Η Στεφανία Τσουκαλίδου και το Παλμαρέ

Τι είναι εκείνο που σας ωθεί να γράφετε;

Στεφανία Τσουκαλίδου: Δεν το γνωρίζω, πραγματικά. Είναι η φασματική όψη που ξεπηδάει από το πουθενά, από το τίποτα και παίρνει το σχήμα μιας μορφής, άλλοτε τα σπάργανα μιας πλοκής. Μπορεί να είναι μια λέξη, ένα μονόστηλο στον Τύπο ή η φιγούρα ενός περαστικού. Πάντα παρατηρούσα τους ανθρώπους, συνήθως παραφυλούσα στους δρόμους, να δω μια φιγούρα και να φανταστώ τη ζωή που κρύβει. Οι άνθρωποι φοράνε την ιστορία τους σαν ρούχο, λέει ένας συγγραφέας.

Πόσο εύκολο ή δύσκολο είναι για εσάς είναι να καταφέρετε να εκφράσετε τη σκέψη σας πάνω στο χαρτί;

Σ.Τ.: Οι λέξεις αποτελούν την εκπεφρασμένη σκέψη μας. Οι λέξεις είναι ό,τι πολύτιμο έχουμε, οι φίλοι μας και οι εχθροί μας, από αυτούς καθοριζόμαστε. Οι λέξεις μας φέρονται καλά, μα και μας τυραννούν. Είναι φορές που δεν είναι αρκετές να περιγράψουν, πώς να μιλήσεις για τον έρωτα, λόγου χάρη, με δυο τρεις λέξεις και μια πρόταση. Αιώνες ολόκληρους ψάχνουν οι συγγραφείς τις λέξεις εκείνες τις πιστές στο σημαίνον. Τόνοι μελάνης ρίχτηκαν πάνω στο χαρτί κι εκατομμύρια χτυπήματα στον υπολογιστή για να πλησιάσεις την καλύτερη δυνατή διατύπωση, κι αυτή όλο διαφεύγει. Ψάχνουμε να βρούμε τις λέξεις που θα πλησιάσουν όσο γίνεται σε αυτά που θέλουμε να πούμε. Άλλοτε πάλι, θέλουμε να δείξουμε περισσότερο, παρά να πούμε. Υπάρχει η εννοιολογική γραφή, η εικονοποιητική κ.ά. Κοντά στον συγγραφέα υπάρχει ο δημιουργικός αναγνώστης που θα προσθέσει κι εκείνος τις δικές του λέξεις. Αυτή είναι η ιδανική συνύπαρξη. Αν και οι ιστορίες μου είναι απλές, εύληπτες, με γραμμική αφήγηση, επιθυμώ τη συνύπαρξη με τον αναγνώστη. Όχι μόνο να καταλάβει και να αισθανθεί, αυτό είναι βέβαιο, αλλά να σκεφτεί την ιστορία στις εκβολές της ανθρώπινης κατάστασης.

Ποιες είναι οι επιρροές σας;

Σ.Τ.: Από μικρό παιδί διάβαζα ό,τι έπεφτε στα χέρια μου. Από τις πρώτες εγκυκλοπαίδειες που κοσμούσαν έτσι ομοιόχρωμες τις βιβλιοθήκες των σπιτιών μας και τις «ξεκοκάλιζα», έως τα λαϊκά αναγνώσματα στο Φαντάζιο. Αργότερα διάβαζα κλασικούς και Λούκυ Λουκ. Κι έτσι συνέχισα. Από πολιτική φιλοσοφία και Καστοριάδη το πρωί, το βράδυ μεταμεσονύχτια στην trash tv, την καλτ Μιχαλονάκου, τον Μυλωνά, τον Λεωτσάκο με την Πέπυ. Ήθελα να είμαι μέσα σε όλα, φιλοπερίεργη και φιλομαθής. Επιρροές, σίγουρα πολλές, με αγαπημένους τους Καμύ, Πεσσόα, Κάφκα, Κάρβερ, Γουλφ, Ουελμπέκ, Λιόσα, Μήτσου, Σκαμπαρδώνη, Οικονόμου, Σωτηροπούλου, Μαρούτσου, Φάις... Κι η λίστα συνεχίζεται. Ακόμα, βλέπω πολύ σινεμά, είμαι σινεφίλ φανατική από κούνια και συνεχίζω ως τώρα, προτιμώντας πάντα την έξοδο για σινεμά ως ολιστική εμπειρία, από τη θαλπωρή του σπιτιού και την πλατφόρμα. Ίσως γιατί στην αίθουσα υπάρχει αλληλεπίδραση με τους γύρω σου. Η κινηματογραφική ματιά έχει επίδραση και στο γράψιμό μου. Θέλω να «βλέπω» την ιστορία, σπαρταριστή, μπροστά μου.

Ποια θεματολογία κρατεί τον κυρίαρχο ρόλο στα έργα σας;

Σ.Τ.: Χωρίς να υπάρχει συγκεκριμένη θεματολογία όταν ξεκινώ μια ιστορία, με οδηγεί η ίδια η ιστορία χωρίς να έχω προαποφασίσει τίποτα. Θα έλεγα ότι με ενδιαφέρουν οι άνθρωποι που έχουν ζόρια, που βρίσκονται σε κενό, που κάτι άλλο επιθυμούσαν από αυτό που είναι. Που δυσκολεύονται στις δουλειές τους, στις ζωές τους, στις σχέσεις τους και τελικά αντιστέκονται ή καταρρέουν. Είναι μια τοιχογραφία ανασφάλειας, συμβατή με την εποχή που διανύουμε, ψυχογραφήματα προσωπικής αστάθειας των χαρακτήρων μου. Νομίζω πως είναι όλοι τους «καλοί», έχω εμπιστοσύνη στην καλοσύνη ως αξία, που πέφτουν πάνω στο κακό. Σίγουρα, οι ήρωές μου δεν περιλαμβάνονται σε κανένα «παλμαρέ» δεν διαθέτουν δηλαδή προσωπικό κατάλογο επιτευγμάτων, όπως σημαίνει –ειρωνικά– ο τίτλος.

Πείτε μας λίγα λόγια για το βιβλίο σας.

Σ.Τ.: Είναι είκοσι έξι διηγήματα, σαν νουάρ ιστορίες και σαν ιστορίες μικρού μήκους, με δομή κινηματογραφική. Αποτελούν επιλογή από διηγήματα γραμμένα σε διαφορετικές περιόδους, γι' αυτό άλλοτε είναι ρεαλιστικά και άλλοτε περιέχουν στοιχεία ποιητικά. Είναι δράματα κι άλλοτε κωμωδίες, το δίπολο της ίδιας της ζωής.

Συγγραφέας γεννιέσαι ή γίνεσαι;

Σ.Τ.: Υπάρχει το ενδεχόμενο μια κλίση να υφίσταται στο υπόβαθρο. Από κει και πέρα εξελίσσεται ή όχι. Εξελίσσεται μάλλον μέσω της μελέτης και της βιβλιοφιλίας και εγκαθίσταται ως δυνατότητα, καθώς αποτυπώνονται μέσα σου οι εναλλαγές της τέχνης του λόγου, μια δίψα για έκφραση και για ελεύθερη βούληση. Ο συνδυασμός αυτών των παραμέτρων ίσως, δυνητικά, οδηγεί στις απόπειρες γραφής. Όταν σωρευτούν πολλές τέτοιες απόπειρες, τότε ίσως μπεις στον πειρασμό να εκτεθείς στην κρίση των αναγνωστών, που αρχίζεις να τους θεωρείς κάπως σαν συνενόχους στο «έγκλημα καθοσιώσεως» που κάνεις. Κι η δική σου απόλαυση κατά τη διαδικασία της γραφής, να γίνει και απόλαυση του αναγνώστη, μια διπολική σχέση σχεδόν ερωτική.

Αν μπορούσατε να αλλάξετε κάτι στον τομέα της λογοτεχνίας τι θα ήταν αυτό;

Σ.Τ.: Ούτε θέλω, ούτε μπορώ να αλλάξω κάτι στον τομέα αυτόν. Ας τον αφήσουμε ήσυχο, αρκετά βάσανα έχει. Κι άλλες τόσες χαρές κι επιτεύγματα. Έχουμε σπουδαίους συγγραφείς, βγαίνουν καταπληκτικά βιβλία. Μακάρι να υπάρχει κοινό αναγνωστικό, που να θέλει και να μπορεί να αγοράσει τα βιβλία. Γιατί τα πράγματα έχουν αγριέψει εκεί έξω. Αυτό είναι η μόνη μου προσδοκία, να συνεχίσουν οι άνθρωποι να αγαπούν τα βιβλία.

Έχετε επόμενα συγγραφικά σχέδια;

Σ.Τ.: Όταν ο άνθρωπος έκανε σχέδια, ο Θεός γελούσε. Δεν έχω σχέδια, έχω πολλά διηγήματα στο μυαλό και στα συρτάρια μου.

Η Στεφανία Τσουκαλίδου μίλησε για –και με αφορμή– την συλλογή διηγημάτων της Παλμαρέ, που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Διαβάστε ένα απόσπασμα: Merry Christmas