![Θανάση Λάλα [Εndurance of the heart, metal and plexi glass]](https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhrfXiCOncQZeRd1wtmRRsv3GwL4JwB3VgXugOsZfEnbU6GSEGMlMd0S6hANRiDROHTkNcU7dt6g6K35ROtG5wVfuqw98HIIvz7230SHEXrNAAH5mA4HT6HnGYhECPU-hUp-hMPIngfF8A-sia4DG8NbECmMsnyT8PQvSj2V9e3rpinSxk2KjEhOMLbCWYa/s1500/11.png "Θανάση Λάλα [Εndurance of the heart, metal and plexi glass]")
Ο Οκτώβριος είναι ένας καλός μήνας να ασχοληθούμε με την Αρκαδία.
Μην με ρωτήσετε γιατί. Γιατί έτσι!
Κατηφορίζουμε λοιπόν (αν και στην κυριολεξία ανηφορίζουμε) προς το κέντρο της Πελοποννήσου και ξεκινάμε την ξενάγηση μας από την πρωτεύουσα.
Από πού κι ως πού Τρίπολη;
Ακόμα δεν ξεκινήσαμε το οδοιπορικό μας, θα κάνουμε μια παράκαμψη γιατί το απαιτεί η ιστορία κι ο πολιτισμός των φυλών που στρογγυλοκάθισαν γύρω από την Μεσόγειο.
Εκτός από την πελοποννήσια Τρίπολη άλλες δύο συνονόματες υπάρχουν στα πέριξ.
Φτιάχτηκε από τρεις πόλεις που ενώθηκαν, Τρί-πολη την είπαν, όλα σωστά, αλφαδιασμένα και τακτοποιημένα!
Έπειτα έχουμε την Τρίπολη του Λιβάνου που ονομάστηκε έτσι από τους Φοίνικες γιατί βρισκόταν ΑΝΑΜΕΣΑ σε 3 σημαντικότατες πόλεις, τη Σιδώνα, την Τύρο και την Αντιόχεια.
Σε περίπτωση που σας ξέφυγε η λέξη που ήταν με κεφαλαία, το ξαναλέω ήρεμα: Ανάμεσα. Κι εδώ θέλω την προσοχή σας. Αν δεχτούμε ότι αυτές οι 3 πόλεις δημιουργούν ένα τρίγωνο, το κέντρο των διχοτόμων του τριγώνου λέγεται Έκκεντρο. Σωστά;
Σωστά:
Έκκεντρο λοιπόν θα έπρεπε να λέγεται και η πόλη του Λιβάνου.
Σωστά;
Σωστά!
Βέβαια θα πρέπει να δικαιολογήσουμε τους Φοίνικες, γιατί οι Φοίνικες δεν ήξεραν.
Κι αφού δεν ήξεραν, γιατί δεν ρώταγαν; Θα μου πείτε.
Γιατί δεν είχαν ποιον να ρωτήσουν – δεν είχε γεννηθεί ακόμα ο Ευκλείδης...
Το ότι δεν είχε γεννηθεί ακόμα ο Ευκλείδης μάλλον ήταν ο λόγος που τελικά αντί για Έκκεντρον η πόλη του Λιβάνου ονομάστηκε Τρίπολη.
Ας πάμε όμως και στην δικιά μας Τρίπολη, την Τριπολιτσά της καρδιάς μας που εμφανίστηκε πολύ αργότερα από τις δύο ξαδέρφες.
Από πού κι ως πού Τρίπολη Αρκαδίας;
Η πρώτη αναφορά της πόλης είναι το 1467 ως Droboliza (Ντρομπόλιζα).
Αργότερα παίρνει την σλαβική κατάληξη Ντρομπόλιτσα και κατά τον 18ο αιώνα αρχίζει να ελληνοφέρνει πετώντας τα τραχιά σύμφωνα και τονίζοντας τη λήγουσα: Τροπολιτσά => Τριπολιτσά.
Η εκδοχή της Υδρόπολης είναι απίθανη! Η κατάληξη «-πόλη» το πιθανότερο είναι να εξελίχθηκε όχι να προϋπήρχε.
Πώς φτάσαμε όμως στο Droboliza των Σλάβων;
Ο Παυσανίας έλεγε ότι ο τόπος ήταν γεμάτος βελανιδιές. Ίσως το ίδιο να είδαν και οι Σλάβοι, να πιάστηκαν από αυτό και να την ονόμασαν Ντόμπριτσα (Δρυόπολη) από την προσλαβική λέξη dǫbъ που σημαίνει δρυς – από εκεί και το Ντουμπρόβνικ της Κροατίας που σημαίνει δρυοδάσος.
Η έλλειψη της συλλαβής «πολ» στο Ντόμπριτσα κάνει τον Ασημάκη να βάζει το χέρι του στη φωτιά ότι αρχική λέξη ήταν η αλβανική drobolit που σημαίνει συνταράζω επειδή συνταράζει με το δριμύ ψοφόκρυο κάθε πικραμένο – ρωτήστε τους νεοσύλλεκτους σμηνίτες, όλο και κάποια ιστορία θα έχουν να διηγηθούν. Εδώ ασφαλώς συνεισφέρει και το σλαβικό ρήμα drobiti που σημαίνει συντρίβω.
Με την πιθανότητα οι ρίζες της λέξης να είναι αλβανικές ανακαλύψαμε την ελληνόφωνη πόλη της Αλβανίας Δρόπολη (ή Δρυινούπολη ή Δερόπολη, αλβανικά Dropulli) που θεωρείται η πνευματική πρωτεύουσα των Ελλήνων της Αλβανίας.
Ίσως έτσι να κολλάνε τελικά και οι δρύες και το αλβανικό τοπωνύμιο (Dropulli) με την σλαβική κατάληξη (-ica) και τον τελικό εξελληνισμό της.
Για μας πάντως παραμένει η Τριπολιτσά της καρδιάς μας!
Ας συνεχίσουμε όμως το οδοιπορικό μας στην γύρω περιοχή.
Από πού κι ως πού Πιάνα Αρκαδίας;
Εδώ που έχουμε φτάσει θα μάθετε και γαλλικά και πιάνο κι ας κάνετε τους δύσκολους!
Η Πιάνα είναι ένα σούπερ τρέντι χωριό που χτυπάει τέρμα στη γραφικότητα. Βρίσκεται χτισμένη στην πλαγιά του όρους Μαίναλο που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην επανάσταση του 1821 καθώς ο Κολοκοτρώνης (που μεγάλωσε στο Λιμποβίσι, το διπλανό χωριό) εκεί οργάνωσε τον στρατό του για να επιτεθεί στην Τρίπολη.
Η πλατεία με τα πλατάνια, τα κρυστάλλινα νερά που αναβλύζουν από τις πέτρινες βρύσες, η επιβλητική εκκλησία του Άι-Γιώργη, η απίθανη θέα του κάμπου με τον ποταμό Ελισσώνα κάνουν την περιοχή ένα αριστουργηματικό κοντσέρτο για «πιάνα»!
Η ιστορία της όμως δεν αρχίζει από την Επανάσταση.
Πάνω από τον ποταμό Ελισσώνα βρίσκεται το Πιανοβούνι. Κι εκεί υπάρχει η σπηλιά του θεού Πάνα που σύμφωνα με τη μυθολογία ήταν γιος του Ερμή και της νύμφης Καλλιστούς.
Η οποία νύμφη μόλις είδε τον «γιο» του κούκλου Ερμή να έχει κέρατα, μυτερό γενάκι και τραγοπόδαρα την έπιασε κρύος ιδρώτας.
Η αλήθεια ήταν ότι είχε πιει πολύ εκείνο το βράδυ που συνευρέθηκε με τον Ερμή αλλά έφτασε μέχρι τον στάβλο;
Κι αφού δεν ήταν σίγουρη για την καταγωγή του μπέμπη, τον παράτησε σύξυλο στη σπηλιά.
Αυτός όμως –τρανό παράδειγμα ότι η ομορφιά δεν κάνει τον άνθρωπο– έγινε η αιτία να οργιάζει η φύση στην Αρκαδία. Ο Πάνας, παίζοντας τον αυλό του, προστάτευε γεωργούς και κτηνοτρόφους.
Και σαν να μην έφτανε αυτό, έκανε αχαλίνωτο σεκς με κάθε είδους πλάσμα που έτυχε να περνάει από την περιοχή του!
Με αστείρευτο κέφι και μπόλικο κρασί, ο Πάνας ήταν προσωποποίηση του γλεντιού!
Ακόμα κι ο μπαμπάς Ερμής τον συμπάθησε και τον πήρε στον Όλυμπο όπου τον δέχτηκαν αμέσως οι θεοί. Οι ίδιοι θεοί που δεν ήθελαν τον Ήφαιστο επειδή κούτσαινε λιγάκι...
Θα μπορούσε το χωριό να πάρει κάποιο άλλο όνομα από αυτά που συνδέονται με τον θεό: Πανί, Πανίδα, Πανικός! ή Πάνα (βρακάκι), όμως παραδεχτείτε το, πόσο αριστοκρατική, πόσο σικ, πόσο φινετσάτη ακούγεται η λέξη Πιάνα!
Το 1835 ονομάστηκε Ανεμώσα (δεν το λες και κακό) που τελικά δεν επικράτησε.
Δεν τελειώσαμε όμως, συνεχίζουμε βουτώντας βαθιά στην σύγχρονη ιστορία.
Από πού κι ως πού Πάπαρης Αρκαδίας;
Για το συγκεκριμένο άρθρο απαιτείται έξτρα προσοχή στον τονισμό. Ένας λάθος τόνος μπορεί να κοστίσει ακριβά ιδιαίτερα σε παρεξηγημένους αναγνώστες που πιθανώς και να ανήκουν στους απανταχού Παπαραίους και Παπαραίες.
Από τους πρώτους οικιστές στην περιοχή, γύρω στα τέλη του 17ου αιώνα, ήταν ένας ιερέας που έγινε και η αιτία που ονομάστηκε έτσι το ιστορικό αυτό χωριό της Αρκαδίας.
Ξέρω πού πήγε το μυαλό σας και σας παρακαλώ να του πείτε να γυρίσει αμέσως πίσω.
Δεν είναι αυτό που νομίζετε!
Κανένας παπα-Άρης δεν έμενε ποτέ εκεί. Αλλά κι αν έμενε, το χωριό δεν πήρε από εκεί το όνομά του γιατί θα έπρεπε να τονιστεί στην παραλήγουσα με οδυνηρά αποτελέσματα.
Ο ιερέας, που έμελλε να βαφτίσει το χωριό, λεγόταν Νικόλαος Πάπαρης.
Επαναλαμβάνω το χωριό είναι αρσενικό και τονίζεται στην προπαραλήγουσα: Πά-πα-ρης.
Ενίοτε μπορεί να είναι και ουδέτερο, ΠΑΝΤΑ όμως τονίζεται στην προπαραλήγουσα: Το Πά-πα-ρι.
Πληθυντικό δεν έχει, αν είχε θα ήταν: Τα Πάπαρια!
Αν πάτε, μην ξεχάσετε να πάρετε παπαραίικη γραβιέρα, παπαραίικο τραχανά και ζυμαρικά, αλλά και εξαιρετικό παπαραίικο κρασί!
Όμως για άλλον λόγο έχει γίνει γνωστό το Πάπαρι.
Εκεί έγινε η πρώτη σύναξη των οπλαρχηγών και των ιερέων, στις 6 του Απρίλη του 1821.
Ήταν τότε που ο Κολοκοτρώνης μάζεψε τον στρατό του για να ανασυνταχτεί έπειτα από μια επίθεση των Τούρκων που τους ανάγκασε να οπισθοχωρήσουν για λίγο.
Στη βρύση του Παπαρίου (στη γενική πέφτει ο τόνος στην παραλήγουσα αλλά μην το φοβάστε, δεν δαγκώνει) ο γέρος του Μοριά μαζί με τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη οργάνωσαν την επίθεσή προς την Τριπολιτσά, ήταν η αρχή της απελευθέρωσης.
Πάπαρι!
Με προσοχή στον τονισμό και σεβασμό στην ένδοξη ιστορία του.
Ωστόσο σήμερα έχουμε σκοπό να σας ξεθεώσουμε!
Έχει κι άλλο!
Πιείτε καφέ και ελάτε να συνεχίσουμε.
Από πού κι ως πού Αρτεμίσιο όρος & χωριό;
Στην κορυφή του Αρτεμίσιου όρους, μέσα σε ένα δάσος από ίταμους, όπως μας λέει ο Παυσανίας υπήρχε το ιερό της θεάς Αρτέμιδος.
Ο ίταμος ή τάξος είναι ένα πολύ όμορφο, αλλά και πολύ τοξικό, δέντρο από τη ρίζα μέχρι τον κορμό και τα φύλλα. Σήμερα υπάρχουν λιγοστά τέτοια δέντρα στο βουνό. Ο μύθος λέει ότι η θεά Άρτεμις έφτιαχνε εξ ολοκλήρου το τόξο και τα βέλη της από ξύλο ίταμου κάνοντάς τα δηλητηριώδη.
Ας πάμε και στο χωριό που από το 1836 ονομαζόταν Κακούρι. Εδώ πρέπει να μας απασχολήσει αν οι Κακουραίοι βάφτισαν το χωριό «Κακούρι» ή το Κακούρι βάφτισε την οικογένεια «Κακούρη» η οποία ήταν ονομαστή κατά την περίοδο της Επανάστασης.
Αν ισχύει το πρώτο, η ονομασία Κακούρι προέρχεται από το κακό όριο, κάτι που δεν είναι απίθανο μιας και στην τοποθεσία που βρίσκεται το χωριό υπάρχει μια στενή δίοδος στην οποία οι Τούρκοι που ξεμυτούσαν από την Τρίπολη προς Καλάβρυτα έβρισκαν τον μπελά τους, δηλαδή τους Έλληνες (κακουραίους) να τους περιμένουν.
Αν ισχύει το δεύτερο, η αθηναϊκή οικογένεια Κακούρη εγκαταστάθηκε εκεί πριν την Επανάσταση και πολλά μέλη της πρόσφεραν στον απελευθερωτικό αγώνα μέχρι που τελικά έγινε το χωριό των Κακούρηδων, το Κακούρι.
Το 1915, προτάθηκε η μετονομασία του χωριού σε Μαντίνεια, μιας και βρίσκεται στην ιστορική περιοχή της Πελοποννήσου που συχνά λανθασμένα τονίζεται στην παραλήγουσα.
Όμως τα άλλα χωριά της Μαντινείας διαμαρτυρήθηκαν ότι προσπαθούσε να πάρει την πρωτοκαθεδρία κι έτσι η μετονομασία πήγε στον βρόντο.
Η δεύτερη απόπειρα μετονομασίας έγινε το 1960 όταν τα αδέρφια Νικόλαος και Ιωάννης Κουσιάκης, Ελληνοαμερικάνοι μετανάστες, ματσό και άκληροι, ζήτησαν ή ίσως και απαίτησαν να εξαφανιστεί από τα πρακτικά το κακόηχο «Κακούρι», που φαίνεται ότι τους είχε κάτσει στον λαιμό, με αντάλλαγμα κάτι που οι συγχωριανοί τους δεν μπορούσαν να αντισταθούν, μια πραγματικά μεγάλη δωρεά, ένα κοινοτικό γραφείο με ιατρείο και ξενώνα.
Μπορεί οι Κουσιάκηδες να είχαν προηγούμενα με το σόι των Κακούρηδων αλλά τουλάχιστον δεν απαίτησαν να μετονομαστεί το χωριό σε Κουσιάκι, κάτι είναι κι αυτό, αρκέστηκαν στο αρχαιοελληνικό Αρτεμίσιο. Και το σημαντικότερο είναι ότι κανένα άλλο κοντινό χωριό από το βουνό δεν πρόβαλε σοβαρές αντιδράσεις.
Αυτά για σήμερα, συνεχίζουμε με περισσότερη Αρκαδία την επόμενη Κυριακή.
Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου
Πρώτη δημοσίευση
Η ευθυμογραφική σειρά του Γιώργου Ζώτου Από πού κι ως πού; δημοσιεύτηκε στο koukidaki.gr κάθε Κυριακή από τις 13 Ιουλίου 2025. Ξεκινήστε από την αρχή.
Στη συνοδευτική εικόνα βλέπετε πίνακα Θανάση Λάλα [Εndurance of the heart, metal and plexi glass]
