Δεύτερη φωνή II: Δηλήδονες

ΣΥΜΠΥΚΝΩΣΗ

Οι έρωτες γεννιούνται για να μην πεθαίνουν πότε. Εφόσον δεν τελεστεί το φονικό αναρριχώνται για πάντα στην αιωνιότητα. Η λύση αυτού του γόρδιου δεσμού βρίσκεται στην επιλογή του προδομένου προς τη φυγή και το διαρκές ταξίδι αντί για το αποτρόπαιο έγκλημα. Σε αυτή την αέναη πάλη των φύλων δεν υπάρχει νικητής και ηττημένος, ούτε ιδεαλιστές και πραγματιστές, η κατάληξη συντελείται αν υιοθετηθούν οι συμβατικοί κανόνες επικράτησης, αν όμως παρακαμφθούν, εφόσον η υποβόσκουσα βία μεταμορφωθεί σε ενέργεια τότε οι αντίπαλοι πια αντιμέτωποι με τους εαυτούς τους ορίζουν την ύπαρξή τους με όρους ανθεκτικότητας και αυθεντικότητας, όποιος τους καταπατήσει συμβιβάζεται και εξαλείφεται. Ας εύχεται αφού θα διαθέτει απογόνους, κάποιοι ή έστω ένας από αυτούς να εκπληρώσει το έργο της αιωνιότητας. Κι αφού δεν έχω διαδόχους μού μένει η μόνη επιλογή, της αδιάκοπης πάλης ενάντια στην αυταπάτη της εξασφάλισης.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Τρεις όροι, μια αιωνιότητα, απόπειρες στιγμών να νοηματοδοτηθούν και πάντα εκείνοι να διαφεύγουν, στέκοντας αγέρωχες και αδάμαστες έννοιες, σε μια ατέρμονη διεργασία και πάλη των ανθρώπων. Πολιτική, ζωή και έρωτας. Κατά την ταπεινή μου άποψη η πρώτη δεν έχει αντίθετο, ακόμη κι όταν αντιπαραβάλουμε σ' αυτήν τον όρο ιδιώτης, διότι και ο ιδιωτεύων έναν τρόπο πολιτικής δράσης υιοθετεί, εθελοτυφλώντας, περιχαρακωμένος στα τέσσερα ντουβάρια του σπιτιού του, εν της οικογενειακής θαλπωρής, υπό τον ζυγό των υποχρεώσεων της φροντίδας των αδύναμων μελών, εντούτοις είναι υποχρεωμένος ακόμη και διαμέσου της αδιαφορίας του, εν της απουσίας του από του δήμου τις εκκλησίες να συμμετέχει και να επηρεάζει τα πολιτικά δρώμενα, τις αποφάσεις κι εξελίξεις. Ακόμη και στα απολυταρχικά δουλοκτητικά καθεστώτα, η πολιτική δράση είναι αναπόφευκτη, έστω δια της αδράνειας, της μοιρολατρίας, της αποσιώπησης, της σιγής, της παρακολούθησης, του φθόνου, της ζήλιας, συνομωσίας, πλεκτάνης, της αρπαγής, της φυγής, ανταρσίας, εξέγερσης, επανάστασης. Λοιπόν, η πολιτική ξεκινάει με την ίδρυση κοινωνίας, δηλαδή με την πρώτη οικογένεια· ακόμη κι όταν ο άνθρωπος ήταν πιο ζώο από το σημερινό ζώο, πολιτικά ενεργούσε, διότι η κάθε κίνηση προστασίας, επίθεσης, υποταγής ή ανατροπής απαιτεί την ενεργή ή παθητική συμμετοχή. Μπορεί ο όρος να έχει ελληνική προέλευση και να αφορά την πόλη-κράτος, αλλά ο καταλληλότερος όρος θα ήταν συμμετοχική αντί πολιτική. Όπως όταν επικοινωνούμε, ακόμα κι όταν εσκεμμένα ή άθελα μας το αρνιόμαστε. Συμμετοχή, πολιτεία, επικοινωνία, κοινωνία είναι το ένα κι αυτό, που αφορούν την αναπόφευκτη ομαδικότητα και τις πτυχές. Μάλιστα, οικονομία και πολιτισμός έχουν τ' αντίθετά τους. Η πρώτη αφορά το άπειρο των υλών και ο δεύτερος τη φύση. Στην πολιτική, δηλαδή συμμετοχική, ακόμα και η αποχή είναι πολιτική δράση. Κοντολογίς, πολιτική μήτηρ των πάντων, της ζωής και του έρωτα συμπεριλαμβανομένων.

Ως προς τον όρο ζωή μπορούμε να αντιτάξουμε δύο λέξεις. Τον θάνατο –δεν χρειάζονται πολλά λόγια ως προς αυτόν– και το σύμπαν δίχως την έμβια διάστασή του, δίχως τα ζωντανά. Δηλαδή την σύνθεση των στοιχείων που δημιουργούν τα άβια όντα και τα οποία, υπό το πλέγμα των σχέσεων δια μέσου της ελκτικής δύναμης της βαρύτητας, συγκροτούν τα αστρικά συστήματα, τους γαλαξίες με τις μαύρες οπές, τους άσπρους νάνους και τα χωροχρονικά τερτίπια φωτός, κενού και σκοτεινής ύλης. Από διαίσθηση επιλέγω τον όρο «κόσμος» ώστε να αποδώσω την σύνθεση και συνύπαρξη ζωικού βασιλείου με συμπαντική υλοενέργεια. Βέβαια, ζωντανός σημαίνει οργανισμός που τρέφεται, με συγκεκριμένη διαδικασία πέψης, με πολλά αισθήματα, ευαισθησίες και έναν εγκέφαλο για κεντρικό σύστημα επεξεργασίας δεδομένων, λήψη αποφάσεων και ανάληψη δράσης και φυσικά ημερομηνία σύλληψης, γέννησης και τετέλεσθαι, άρα και με αναπαραγωγική ικανότητα.

Τέλος, ως προς τον έρωτα αντιτίθεται η αποχή, η αποστασιοποίηση, ο ορθολογισμός, η σκοπιμότητα, διότι, αυτός που έχει δαγκώσει τη λαμαρίνα είναι χωμένος με τα μπούνια στο παράλογο της έλξης, η οποία του προκαλεί σαρκικό ταράκουλο και επιδιώκει να συνουσιάζεται ποικιλοτρόπως με τον ποθούμενο άνθρωπό του. Αυτό το κτητικό «του» κρατήστε το γιατί είναι ο δούρειος ίππος του εαυτού στο «εγώ» του. Λοιπόν, όπως βλέπουμε ενώ στην πολιτική δεν υπάρχει έξοδος διαφυγής, αφού ένα μέλος μιας ομάδας, ορδής, κοινότητας ή μαζικής κοινωνίας, αναπόφευκτα συμμετέχει και συναποφασίζει για την επιβίωση, διαβίωση, συνύπαρξη και αναπαραγωγή του συνόλου και των συμμετεχόντων, μιας και η αποχή και η απολιτίκ συμπεριφορά είναι επίσης ξεκάθαρη πολιτική στάση· στον έρωτα η άρνηση ή αντίσταση στην έλξη είναι μια επιλογή άρνησής του, αλλά εφόσον υποκύψει ή συνειδητά αφεθεί ή δοθεί στη δύναμή της τότε συλλαμβάνει μια βαθύτερη διάσταση της πολιτικής, πέρα της καθιερωμένης και αντιμετωπίζει ιδιαιτέρως και με όλες τις ικανότητες και σφρίγος του μετωπικά τη ζωή, τον θάνατο και το σύμπαν. Ο έρωτας είναι η πολιτική δίοδος του ανθρώπου ώστε να συλλάβει τα όριά του, να τα καταργήσει και με εντελώς αυθόρμητο και αυθεντικό τρόπο να παλέψει με τον θάνατο για να συνειδητοποιήσει τους άλλους, το σύνολο, να αφουγκραστεί το σύμπαν και να ταυτιστεί με τον κόσμο.

Η συνδημιουργός μου στα ποιήματα της Νεφέλης έχει μια τάση να κρύβεται. Της αρέσουν οι κρυψώνες στα σπίτια και σε δάση, κουβαλώντας μια εμμονή με τις σκιές. Της μιλάνε οι τελευταίες προδίδοντας μυστικά της ζωής στο σκοτάδι. Δημιουργεί μέσα από την σκοτεινιά και τις σκιές που το αχνό φως γεννά το νόημα του λαβυρίνθου της ύπαρξης. Για μένα τα βιβλία είναι οι σκιές του κόσμου, μπορώ και τον συλλαμβάνω ολόκληρο μέσα από αυτά, γιατί οι εμπειρίες και τα βιώματα κατά βάθος από μόνα τους είναι χάος. Τι να πει ένα δέντρο χωρίς την σκιά του, μόνο ψέμα, ενώ η σκιά χωρίς αυτό θα εκμυστηρευτεί πολλά περισσότερα ως προς την αλήθεια του. Και τα δύο μαζί σίγουρα αυτοαποκαλύπτονται, αλλά τι συμβαίνει μ' έναν ολόκληρο κόσμο; Με μια κοινωνία, το σύμπαν ή τις διαστάσεις του όντος, πεπερασμένο, άπειρο, φθαρτό, αθάνατο, ιδιότητες ως ανθεκτικό, εύθραυστο, αμετάβλητο, ευμετάβλητο, εξελίσιμο, δυναμικό, στατικό, εύπλαστο, αλλά και με ηθικές κατηγορίες, καλό, κακό, αγαθό, διαβολικό, ουδέτερο, όπως και με συμπεριφορές μετριοπαθές, δυναμικό, επιθετικό, παθητικό, ευγενικό, διπλωματικό και ούτω καθεξής με το κορυφαίο πεδίο εκείνο των αξιών, αρχών και ιδεών, λόγου χάρη ισότητα, ειρήνη, δίκαιο, ωραίο, υγιές, σοσιαλισμός, κομμουνισμός, αναρχία, φιλελευθερισμός, κεφαλαιοκρατία, αριστοκρατία, ιεροσύνη, γραφειοκρατία, μιλιταρισμός.

Οι σκιές της φύσης, του πολιτισμού και της πολιτικής πλανώνται και καλύπτουν τα πάντα. Όσο κι αν η θρησκεία εκβίασε καταστάσεις για καθολική επιβολή, ένα οργανικό μέρος του πολιτισμού εξ αρχής είναι γιατί αυτός είναι ο τρόπος και οι σχέσεις παραγωγής, αναπαραγωγής κι εξέλιξης μιας κοινωνίας και η μόνη θρησκεία που δεν έφερε αντίρρηση σ' αυτήν την οργανική εξάρτηση, η μόνη θρησκεία που έχει δυναμική προσαρμογής, μεταμόρφωσης, πλαστικότητας και διαλλακτικότητας, που ενσωματώνει τα πάντα δίχως να επιδιώκει το αλάθητο και την ιδιοκτησία της αλήθειας, παίζοντας με το καθολικό, το αιώνιο, το εφήμερο, στρεβλό κι αυθάδες, σαν το παιδί με ολάκερη την παιδικότητά του, και δίχως να διαθέτει παγιωμένη ιεραρχία, εφόσον κάθε άνθρωπος υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις ιερουργεί με εκκλησιαστικό πεδίο ολόκληρο τον πλανήτη και άνευ περιορισμών και όρων αποκλεισμού, όχι μόνο να είναι πανανθρώπινη αλλά, γήινη, συμπαντική και πάνζωη... αναφέρομαι στην ιερότητα του έρωτα. Μέσα στο πέρασμα των χιλιετιών από τα ομηρικά έπη, στην Bhagavad Gita, στην Αινειάδα, στην Βίβλο, στο Κοράνι, στην Θεία κωμωδία, στον Ηλίθιο του Ντοστογιέφσκι, στον Χαμένο και κερδισμένο χρόνο του Μαρσέλ Προυστ, στην Τσβετάγιεβα, τα Ερωτικά σονέτα του Νερούντα, την αρχαία τραγωδία, το ευρωπαϊκό θέατρο και την όπερα, ταινίες, Σαρλώ, Βιμ Βέντερς, Οσίμα, ο έρωτας αποτυπώνει την ιερή επίδρασή του στα κείμενα της κουλτούρας όλων των λαών σ' όλες τις εποχές της ανθρώπινης ιστορίας. Σίγουρα οι προϊστορικοί αρχαιολόγοι θα έχουν επί τούτου να συνεισφέρουν καθοριστικά. Ουσιαστικά είναι η μόνη θρησκεία δίχως ιερατείο, κυριολεκτικά ανοικτή σε όλα τα έμβια όντα, στην οποία οι ιερείς προέρχονται από το εκκλησίασμα, μόνο πρόσκαιρα, σε μια διαρκή κι ανοικτή λειτουργία αμεσοδημοκρατική και διαδραστική.

Κι ενώ εκτυλίσσεται ένας ασταμάτητος πόλεμος, έχει τα λιγότερα θύματα συγκριτικά με τους εθνικούς, ταξικούς και θρησκευτικούς πολέμους κι αυτά ως επίπτωση του απαρχαιωμένου πατερναλιστικού, φαλλοκρατικού συστήματος κοινωνικής οργάνωσης· πάντα επιδιώκει κι επιτυγχάνει ειρήνη, έστω και για μια στιγμή καταργούνται οι αδιατάρακτες εντός κοινωνικού πλαισίου ανισότητες, ακόμα και οι σχέσεις εκμετάλλευσης είναι δυνατόν να αμβλυνθούν ή καταργηθούν και το κυριότερο η γέννηση, η δημιουργία και η αυτοεκπλήρωση αποκτούν την απαιτούμενη σημασία του. Το κυριότερο, δεν απαιτείται δόγμα και μια μοναδική αλήθεια. Δεν προϋποθέτεται όρκος πίστης και το βάπτισμα πυρός είναι μια προσωπική υπόθεση, μυστηριακή, μυστικιστική με μύστη τον ίδιο τον εαυτό και σε πρώτο πλάνο τα άδυτα της καρδιάς. Η κάθε ατομική αλήθεια είναι και καθολική, ο έκαστος εκκλησιαζόμενος εισέρχεται στη μύηση της τελετουργίας οικειοθελώς, πριν καν συνειδητοποιήσει την πορεία και δηλώνει την ευλάβειά του εφόσον κι όταν έχει πλήρως ηττηθεί ως άτομο για να νικήσει ως πεμπτουσία· ο ιερός χώρος είναι το κάθε σώμα και οι ψαλμωδίες οι φωνές της σιωπής του εν δράσει με τα συναισθήματα της ελκτικής σχέσης. Κανένας ερωτοχτυπημένος δεν είναι φονιάς, η κτήση δεν ανήκει στον έρωτα αλλά στην άτυπη ή τυπική συζυγική σχέση, οι εραστές συνάπτουν κι αναπτύσσουν μια σχέση συνουσίας, κάθε σκοπιμότητα που παρεισφρύει αλλοιώνει και παρακμάζει το άνθος της συνύπαρξης, οι κοινωνίες του συμφέροντος δεν αντέχουν τις ερωτικές σχέσεις όμως συχνά τις ανέχονται λόγω της αναγεννητικής και πρωτογενής δύναμής τους· όταν όμως παρακμάζει το κυρίαρχο μοντέλο κοινωνικής οργάνωσης και λειτουργίας, ο έρωτας είναι λυτρωτικός μα και ταυτόχρονα ευάλωτος στις δυσχέρειες της επιβίωσης.

Η ανησυχία είναι μια πυξίδα για το άγνωστο που ποθούμε. Ο έρωτας είναι η κατεξοχήν κινητήριος δύναμη της αναζήτησης, η ανύψωση της ανησυχίας στο ουράνιο στρώμα της αυτοεκπλήρωσης. Συναντάμε έρωτες δίχως ανταπόκριση, με ανταπόκριση, αλλά ποτέ εκπληρωμένους, ενώ ο Σίσυφος κουβαλάει το βάρος του βιοπαλαιστή που πάντα κατρακυλάει, ο Ίκαρος την υπερβολή και υπεροψία του ιδεαλιστή με την τραγική κατάληξη της πτώσης του, ανεξαρτήτως ικανότητας πτήσεως και πίστης, απλά και μόνο δια της φυσικής δύναμης της ηλιακής ακτινοβολίας πάνω σε όλα τα είδη των κερένιων φτερών, υπονοώντας εκ του αποτελέσματος πως η υπέρτατη αξία και ιδέα της ύπαρξης είναι η πηγή της ζωής, δηλαδή ο ήλιος, ο ερωτοχτυπημένος, γιατί μόνο με αυτόν τον όρο εραστής κι ερωτευμένος συνευρίσκονται και συμπεριλαμβάνονται αρμονικά... μόνο, λοιπόν, δια του μοιραίου κτυπήματος της ατίθασης έλξης ο άνθρωπος μπορεί και βιώνει την κατάστασή του πολύ περισσότερο σε φάση μοναξιάς και συνειδητοποιεί την επίδραση των δρώμενων του πεπρωμένου όταν κυρίως συνυπάρχει και συμβιώνει με τον εαυτό του, ξέχωρα από τον άνθρωπο του πόθου του και κατά αυτόν τον τρόπο μεταμορφώνεται κυριολεκτικά σε κάποιον άγνωστο ως προς την πρωτυτέρα του ταυτότητα, ως έναν νέο άνθρωπο με σκοπό να συναντήσει τον άλλο, τον συνάνθρωπο μέσα του.

Σαφώς και η μοίρα διαδραματίζει πρωτεύον ρόλο στον έρωτα, το κατακούτελα αυτό σημαίνει, όλο το σώμα, τα αισθητήρια όργανα και ο νους κατακλύζονται από ερεθίσματα αισθητικά που ελκύει, παράγει, μετουσιώνει σε αυθόρμητα εικαστικά, συμβολικά, γλυπτά κωδικοποιημένα μηνύματα το άλογο, μήτε παρά ούτε υποσυνείδητο, καθαρό άλφα στερητικό, όπως του ασυνείδητου, του απύθμενου, ασύλληπτου, ακατανόητου, γιατί στο παράλογο αντιτίθεται ήδη μια αναγνωρισμένη και αποδεκτή λογική, ενώ το άλογο είναι η αιώνια πηγή, η απειροσύνη του ατόμου, που εκπέμποντας καλαίσθητα κρυπτοσήματα γεννά μια νέα λογική και, πιο συγκεκριμένα, όταν ο έρωτας είναι ολοκληρωτικός –όσοι λένε πως άντεξαν απλά ψεύδονται και υποκρίνονται για να μεγαλοπιάνονται αποκρύπτοντας τη δειλία και λιγοψυχία τους– τότε και πλάθεται ένα εντελώς νέο έλλογο επίπεδο σε μια πρωτόγνωρη προσωπικότητα του θαρραλέου ετοιμοθάνατου βιοηδονιστή. Ακριβώς, ο ερωτευμένος είναι ένας ηδονιστής της ζωής, για τη ζωή, με τη ζωή που οδεύει εις την αυτοκαταστροφή του για να γεννηθεί εκ νέου και ως ένας εντελώς άλλος άνθρωπος από τη μήτρα της απόλυτης έλξης. Λοιπόν, όλοι μπορούμε να επιλέξουμε αν θ' αποδεχθούμε αυτή τη δύναμη της ορμής ή όχι ανάμεσα σε δύο προσωποποιημένα σώματα, γιατί στο σεξ τα σώματα είναι απρόσωπα, επομένως οι εραστές θυμούνται τα πάντα με κάθε λεπτομέρεια ενώ οι σεξοδρώντες, ως λάγνοι της σαρκικής επαφής και παίγνιου, ενεργούν σαν εξαρτημένοι, ναρκομανείς, ψάχνοντας τη δόση τους υπό οποιοδήποτε τρόπο, με κάθε μέσον και διαρκώς αυξανόμενης έντασης, δίχως να δίνουν σημασία στο πρόσωπο του dealer, αλλά στα ερωτικά όργανα και τις ερωτογενείς περιοχές. Η μνήμη ζει και μετά τον θάνατο του έρωτα και των εραστών, η αμνησία χαρακτηρίζει τους σεξοπόρνους. Το συναίσθημα της συντριβής του «εγώ» στους εραστές, την αποθέωση του σεξουαλικού εργαλείου στους σεξομανείς. Οι πρώτοι βιώνουν την λυτρωτική απελευθέρωση από τον εγωκεντρισμό τους, οι δεύτεροι επιβεβαιώνουν διαρκώς την εγωμανία τους.

Αυτός που θυμάται πιο πολύ, συνήθως, είναι αγκιστρωμένος στις αναμνήσεις, στην μεγάλη διάρκεια των συναισθημάτων, βυθισμένος σαν δέντρο στο παρθένο δάσος των ανομολόγητων, ασυναίσθητων, αδιευκρίνιστων της μνήμης και τρέφεται κυριολεκτικά από την σφριγηλότητα της μοναξιάς του, ακριβώς επειδή ισχύει το παράδοξο, η έλξη και η αξία των ερωτικών βιωμάτων να είναι πιο ουσιαστική όχι τόσο όταν συμβαίνουν αλλά να ξεδιπλώνουν μια απίστευτη δυναμική εφόσον ανήκουν στο παρελθόν, με βασικό όρο την αποξένωση των εραστών, τον ολοσχερή χωρισμό τους. Η κοινωνιοπαιδαγωγική θεωρία του Hans Thiersch με κεντρικό άξονα τον βιωματικό κόσμο του ανθρώπου, που χρίζει ή ζητά φροντίδα και υποστήριξη από τους κοινωνικούς λειτουργούς, κάλλιστα μπορεί να εφαρμοστεί στους ερωτοδιαλυμένους και να συμβάλλει καθοριστικά ως εργαλείο και μέθοδος αυτοπροσδιορισμού, αυτοθεραπείας, αυτοβελτίωσης και αυτοανύψωσης-αυτοσυνείδησης του ενδιαφερόμενου έτσι ώστε να αναζητά την πρόκληση της ζωής στη μαγεία του απρόβλεπτου ως πηγή έμπνευσης, δημιουργικότητας, αυτοτελείωσης. Είναι ένας πολύ ενδιαφέρον δρόμος προς την αναζήτηση της αγάπης όπως την ορίζει ο Έριχ Φρομ, υπερβαίνοντας τη μηχανιστική λογική των ενστίκτων και των ορμών της φροϋδικής ψυχαναλυτικής μεθόδου έτσι ώστε το πάντρεμα διαλογισμού, γιόγκας με τον φροϋδισμό να λυτρώνει από τη ματαιότητα των ορμέμφυτων κάθε πονεμένο που, βυθισμένος στη μαύρη μαύριλα του, βρίσκει ένα άγνωστο και αυθεντικό δρόμο προς τον προσωπικό του παράδεισο. Αυτή η έξαψη και το δόσιμο στα εκτός γνωστά πεδία δράσης, με μία εντελώς νεόπλαστη προσωπικότητα, απρογραμμάτιστη, μα με μεγάλη διάθεση για περιπέτεια, μεταμορφώνει το εμπειρικό φορτίο των πικρόχολων ή δηλητηριωδών ερώτων σε τρομερό εφόδιο για μια εντελώς νέα ζωή εκτός πλάνων. Έτσι, λοιπόν, ξεκινάμε μια πρωτότυπη ταινία δίχως σενάριο, με τα αισθητηριακά όργανα να παίζουν όλους τους ρόλους. Όραση κι ακοή τον σκηνοθέτη και καμεραμάν, όσφρηση, γεύση και αφή τον ηθοποιό, η ενσυναίσθηση και διαίσθηση υποδύονται τον σεναριογράφο κι ένα σώμα ελεύθερο με την πρωτόγνωρη, καθάρια αύρα του σε μια γόνιμη διάδραση με συνανθρώπους για τη γέννηση μιας νέας πραγματικότητας.

Οι έρωτες των μέχρι σήμερα βιωμάτων μου μ' έφεραν στα όριά μου, υποχρεώθηκα να ξεπερνάω τις εκάστοτε αντοχές μου, συνάντησα το σημείο που τέμνει τη ζωή με τον θάνατο, εκτός φυσικά από τα ιδιαίτερα πεδία συνύπαρξής τους εις τη ζωή, τα οποία διάβηκα, διέσχισα και εντός τους στάθηκα, παγιδεύτηκα, βούλιαξα, όχι μόνο για μένα αλλά και για την τοτινή μου σύντροφο. Μέσα από την συνειδητοποίηση όλων αυτών κατέληξα στη διαπίστωση πως ο σκληρός πυρήνας του ανθρώπου, δεν είναι ο γενετικός κώδικάς του, μήτε οι αδιαπραγμάτευτες αξίες του ή η κοσμοθεωρία του, αλλά όλα αυτά ενώνονται από ένα κέντρο που είναι παντελώς κενό. Η απόλυτη γαλήνη, το πλήρες άδειο, η καθαρή κενότητα, κι αυτό το συνέλαβα όταν, καθώς εξασκούμουν σε αναπνοές για να βρω ξανά την ισορροπία μου, την ψυχοκοινωνική, υλοενεργειακή, οικονομικοπολιτικοκουλτουριάρικη, ανακάλυψα μια χαραμάδα που με οδηγούσε στην αρμονία, το ελάχιστο χρονικό σημείο μεταξύ του τέλους της εισπνοής και της αρχής της εκπνοής όπου, εφόσον συγκεντρωθεί η νοητική δύναμη σ' αυτό, συναντά το πεδίο που είναι ένα, μία ολότητα, η ζωή και το σύμπαν. Δηλαδή, ενώ με τις ασκήσεις αναπνοής αντιλαμβανόμαστε τα όρια του σώματος και ενισχύουμε την ενεργειακή του ακτινοβολία για πιο τελέσφορη και ουσιαστική δράση και διάδραση με τους άλλους ανθρώπους και το περιβάλλον, με την αυτοσυγκέντρωση, στο σημείο που ενώνει τις δύο φάσεις της ανάσας, γινόμαστε ένα με τον κόσμο, δηλαδή μεταμορφωνόμαστε στιγμιαία στην ολότητα του όλου. Έτσι, ενώ μπορούμε να ξεκινάμε με τον αγνωστικισμό του Σωκράτη, πως ξέρουμε ότι δεν γνωρίζουμε τίποτα, δια του προαναφερόμενου τρόπου διαισθανόμαστε πως μπορούμε να γίνουμε το παν, ως μια πηγή της άγνωστης σοφίας μας, έστω κι αν έχουμε ελλιπέστατες και τσεκουρωμένες γνώσεις, ακριβώς επειδή αυτό το κενό μέσα μας βρίσκεται και με την εξάσκηση των πνευμόνων πετυχαίνουμε το άδειασμα του μυαλού, ή καλύτερα τη γαλήνη του, δηλαδή την επαναρύθμιση του εγκεφάλου στις προδιαγραφές της απόλυτης ηρεμίας, δηλαδή νιρβάνας, γιατί όλα φαίνονται σχετικά και το απαραίτητο της ύπαρξής μας είναι το τίποτα ως πηγή της καθαρής ευρωστίας, η ρώμη μας εξαρτάται από την προσήλωση με την αναπνοή στο εσωκενό το οποίο διαθέτει την μυστική στοά σύνδεσης με την απόλυτη διάσταση του όλου, ενθάδε και επέκεινα, χωροχρόνος και ατοποαχρονία, έμβιο και άβιο και είμαι, είσαι, είναι, όπως επίσης εμείς, εσείς, αυτοί και αντικείμενα, υποκείμενα, αδράνεια και δράση. Κατά την τούτη οδό διαθέτουμε τις απαντήσεις δίχως να τις κατέχουμε συνειδητά για όλα τα γνωστά και κυρίως άγνωστα ζητήματά μας.

Ο Martin Buber έχει φωλιάσει μέσα μου, σαν το σώμα μου να περίμενε την συνάντηση με την περίφημη θεωρία του περί σχέσεων και κυρίως με το Εγώ κι Εσύ και το Εγώ κι Αυτό. Σε όλες τις παρακάτω περιπτώσεις που μνημονεύω με τον δικό μου λογοτεχνικό, πεζοποιητικό τρόπο, ταιριάζει απόλυτα η ψυχολογική του προσέγγιση, την οποία εγώ εφάρμοσα στη ζωή μου, ιδίως στην ερωτική διάστασή της, χωρίς καν να έχω ιδέα γι' αυτήν, ακόμη και τ' όνομα του πατρός της μου διέφευγε, το άκουσα για πρώτη φορά στα πενήντα πέντε μου και, πώς να γίνει αλλιώς, αφού είχα την εντύπωση πως ο Σίγκμουντ τα είχε πει όλα και ο Fromm έπαιζε κατά κάποιο τρόπο τον ανάλογο ρόλο του Έγκελς στην στενή φιλική συγγραφική σχέση του τελευταίου με τον Μαρξ. Πράγματι, το διαλογικό θεμέλιο του Μάρτιν υπερβαίνει τα στενά όρια της εγωατομοκεντρικής μηχανιστικής ωμής ψυχανάλυσης, ώστε να αφήνει στα συναισθήματα τον απαραίτητο χώρο να πρωταγωνιστούν αντί των ορμών και ιδιαίτερα ο έρωτας, ως κατάσταση, να βρίσκει το κατάλληλο πλαίσιο ξεδιπλώματος της πολύπτυχης μυστηριακής του δυναμικής. Μάλιστα, θα μπορούσα να τολμήσω μια όσμωση του οιδιπόδειου συνδρόμου μαζί μ' εκείνη της ταύτισης του εγώ με το εσύ, έτσι ώστε, ενώ η αφετηρία μου ήταν ένα υπερμεγεθημένο εγώ με γνώμονα δράσης το σκοτεινό γάλα του θεσπέσιου μητρικού στήθους, να μετεξελίσσεται σε μια αλτρουιστική ύπαρξη επιδιώκοντας το ανέφικτο, τη μεταμόρφωσή του ως εσύ, σαν σ' εκείνο τον άνθρωπο της λαχταράς του πόθου του, χωρίς ποτέ να υποβιβαστεί σε αντικείμενο. Έτσι, λοιπόν, σε μένα οι δυο αυτές αντίπαλες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις συγκλίνουν και συγκεράσονται μέσω ενός διαλεκτικού διαλόγου για να διαφωτίσουν τον λαβύρινθο των συναισθηματοαναμνήσεών μου και να μετασχηματίσουν την αόρατη φυλακή μου σε πηγή ελευθερίας – πως τα δηλητήρια μπορούν να συμβάλλουν με τη μορφή φαρμακευτικής αγωγής στην επαναθεμελίωση της υγείας ώστε να μιλάμε περί αυτοθεραπευτικής μεθόδου με αυτοφαρμακευτική αγωγή.

Έχω ήδη γράψει πολλές φορές αυτά τα κείμενα, ίσαμε δέκα τουλάχιστον. Όλες τείνουν σε τελετές θρησκευτικής υφής με κεντρική θεότητα τον έρωτα στις πιο αυθεντικές θεατρικές σκηνές της δικής μου καθημερινότητας. Αυτή η επεξεργασία θα είναι και η τελευταία. Το κύριο ερώτημα της φιλοσοφίας κατά Καμύ στον μύθο του Σίσυφου το έχω απαντήσει ήδη μπροστά στο ανοικτό παράθυρο του έκτου ορόφου μια ημέρα μετά τα γενέθλιά μου πριν δέκα χρόνια και, ενώ η λογική μου ήταν ξελογιασμένη από τις παραισθήσεις, το ίδιο μου το σώμα ανταποκρίθηκε στο αν αξίζει ή όχι η ζωή θετικά. Τότε συνέλαβα και τη μυστηριακή διάστασή μου, κανένα ερώτημα δεν απαντιέται με συλλογισμούς, όλο αυτό στην καλύτερη είναι μια προεργασία, η ίδια η οντότητα του σώματος, σύμφωνα με το εμπειρικό, κληρονομικό και αδιανόητο φορτίο της, στην κρίσιμη στιγμή, στο ανάλογο ζήτημα στέλνει την απόκριση σαν ένα γράμμα ή μήνυμα από το ενδοπουθενά στην συνείδηση. Ως αξίωμα. Κι ως γνωστόν στα μαθηματικά, τοιούτου τύπου προτάσεις δεν σηκώνουν επιστημονική αμφιβολία αλλά μονάχα απόλυτη αποδοχή. Έκτοτε σκαλίζω με λέξεις το αόρατο σώμα μου ώστε να μετουσιώσω την ύπαρξή μου σε κείμενα των βιωματικών αποσταγμάτων μου. Συγκεκριμένα το κορμί μου γαντζωμένο, αγκυλωμένο κι αγκιστρωμένο στο κρεβάτι με την υπερένταση για τρεις ώρες μπρος στο δίλλημα «πηδάς από το παράθυρο για να πετάξεις ή όχι» έστειλε την απάντηση: «δεν πας λέω εγώ στην ψυχιατρική κλινική του πανεπιστημιακού, δίπλα σου βρίσκεται, έτσι, για να αντιμετωπίσεις μια και καλή τη χρόνια κατάθλιψή σου;». Η ρητορική μορφή του ερωτήματος επέβαλλε δίχως κουβέντα την καταφατική απάντηση «ναι, αμέσως» και εκτέθηκε με τη μαεστρία του ευφυέστατου άλογου και απύθμενου προς την παραζαλισμένη, παραπλανημένη και εμμονική συνείδησή μου. Βασικά το σύνολο των κυττάρων μου με μια φωνή από τα βάθη του απαιτούσε να κτίσω από τα θεμέλια ακριβώς αυτή την προσωπική μου αυτοκατανόηση κι έκτοτε έχω βαλθεί να συγγράφω ώστε με μια ολιστική προσέγγιση να την αδειάσω για να την επαναφορτίσω αλλά με εντελώς πρωτόγνωρη δοκιμασία.

Ναι, ξέρω, δεν γράφω μυθιστόρημα, δεν κρύβομαι πίσω από υποτιθέμενους σχεδιασμούς μιας φανταστικής πλοκής με πρωταγωνιστές μη υπαρκτούς, δεν γίνεται όμως να απελευθερωθώ και ν' αντιστρέψω το σκοτεινό, αρνητικό πρόσημο του βιωματικού μου κόσμου αν δεν γράψω αυτοβιογραφικά. Η αυτοαναφαρικότητα των κειμένων μου έχει και ψυχοθεραπευτική πτυχή, εκτός από εκείνη της εσωτερικής αναζήτησης μέσα στον κυκεώνα μιας χαοτικής ατμόσφαιρας. Η φαινομενική τάξη απλώς διατηρείται επειδή ακόμη βρισκόμαστε στη φάση του ακήρυχτου ή ψυχρού πολέμου, αλλά αν προκληθεί θερμή σύρραξη τότε οι σαθροί καθωσπρεπισμοί και τα κακοφτιαγμένα, σαν καρναβαλιού μάσκες, προσωπεία θα καταρρεύσουν αμέσως. Άλλωστε, πια τα μοντέρνα μυθιστορήματα δεν πείθουν παρά στη φόρμα του ντοκιμαντέρ ή του ρεπορτάζ. Δηλαδή των αληθοφανών έργων της κάμερας. Η σεμνότητα, λοιπόν, είναι βασική προϋπόθεση για το ξεκλείδωμα των προσωπικών μου γόρδιων δεσμών ώστε να επουλωθούν τα τραύματα για να νιώσω ξανά από ερημίτης κοσμικός ελεύθερος ακέραιος άνθρωπος. Εξού και ακολουθώ μια παράδοξη μέθοδο γραφής, υιοθετώ ένα ταιριαστό ύφος και συγγραφικό τύπο κειμένου σε κάθε βίωμά μου ώστε να παρουσιάζεται αυτό πιο ουσιαστικά και αποτελεσματικά. Οι λεπτομερειακές και ακριβείς περιγραφές του Προυστ, η εύθραυστη, λεπτεπίλεπτη ιδιοσυγκρασία του, το θρησκευτικό πνεύμα του Θεοτοκά, ο παραληρηματικός λόγος του Χειμωνά, ο αισθησιασμός και η αισθαντικότητα της Τσβετάγιεβα, η ωμότητα του Μπουκόφσκι και ο ανδρικός ερωτισμός του Χένρι Μίλλερ. Μα, σαν μιλάμε για ταινίες, μου έρχεται στο μυαλό ο Οσίμα, ο Κασαβέτης και Το τελευταίο τανγκό στο Παρίσι μαζί με το Sweet Movie. Όταν σε μια κουβέντα με τον νοσηλευτή και κοινωνικό λειτουργό της ψυχιατρικής που νοσηλευόμουν αναφέρθηκα σε αυτή την τελευταία ταινία, με κοίταξε με πολλή περιέργεια καθώς περιέγραφα τις σουρεαλιστικές και συμβολικές σκηνές έρωτα, επανάστασης και φονικού. Δεν γνώριζε την ταινία και αναζήτησε πληροφορίες που τον σόκαραν. Μα, ηθοποιοί χαρακτήρισαν σχιζοφρενικό κι εμμονικό το φιλμ, μου είπε με ακόμα μεγαλύτερη έμφαση την επόμενη μέρα και μ' ευχαρίστησε που του είχα δώσει τόσο σπάνια ενημέρωση. Για τον Γκριναγουέι και τον Παζολίνι δεν τόλμησα να του πω κάτι, μήτε φυσικά για τον Φασμπίντεν. Ίσως να ήμουν μέχρι σήμερα ασθενής του. Πάντως όλο αυτό το εγχείρημα έχει μια ενοποιητική δύναμη, τη γλώσσα της σιωπής μου, τη διατυπωμένη άηχη ομιλία των αδύτων της ύπαρξής μου, του ενδοαπείρου μου. Όσο πιο βαθιά βυθίζομαι στη μοναχικότητά μου τόσο και πιο ομιλητικός σιγώντας γίνομαι.

Ναι, από το άτομο στην οικοκομμούνα ένας ακόμα παγκόσμιος πόλεμος, ταραχή, έκρηξη, παρανάλωμα, απόγνωση, μακελειό, γενοκτονίες, θηριωδίες και κτηνωδίες, ολοκαυτώματα και κολασμένες αυθαιρεσίες, όλα αυτά σε μια πεζοπορία γολγοθά σαν αστακοί οπλισμένοι οι εσταυρωμένοι θα τρυπιούνται αυτόματα από τις μπρόγκες, αυτό είναι η κατάληξη των ηττημένων του παιχνιδιού και –τι ζόρικο παίγνιο– ένας ακατάπαυστος τζόγος. Ο καπιταλισμός λαμβάνει μια μορφή που κανένας Λοκ, Μπένθαμ, οίκος των Μιλ, και Άνταμ Σμιθ δεν σώζει τα προσχήματά του. Πια, οι κεφαλαιοκράτες επενδυτές μπορούν άφοβα να επιβεβαιώνουν τον Μαρξ. Ακόμα και οι πολιτικές ηγεσίες του κρατικομονοπωλιακού σοσιαλκαπιταλισμού, καπιταλιστικά απροκάλυπτα συμπεριφέρονται. Στην τεράστια μάζα, σ' απλούς ανθρώπους του βιοπορισμού, μένει το πλαστικοποιημένο φαγητό της βιομηχανίας τροφίμων, η κατανάλωση νόμιμων, ημιπαράνομων και παράνομων ναρκωτικών ουσιών, οι τσόντες στο διαδίκτυο και τα σόου με τις ψευδοσπάνιες δεξιότητες καλλιτεχνικού αποπροσανατολισμού. Εξού και μέσα στην ατμόσφαιρα της κοσμοκαλογερικής μου επιδιώκω την υβριδιακή σύσταση μιας θρησκείας της αγάπης που έχει κάνει τάμα και σέρνεται κυριολεκτικά χιλιόμετρα όπως οι πιστοί τον Δεκαπενταύγουστο στην Τήνο, να συναντήσει τον έρωτα στα κολασμένα σκοτάδια της ηδονής ώστε αναγεννημένη να επαναπροσδιοριστεί σε μια θρησκεία της φύσης. Ναι, η αγάπη δεν έχει τίποτα το μεταφυσικό, μπορεί όλα τα αλλά, πολιτεία, κοινωνία, πολιτισμός, να έχουν ανάγκη μια μεταφυσική, ηθική θεμελίωση, η αγάπη όμως, το αυθόρμητο, απεριόριστο, ανυστερόβουλο δόσιμο κι αφοσίωση στον άλλο, δεν έχει τίποτα το αφύσικο, όλα είναι ένα κλικ, σε εκείνη την ύστατη στιγμή του καθοριστικού σοφού ερωτήματος περί του νοήματος της ζωής, ο υποψήφιος αυτόχειρας αποφασίζει να επιλέξει την ουδετεροποίηση, τον συμβολικό θάνατο ή τον φυσικό θάνατο εφόσον δεν βρίσκει κάποιο θετικό περιεχόμενο στον βίο του ή τη ζωή, εφόσον ως νόημά της –εκ φύσεως– αναγνωρίζει εκείνο της αγάπης άνευ όρων, ορίων, προϋποθέσεων. Όποιος βασανίσει την αγάπη του με αυθεντικές ερωτικές περιπέτειες, αναπόφευκτα θα δοκιμάσει τις αντοχές του, το υπαρξιακό περιεχόμενο του είναι του και θα θέσει και το προαναφερθέν ερώτημα. Και, ή πεθαίνει μες στην παθητικοποίηση, τον ανούσιο αβίωτο βίο και τον φυσικό αφανισμό ή επιλέγει ζωοδόχο αγάπη.

Με γέμισαν τόση ηδονή, μια απόλαυση ακαταμάχητη, με όρους θρησκευτικής κατάνυξης, ώστε σαν να μ' έχουν εσαεί βαφτίσει μες στα ερωτικά ύδατα που ακόμα και ο ιδρώτας μου πια να ρέει ως ερωτική γαλήνη, ταυτόχρονα με φόρτωσαν με τέτοιο πόνο, μια διαρκή δοκιμασία ελέγχου κι επέκταση ορίων, σε σημείο που πια όχι μόνο ν' αντέχω τη μοναξιά αλλά να ζω μοναχικά μέσα της και στη λογοτεχνία, υπό απίστευτη ευχαρίστηση, ακριβώς γιατί μου παρέδωσαν ως την πιο κατάλληλη ερωμένη και σύντροφο αυτή την τέχνη την οποία αναγνώριζαν κι εξασκούσανε όλες με τον τρόπο τους. Τέλος, και το κυριότερο, μου χάρισαν τέτοια ποσότητα δηλητηρίου, που το κουταλάκι του Μητροπάνου φαντάζει παιχνιδάκι παιδικής κουζίνας σε μοντέλο της Barbie, με τις κουτάλες, τα φτυάρια, τις νταμιτζάνες ώστε με τέτοια ανοσία πια να μπορώ τον δρόμο μου ν' ακολουθώ αντιμετωπίζοντας την κάθε κακία, μικροψυχία, χειρισμό, παραποίηση, ψέμα ως υγιείς προκλήσεις στην πορεία της προσωπικής μου ολοκλήρωσης. Όταν ένας άνθρωπος βγαίνει από τον τάφο μόνος του σημαίνει πως οι εκτελεστές του δεν μπορούσαν αντικειμενικά να τον σκοτώσουν, ουσιαστικά αυτές οι συγκεκριμένες γυναίκες μ' έκαναν αθάνατο. Δεν υπερβάλλω. Σαν να μου επιτίθονταν σμήνη σβούρων, σφιγγών, μελισσών, αγέλες φιδιών, σκορπιών, λαγοκέφαλων, μοβ μεδουσών και να καταβρόχθιζα δηλητηριώδη μανιτάρια κι όμως αντί να πέθαινα, ζωντάνευα, γινόμουν πιο ανθεκτικός και γενναίος, πιο αυτόνομος, ανεξάρτητος και τώρα οδεύω προς την ελευθερία μου, διότι αυτή η τελευταία έχει αποκλειστική και προνομιακή σχέση με μένα τον ίδιο, τη δημιουργικότητα και τον αλτρουισμό, την αφοσίωση στον άλλο, στη φροντίδα της ζωής. Ναι, ακριβώς, επειδή πάσχει η ζωή η ίδια στην υδρόγειο, από τα δικά της πλάσματα, τον ακατανόητο τρόπο όχι της γέννας οργανισμών αλλά συντήρησης κι εξέλιξης αυτών. Το μόνο που μας σώζει είναι η κατάργηση όλων των πολιτισμικών κατηγοριοποιήσεων και ο θεμελιώδης επαναπροσδιορισμός από την αγάπη, όχι μόνο εκείνη προς τον πλησίον –αυτό είναι εύκολο– αλλά προς τον άγνωστο και μακρινό, προς τον εχθρό, τον ανταγωνιστή, τον αντίζηλο, τον σιχαμένο. Κι αυτό θα είναι το πρώτο βήμα, γιατί μόνο έτσι θα δημιουργούμε τα ομαδικά ενεργειακά πεδία για ενόραση, ενδιαίσθηση, διαενσυναίσθηση, δια-ανθρωπινότητα, ώστε να συλλάβουμε την διασυμπαντικότητα, τη δύναμη να πορευτούμε στο όλον και να οικοδομήσουμε τον διασυμπαντικό πολιτισμό. Σήμερα, λοιπόν, που η πολιτική, η οικονομία, η κουλτούρα ταΐζει το ανθρώπινο είδος με μπαγιάτικα, μουχλιασμένα ή πλαστικοποιημένα υποπροϊόντα, οι παρακάτω έρωτες με έσωσαν από την παγκόσμια υποκουλτούρα γιατί ήταν γεμάτοι σφρίγος αν και τοξικοί. Εφόσον δεν παρέμεινα σε κάποιον από αυτούς, γλίτωσα τον καρκίνο με τα καρκινώματα και τις μεταστάσεις του. Και έλαβα όλη εκείνη την συνειδητή κι ασυνείδητη γνώση, ώστε με τα απαραίτητα εφόδια να κατευθυνθώ προς τη σοφία κι ένα νέο εμβρυακό σφριγηλό κι όλο δημιουργικότητα τρόπο βίου.

Copyright © Γιάννης Σμίχελης All rights reserved, 2026

Πρώτη δημοσίευση

Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου

Η συλλογή Δεύτερη φωνή II που περιέχει τα βιβλία Δηλήδονες του Γιάννη Σμίχελη και Λαγνογκριζοβυθίσεις της Νεφέλης Σμίχελη, που δημοσιεύθηκαν τμηματικά από τις 4 Μαρτίου 2026, κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις koukidaki. ISBN: 978-618-88274-0-0

Συνεχίστε στο επόμενο στις 11 Μαρτίου 2026.

Σημειώσεις επιμελήτριας:

Η Μπαγκαβάτ Γκίτα ή Μπαγκαβαντγκίτα, που σημαίνει Το θείο τραγούδι, είναι ένα από τα πιο σημαντικά κείμενα του Ινδουισμού καθώς αποτελεί μέρος του ινδικού έπους Μαχαμπαράτα ενώ αποδίδεται και ως ανεξάρτητο έργο. Αφορά στη διδασκαλία των Ουπανισάντ και γράφτηκε γύρω στον 5ο αιώνα π.Χ. από τον Βυάσα, τον Όμηρο της Ινδίας.

Ο Μάρτιν Μορντεχάι Μπούμπερ (1878-1965), που αναφέρεται, ήταν Αυστριακός, φιλόσοφος εβραϊκής καταγωγής.