Από πού κι ως πού Ψαχνά και Καθενοί Ευβοίας;

Από πού κι ως πού Ψαχνά Ευβοίας;

Έφτασε λοιπόν η ώρα να ξεψαχνίσουμε τα Ψαχνά.

Η λέξη ψαχνό προέρχεται από το αρχαίο επίθετο σαχνός που σημαίνει τρυφερός, μαλακός.

Ιδανικός να μας μιλήσει για το τι είναι ψαχνό είναι ο κυρ Σταύρακας ο ψήστης που ξέρει από καλό κρέας. Ας τον ακούσουμε:

— Ψαχνό παλικάρι μ' είναι εκείνου του κρεατάκι, του τρυφερούδ' πλάι στου κόκκαλο. Έτσι κι είν' καλοψημένους ο μιζές, τραβάς μια γκράπ το κουκκαλάκ' και σου μέν' το λουκούμ' στου χέρ' να πέσ' με τα μούτρα να το 'φχαριστηθείς! Αυτούνο είν' του ψαχνό λεβέντη μ'!

Κι εδώ θα έρθουν οι βίγκαν και (με το δίκιο τους) θα ρωτήσουν:

— Μόνο στο κρέας βρίσκεις ψαχνό;

Όχι βέβαια! Ψαχνό έχει παντού!

Ιδίως εκεί, κάπου στη μέση της Εύβοιας τρεις οικογένειες, από το 1474, ανακάλυψαν ότι ένας τόσο παραγωγικός και εύφορος τόπος είχε πολύ «ψαχνό» με την έννοια του κέρδους.

Ο πρώτος οικισμός ονομάστηκε Ψαχνά. Οι Τούρκοι αργότερα τον έκαναν Ipsahna με το οποίο φτάσαμε στο 1912 για να επανέλθουν στα Ψαχνά, έδρα του δήμου Μεσσαπίων από το 1997.

Ανάμεσα σε καταπράσινους λόφους, σε μια εύφορη πεδιάδα που την διαρρέει ο ποταμός Μεσσάπιος και πολύ κοντά στη θάλασσα, τα Ψαχνά είναι ένας ευλογημένος τόπος αρκεί να του συμπεριφέρεσαι με σεβασμό, διότι δυστυχώς πολλές φορές υποφέρει από καταστροφικές πυρκαγιές και πλημμύρες.

Από πού κι ως πού Καθενοί Ευβοίας;

Ένας μύθος λέει ότι κάποιοι βοσκοί άφησαν από ένα κομμάτι κρέας σε διάφορα σημεία της Εύβοιας και 3 μέρες αργότερα επέστρεψαν να δουν που έχει διατηρηθεί καλύτερα ώστε να στήσουν το τσαρδί τους.

Σε μια περιοχή το κρέας διατηρήθηκε φρεσκότατο, παρότι δεν είναι σε μεγάλο υψόμετρο.

Ένα ρεύμα αέρα που περνάει από τα στενά της Στενής στη Δίρφη έκανε τη διαφορά.

Καλώς ήρθατε στους Καθενούς, το ψυγειάκι της Εύβοιας. Δροσερό το καλοκαίρι αν και λίγο... καταψυκτικό τον χειμώνα, εκτός από την απίθανη θέα της πανέμορφης και σκληροτράχηλης Δίρφης προσφέρει και μια θεαματική πύλη για το βουνό.

Το 1474, σε οθωμανικά έγγραφα καταγράφεται το χωριό Μαργέλια (= τα λιθόστρωτα αλώνια) με 86 χριστιανικές οικογένειες και 1 μουσουλμανική.

Οι Μαργελιώτες σε κάποιο γλέντι κάλεσαν τους μουσουλμάνους κάτοικους του διπλανού χωριού, τις Γίδες (σήμερα Αμφιθέα), και τους τάισαν γαϊδουρινό κρέας!

Επίτηδες;

Κατά λάθος;

Πήγαν να σφάξουν το μοσχαράκι και δεν παρατήρησαν ότι είχε μεγάλα αφτιά και, ΤΟ ΚΥΡΙΟΤΕΡΟ, μία οπλή στο πόδι;

Το θέμα είναι ότι έγινε παρεξήγηση κι εξήγηση δεν δόθηκε...

Μόλις το κατάλαβαν οι Γιδιώτες, αντί να τους ανταποδώσουν το τραπέζι με κανένα έξτρα χοτ γιαουρτλού με σκορδοστούμπι να τους πηγαίνει σερπαντίνα-φλογοβόλο για μια βδομάδα, δηλητηρίασαν το πηγάδι των Μαργελιών!

Ο τόπος ερήμωσε.

Οι Γιδιώτες έφυγαν για τα Κούτουρλα ενώ οι Μαργελιώτες έφυγαν για τόπο χλοερό.

Πολλά χρόνια αργότερα, το 1836, στην ίδια τοποθεσία καταγράφεται το χωριό Σταθενοί (ή Σταθεροί), από κάποιον γαιοκτήμονα Σταθενό (ή Σταθερό) που προφανώς ήταν λίγο ασταθής στο νι και το ρο...

Κι επειδή κανείς δεν είναι κανενός και καθένας είναι καθενός, έφτασε το ευλογημένο 1841 όπου ονομάστηκαν οι Καθενοί, επειδή... «καθείς κατά τον νου του».

Βέβαια, ο νους είναι αρσενικό (δεν υπονοώ τίποτα, για γραμματική μιλάμε) θα έπρεπε να είναι ο Καθενούς, του Καθενού, οι Καθενόες, κάτι που, κάθε νους το αντιλαμβάνεται ότι δεν ισχύει.

Ίσως τελικά να είναι τόσο οικείο για όλους αυτό το χωριό σαν να είναι το δικό μας χωριό!

Καθενοί! Το χωριό του καθενός μας!

Συνεχίζουμε την επόμενη Κυριακή με πιο πολλή Εύβοια.

Γιώργος Ζώτος

Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου

Πρώτη δημοσίευση

Η ευθυμογραφική σειρά του Γιώργου Ζώτου Από πού κι ως πού; δημοσιεύτηκε στο koukidaki.gr κάθε Κυριακή από τις 13 Ιουλίου 2025. Ξεκινήστε από την αρχή.

Στη συνοδευτική εικόνα βλέπετε πίνακα Θανάση Λάλα [Εndurance of the heart, metal and plexi glass]