Από πού κι ως πού Δροσιά, Χαλκίδα και Εύριπος;

Από πού κι ως πού Δροσιά Ευβοίας;

Ας ξεκινήσουμε από το μη προφανές.

Η Δροσιά Ευβοίας ΔΕΝ βρίσκεται στην Εύβοια αλλά στη Βοιωτία!

Για την ακρίβεια είναι πάνω σε ένα μακρόστενο κομματάκι της Στερεάς Ελλάδας που φτάνει μέχρι τη λίμνη Υλίκη και ανήκει στην Εύβοια.

Από το 1844 ονομαζόταν Χάλια!

Γιατί;

Μπορεί στα τούρκικα η λέξη hal να σημαίνει κατάσταση (όχι απαραίτητα κακή), στα ελληνικά όμως έχει πάρει τον κακό τον δρόμο που δεν έχει γυρισμό.

Και όντως τίποτα δεν έδειχνε ότι η περιοχή είχε τα χάλια της.

Αντιθέτως! Βρίσκεται μέσα σε καταπράσινο τοπίο, σε μια προεξοχή της γης περιτριγυρισμένη από τον βόρειο Ευβοϊκό με τις Αλυκές, μια χρυσή αμμουδιά που θυμίζει τροπικό νησί από τη μία και το επιβλητικό όρος Κτυπάς (ή Μεσσάπιο) από την άλλη.

Εντάξει, η διαδρομή Κτυπάς - Χάλια ακούγεται λιγουλάκι κρίντζι, ιδίως αν είσαι μποξέρ...

Για την ακρίβεια μέχρι το 1892 υπήρχαν τα Μεγάλα και τα Μικρά Χάλια –τουλάχιστον δεν υπήρχαν τα Μαύρα (τους τα) Χάλια– και ήταν ιδιοκτησία του βουλευτή Αλέξανδρου Πετσάλη.

Αυτός ο βουλευτής πούλησε τα Χάλια (του) σε 120 κατοίκους, οι οποίοι μετά μάζεψαν τα Χάλια (τους), μικρά και μεγάλα και έκαναν ένα ενιαίο Χάλι που το 1953 αποφάσισαν να του αλλάξουν τονισμό.

Στην αρχή σκέφτηκαν το Χαλιά Ευβοίας αλλά και πάλι, θα ήταν άνιση η σύγκριση με τα χαλιά Περσίας, οπότε το γύρισαν στο Χαλία για 9 ολόκληρα χρόνια μέχρι να έρθει το σωτήριο έτος 1962 και η όμορφη κωμόπολη να σωθεί παίρνοντας ένα πιο δροσερό όνομα.

Δροσιά!

Κι όπως έλεγε η Σωτηρία Μπέλλου, που γεννήθηκε στα Χάλια το 1921:

Μέσα στη γλυκιά ρομάντζα, πεύκο κι ακροθαλασσιά

Καθώς ο μπάτης θα χαϊδεύει τα μαλλάκια σου

τα χείλη μου θα σμίγουν στα χειλάκια σου

Φτάσαμε όμως και στην πρωτεύουσα...

Από πού κι ως πού Χαλκίδα;

Ο μύθος λέει ότι η Χαλκίς ήταν νύμφη, κόρη του Ασωπού και της Μετώπης.

Ιστορικά, για την Χαλκίδα έχουμε αναφορά στα ομηρικά έπη (8ο αιώνα π.Χ.) άρα όπως καταλαβαίνετε πρέπει να πάμε πολύ πίσω και να βασιστούμε σε 2 εκδοχές όσο πιθανές ή απίθανες ακούγονται:

1. Προϋπήρχε, στα βόρεια της σημερινής πόλης, ο προϊστορικός οικισμός της Μάνικας από την 3η χιλιετία π.Χ. που ανέπτυξε το εμπόριο χαλκού και μετάλλων. Κι από τον πολύ χαλκό, χαλκεύτηκε και έγινε Χαλκίδα.

2. Από το περίφημο κοχύλι κάλχη ή χάλκη (από εκεί και το νησί Χάλκη) από το οποίο οι Φοίνικες προμηθεύονταν το πορφυρό χρώμα.

Όπως και να 'χει, η τεράστια στρατηγική της αξία, η ανάπτυξη σε εμπόριο και ναυσιπλοΐα αλλά και ο έντονος αποικισμός (κυρίως σε Χαλκιδική και Σικελία) δημιούργησαν μια πόλη ισχυρότατη που κυριάρχησε μέχρι το 200 π.Χ. όταν οι Ρωμαίοι την κατάστρεψαν.

Στην περίοδο του Βυζαντίου έχουμε για πρώτη φορά την ονομασία Εύριπος (ή και Έγριπος) που διατηρείται έως ότου οι σταυροφόροι καταλάβουν την Εύβοια το 1204.

Τότε ο Έγριπος έγινε Negripo και σε συνδυασμό με την γέφυρα (ponte) που υπήρχε από το 410 π.Χ. έγινε Negreponte (= μαύρη γέφυρα αν και μάλλον είναι προϊόν παραφθοράς παρά χρώματος της γέφυρας).

Κι έπειτα ήρθαν οι μέλισ... οι Οθωμανοί.

Και τότε είχαμε μια νέα, οθωμανική παραφθορά του Εγρίπου σε Εγριμπόζ (Eğriboz).

Το 1684, στον λόφο Φούρκα (= αγχόνη, φαντάζεστε τι έκαναν εκεί οι Οθωμανοί) φτιάχτηκε το απόρθητο κάστρο του Καράμπαμπα (από τον σουλτάνο Kara Baba) στην είσοδο του οποίου υπάρχει ο τάφος του λογοτέχνη Γιάννη Σκαρίμπα.

Είχαν περάσει κοντά στα 2 χιλιάδες χρόνια όταν το 1833 με την απελευθέρωση της Εύβοιας ακούστηκε ξανά η ονομασία Χαλκίδα για την πρωτεύουσα της Εύβοιας.

Τώρα; Πόλη, τρέμω τα γητέματά σου

κι είμαι ακόμα ωραίος σαν το Μάη μήνα,

κρίμα, λέω, θλιμμένη να 'σαι κολομπίνα

και να κλαίω εγώ στα γόνατά σου.

Χαλκίδα, Γ. Σκαρίμπας

Από πού κι ως πού πορθμός του Ευρίπου;

Χάνομαι χωρίς ελπίδα

μέρα νύχτα στη Χαλκίδα

στο δικό σου το περίπου

και στα ρεύματα του Ευρίπου.

Δεν ξέρω τι είναι πιο ακατανόητο. Η ετυμολογία της λέξης Εύριπος ή η αλλαγή των νερών κάθε έξι ώρες;

Πάντως όσον αφορά το δεύτερο έχουμε επιστημονικά και αδιάσειστα στοιχεία.

Τα νερά του Ευρίπου κινούνται συνεχώς, ενώ ταυτόχρονα αλλάζουν φορά κινήσεως περίπου κάθε 6 ώρες. Άλλοτε κατευθύνονται προς τον Βόρειο και άλλοτε προς τον Νότιο Ευβοϊκό.

Γιατί;

Εδώ μπορούμε να πούμε με σιγουριά ότι φταίει η Σελήνη και η έλξη που ασκεί πάνω στη γη.

Συγκεκριμένα, 3 ώρες αφού περάσει η Σελήνη από τον μεσημβρινό της Χαλκίδας ασκείται μια έλξη στην ανατολική Μεσόγειο δημιουργώντας ένα κύμα που χτυπάει την Εύβοια από την ανατολή.

Ωστόσο, επειδή είναι πιο κοντά το άνοιγμα για τον Νότιο Ευβοϊκό, το κύμα μπαίνει 1 ώρα και 1 τέταρτο νωρίτερα από αυτό που μπαίνει στον Βόρειο Ευβοϊκό με αποτέλεσμα να ανεβαίνει η στάθμη των νερών 30-40 εκατοστά.

Έξι ώρες αργότερα οι όροι αντιστρέφονται, το κύμα από τον Βορρά έρχεται με φόρα, η στάθμη ανεβαίνει στον Βόρειο Ευβοϊκό ενώ πέφτει στον Νότιο.

Το επιστημονικό όνομα Euripus συναντάται στη διεθνή βιβλιογραφία για να περιγράψει κάθε παρόμοιο φυσικό ή τεχνητό πορθμό που παρουσιάζει το ίδιο φαινόμενο.

Από πού κι ως πού Ευρίπος; όμως...

Εδώ μπαίνει ένα τέρμα στις επιστημονικές εξηγήσεις και αρχίζουν οι εικασίες κυρίως επειδή δεν υπάρχει ούτε η εύκολη λύση του μυθικού ήρωα Εύριπου που θαλασσοπνίγεται για μια χαμένη αγάπη.

Η λέξη εύριπος πρωτοακούγεται στο Βυζάντιο με πιθανότερη εκδοχή να προέρχεται από το ευ+ρίπος, αυτός που έχει καλές ριπές, καλή ροή των νερών!

Μια δεύτερη εκδοχή παντρεύει το «ευ» με τις όμορφες όχθες (όχθη στα λατινικά ripi) ενώ μια τρίτη παντρεύει το «ευ» με τον γρίπο, το δίχτυ των ψαράδων, εύγριπος, είναι η καλή ψαριά.

Αυτό το τελευταίο επικράτησε για αρκετό καιρό και για ολόκληρη την Εύβοια που την έλεγαν Γριπονήσι.

Και τελικά από πού κι ως πού Εύβοια;

Από το ευ+βους, τα καλά βόδια, η χώρα που έχει γόνιμο έδαφος και θρέφει τα θρεφτάρια της!

Πρώτο ξαδερφάκι της; Η Ιταλία, από το λατινικό vitulus που σημαίνει μοσχάρι, η χώρα με τα πολλά μοσχάρια!

Γιώργος Ζώτος

Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου

Πρώτη δημοσίευση

Η ευθυμογραφική σειρά του Γιώργου Ζώτου Από πού κι ως πού; δημοσιεύτηκε στο koukidaki.gr κάθε Κυριακή από τις 13 Ιουλίου 2025. Ξεκινήστε από την αρχή.

Στη συνοδευτική εικόνα βλέπετε πίνακα Θανάση Λάλα [Εndurance of the heart, metal and plexi glass]