότερο ενδιαφέρον από τα ξενέρωτα ηφαιστειακά ανακατέματα.

Θυμάστε πως σκότωσε ο Ηρακλής τον Κένταυρο Νέσσο;

Επειδή είμαι σίγουρος ότι το έχετε ξεχάσει ας τα πούμε μια στα γρήγορα.

Ο Νέσσος εκτελούσε χρέη φέριμποτ στον ποταμό Εύηνο, περνούσε δηλαδή τον κοσμάκη από την μία όχθη στην άλλη.

Όταν πήγαν να περάσουν ο Ήρα με τη σύζυγό του, τη Δηιάνειρα, ο Νέσσος πέρασε πρώτα τον Ηρακλή μόλις όμως γύρισε για τη σύζυγο, της την έπεσε κανονικά καθότι εκτός από μισός άνθρωπος μισό άλογο ήταν ΚΑΙ εξ ολοκλήρου γύπας!

Τον είδε ο Ηρακλής από απέναντι και του γύρισε το μάτι!

Του ρίχνει ένα δηλητηριασμένο βέλος, πάρ' τον κάτω τον γυπαλογάνθρωπο.

Την ώρα που ξεψυχούσε ο Νέσσος μάζεψε σε ένα φιαλίδιο το αίμα και το σπέρμα του (ελπίζω η απορία σας να είναι πού βρήκε το φιαλίδιο κι όχι πώς μάζεψε το σπέρμα) και το έδωσε στη Δηιάνειρα, δήθεν ότι ήταν ερωτικό φίλτρο.

— «Αν δεις ότι ο Ηρακλής δεν σε αγαπάει πια, άλειψε τον χιτώνα του με αυτό και θα λιώνει για σένα».

Κι έφτασε η ώρα που ο Ήρα καψουρεύτηκε την Ιόλη.

Τότε η καλή του θυμήθηκε το «δωράκι», πήρε την λεοντή του Ηρακλή άπλωσε το ζουμί του Νέσσου και του την έστειλε με τον υπηρέτη τους, τον Λίχα.

Μόλις την φόρεσε ο καψερός έγινε σαν Νορβηγός τουρίστας στο Σαρακήνικο της Μήλου!

Και ξέσπασε στον πρώτο που βρήκε μπροστά του, στον άμοιρο υπηρέτη.

Τον έπιασε από τα πόδια, του 'δωσε μια και τον εκσφενδόνισε στην απέναντι παραλία.

Κι ο κακομοίρης διαμελίστηκε!

Αλλού το κεφάλι (η μεγάλη Στρογγύλη), αλλού ο κορμός (το μεγαλύτερο νησί, η Μονολιά), αλλού χέρια, πόδια, νεφρά· όπως καταλαβαίνετε ένα μπάχαλο.

Κάπως έτσι όμως δημιουργήθηκαν οι Μπαχάμες της Ελλάδας, 7 καταπράσινα νησάκια και κάτι σκόπελοι που ονομάζονται Ποντικονήσια.

Μήπως έχετε καμιά φωτό πάνω σε κάποιο μέλος του Λίχα; Κι αν ναι, έχετε εντοπίσει ποιο μέλος ήταν αυτό;

Λιχούδικες καλημέρες!

Από πού κι ως πού Ωρεοί Ευβοίας;

Έφτασε η ώρα να μιλήσουμε για τους ωραίους Ωρεούς.

Την πόλη που στην αρχαιότητα ήταν μία (η Ωρεός) και υπήρξε η σημαντικότερη μαζί με την Ιστιαία πόλη της Βόρειας Εύβοιας με ξακουστό λιμάνι και στρατηγική θέση στο στενό των Ωρεών.

Οι ωραίοι έχουν χρέη και πληρώνουν με φιλιά... έλεγε ένας αρχαίος Λατίνος ποιητής που αν δεν κάνω λάθος είχε γράψει την Κόλαση και το Μάγια μάγια.

Οι Ωρεοί όμως τι χρέη και τι ρίζες έχουν;

Η (παρα)μυθολογική εκδοχή μας συστήνει τον κύριο Ωρεό, αδερφό της Ιστιαίας της δυναστεία των Ωρεών.

Η απλή και χρυσοχαπικίστικη εκδοχή είναι ότι ο τόπος και οι κάτοικοι ήταν ωραίοι και τους είπαν Ωραιούς => Ωρεούς. Ίσως όμως και να μην είναι τόσο απλή εκδοχή αν σκεφτούμε ότι ο ωραίος προέρχεται από τη λέξη ὥρα και σημαίνει αυτόν που είναι έτοιμος στην κατάλληλη στιγμή, το ώριμο φρούτο!

Σωραίοςςς ρε μάγκα! Και ώριμος!

Μήπως προσέξατε εκείνο το στρογγυλεμένο σημαδάκι πάνω από το «ω» που κοιτάζει προς τα μέσα; Κάποτε λεγόταν δασεία και έκανε τη διαφορά από την άλλη ὤρα, που έπαιρνε ψιλή, το σημαδάκι προς τα έξω και σήμαινε τη φροντίδα, τη μέριμνα από το ρήμα ωρεύω = φροντίζω.

Να σου γράφει ο άλλος: «Ήρθε η ώρα σου» και να ψάχνεις μεγεθυντικό φακό για να δεις αν θέλει να σε φροντίσει ή να σε καθαρίσει...

Η ώρα πάντως με την ψιλή φαίνεται πιο φρόνιμη εκδοχή, αφού ωρείον ήταν το φυλάκιο που φροντίζει την ασφάλεια του τόπου και ωρεός ο φρουρός.

Σωραίοςςς ο φρουρόςςς!

Το 1965 αποκαλύφθηκε ότι ο λευκός βράχος που πάνω του χτυπούσαν τα χταπόδια οι ψαράδες ήταν η πλάτη ενός γιγάντιου μαρμάρινου ταύρου βάρους σχεδόν 5 τόνων και μήκους πάνω από 3 μέτρα, ένα από τα μεγαλύτερα γλυπτά που έχουν ανακαλυφθεί στον ελλαδικό χώρο.

Χρονολογείται από τον 5ο αιώνα π.Χ. και πιθανώς αποτελούσε σύμβολο της πόλης και όλης της Βόρειας Εύβοιας.

Σωραίοι κι οι πσσσαράδες!

Από πού κι ως πού Ατρεμίσιο Ακρωτήριο;

Αρκεί κάποιος να δει τον χάρτη για να καταλάβει πόσο σημαντική στρατηγικά είναι η τοποθεσία του ακρωτηρίου αυτού που πήρε το όνομά του από το ιερό της Αρτέμιδος Προσηώας (προσ-ηῷος, αυτός που είναι στραμμένος προς την ανατολή).

Βρίσκεται ακριβώς στην είσοδο του στενού που οδηγεί κατευθείαν στον Παγασητικό και Θεσσαλία και στον Μαλιακό και τη Στερεά Ελλάδα.

Όποιος ήθελε να κυριεύσει την Ελλάδα αυτός ήταν ο δρόμος...

Και ποιος ήθελε να κυριεύσει την Ελλάδα;

Ο Ξέεερξηηης...

Μπορεί να είχε ασφαλίσει τον στόλο του στην Περσική Ασφαλιστική όμως σε ορισμένες ακραίες περιπτώσεις χρησιμοποιούσε τα μεγάλα μέσα, όπως το δέσιμο με αλυσίδες και το μαστίγωμα της θάλασσας στον Ελλήσποντο για να μάθει να μην του κάνει κολπάκια (η θάλασσα...) ή το κουβάλημα των πλοίων στη στεριά του Άθω για να γλυτώσουν τον περίπλου (σκλάβοι υπήρχαν, αφού).

Όταν όμως έφτασε στη Θεσσαλία έπαθε το πρώτο πατατράκ από μια θύελλα που έριξε στα βράχια 400 πλοία. Έπειτα έστειλε καμιά διακοσαριά πλοία να κάνουν τον περίπλου της Εύβοιας, το 'να λαβώθηκε, τ' άλλο σκοτώθηκε, δεν γύρισε κανένα!

Ο Ξέρξης που είδε ότι ο στρατός του κολλούσε στα στενά των Θερμοπυλών, διέταξε τα 800 εναπομείναντα πλοία να μπουν στον Μαλιακό και να βγουν από πίσω στον Λεωνίδα.

Για να φτάσει όμως εκεί ο στόλος έπρεπε να περάσει από το Αρτεμίσιο όπου τους περίμενε ο Θεμιστοκλής και ο Ευρυβιάδης με 271 πλοία.

Μπορεί οι Έλληνες να μην νίκησαν όμως οι Πέρσες έχασαν ακόμα 200 πλοία και καθυστέρησαν τόσο όσο· κάπου εκεί η Περσική Ασφαλιστική κήρυξε φαλιμέντο.

Για την ιστορία, ο περσικός στόλος συνέχισε την πορεία του μέχρι το επόμενο και τελειωτικό στραπάτσο, την Σαλαμίνα. (next strapazzo Salamina, terminal station)

Δεν ξέρω αν οι κάτοικοι είχαν ρωτήσει τον Ξέρξη για τις τεχνικές εξημέρωσης της θάλασσας και έδωσαν στον οικισμό του ακρωτηρίου το όνομα Κουρμπάτσι (από το σλάβικο korbač που σημαίνει μαστίγιο, καμτσίκι, kırbaç στα τουρκικά) αλλά τελικά τη σημαδιακή χρονιά 1926 μετονομάστηκε σε Αρτεμίσιο.

Σημαδιακή χρονιά γιατί τότε στη θαλάσσια περιοχή βρέθηκε το αριστερό χέρι ενός χάλκινου αγάλματος χρονολογημένου από τον 5ο αιώνα π.Χ. Δύο χρόνια αργότερα, μετά από έρευνες που έγιναν στο ναυάγιο ενός πλοίου βυθισμένου από τον 2ο αιώνα π.Χ. ανακαλύφθηκε και το υπόλοιπο σώμα του άντρα σε στάση ακοντιστή που ετοιμαζόταν για τη βολή.

Ο θεός που αναπαριστούσε θα κρινόταν από το τι κρατούσε, κάτι που δεν βρέθηκε ποτέ. Κι αν το άγαλμα έμεινε πιο γνωστό ως «Ο Ποσειδώνας του Αρτεμισίου» επειδή θεωρήθηκε ότι κρατούσε τρίαινα, μάλλον πρόκειται για τον Δία που ετοιμαζόταν να εκτοξεύσει κεραυνό.

Εννιά χρόνια αργότερα, από το ίδιο ναυάγιο, ανελκύσθηκε σε κομμάτια ο «Τζόκεϊ του Αρτεμισίου» ένα επίσης χάλκινο άγαλμα του 2ου αιώνα π.Χ. ενός μικρού αγοριού που καβαλάει ένα ατίθασο άλογο.

Και τα δύο αυτά αριστουργήματα σήμερα βρίσκονται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και γλύτωσαν από το λιώσιμο επειδή για το μεγαλύτερο διάστημα κοιμόντουσαν στο βυθό της θάλασσας.

Γιώργος Ζώτος

Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου

Πρώτη δημοσίευση

Η ευθυμογραφική σειρά του Γιώργου Ζώτου Από πού κι ως πού; δημοσιεύτηκε στο koukidaki.gr κάθε Κυριακή από τις 13 Ιουλίου 2025. Ξεκινήστε από την αρχή.

Στη συνοδευτική εικόνα βλέπετε πίνακα Θανάση Λάλα [Εndurance of the heart, metal and plexi glass]