Ο Χένρικ Ίψεν έγραψε τον Εχθρό του λαού το 1882 και αποτελεί το τέταρτο κατά σειρά έργο του που αντιπροσωπεύει την πολεμική περίοδό του. Ο κεντρικός ήρωας του έργου του είναι ο γιατρός Στόκμαν, ο πιο «καθαρός» ήρωας της ιψενικής εργογραφίας. Ίσως ο μόνος, μαζί με τον Μπραντ. Τα στοιχεία που τον χαρακτηρίζουν είναι ο πατριωτισμός, η αγάπη και η συνεισφορά στον άνθρωπο (άλλωστε λόγω της επαγγελματικής του ιδιότητας μπορεί, περισσότερο από άλλους, να απαλύνει τον πόνο των συνανθρώπων του) και οι ιδεολογίες του. Υπάρχουν πολλά κοινά σημεία του ήρωα με τον δημιουργό του, γιατί εκείνη την περίοδο, που είχε εξοριστεί ο Ίψεν για δεκαέξι ολόκληρα χρόνια, έτσι τον αντιμετώπιζαν. Δεν είναι, λοιπόν, καθόλου τυχαίο που εκείνη την περίοδο έφτιαξε αυτόν τον ήρωα. Άλλωστε, και η πράξη του Στόκμαν υπήρξε επαναστατική, κάτι που ο Ίψεν έκανε σχεδόν σε όλη του τη ζωή. Ας θυμηθούμε πώς αντέδρασε ο πνευματικός κόσμος στην παγκόσμια πρώτη των Βρικολάκων και στην Νόρα (Στο σπίτι της κούκλας) όπου η σύζυγος εγκαταλείπει τον άντρα της, κάτι πρωτοφανές για την εποχή εκείνη.
Περίληψη του έργου
Ο γιατρός Στόκμαν ζει με τη οικογένειά του, τη γυναίκα του, την κόρη του και τους δύο γιους του στο μέρος όπου ο αδελφός του είναι δήμαρχος και πρόεδρος των Δημοτικών λουτρών. Κάποια στιγμή ανακαλύπτει ότι τα νερά είναι μολυσμένα και προτείνει, για το συνολικό καλό, να κλείσουν τα λουτρά μέχρι να γίνουν οι κατάλληλες έρευνες και εργασίες και να αποκατασταθεί η ζημιά – και τότε να ανοίξουν ξανά. Δεν μπορούσε όμως να καταλάβει τι αναστάτωση θα έφερνε αυτή του η πρόταση και η επιμονή του για αυτό το θέμα. Υπήρχε μια παράμετρος που δεν την είχε σκεφτεί, γιατί δεν αντιπροσώπευε τον ίδιο. Η παράμετρος του συμφέροντος.
Οι άλλοι ρόλοι του έργου
Εκτός από αυτούς τους ρόλους, υπάρχουν ακόμη ο Μόρτεν Κίιλ, που είναι ο πεθερός του Στόκμαν, και ο βυρσοδέψης, οι αρθρογράφοι Χόφσταντ και Μπίλινγκ, ο φίλος του γιατρού που καπετάνιος Χόρστερ και ο εκδότης Άσλαξεν.
Στην Ελλάδα το έργο παρουσιάστηκε πολλές φορές και τη δεκαετία του '70 μεταφέρθηκε στην μεγάλη οθόνη με πρωταγωνιστή τον Νίκο Κούρκουλο ενώ ο αξέχαστος ηθοποιός Φάνης Χήνας έπαιξε τον ρόλο του γιατρού Στόκμαν για την εκπομπή το Θέατρο της Δευτέρας. Επίσης, ο σκηνοθέτης Τζορτζ Σάφερ το μετέφερε στον κινηματογράφο με τους ηθοποιούς Στιβ Μακ Κουίν και Σίμπιλ Ντάνινγκ. Στο θέατρο το ανέβασε ο αλησμόνητος ηθοποιός και σκηνοθέτης Γιώργος Μεσσάλας (από το Μοντέρνο θέατρο) και σε ελεύθερη διασκευή το παρουσίασε ο θίασος του Στέφανου Ληναίου και της Έλλης Φωτίου στο θέατρο Άλφα.
Ο Εχθρός του λαού συνεχίζει να γνωρίζει θριαμβευτική πορεία σε θεατρικές σκηνές της Ελλάδας και του εξωτερικού.
Ο Κονσταντίν Στανισλάβσκι δήλωσε κάποτε σχετικά με αυτόν τον ρόλο: «Παίζοντας τον Στόκμαν αισθανόμουν πιο άνετα στην σκηνή παρά σε οποιοδήποτε άλλον ρόλο του ρεπερτορίου μου. Στην σύλληψη του ρόλου ακολούθησα ενστικτωδώς τη γραμμή της διαίσθησης του συναισθήματος. Για μένα ο Στόκμαν δεν ήταν ένας πολιτικός, ένας άνθρωπος λαϊκών συγκεντρώσεων, αλλά ένας άνθρωπος με ιδανικά, ένας αληθινός φίλος της χώρας και του λαού του. Και αυτό ζήτησα να διαπλάσσω.».
Ίσως να είναι το μοναδικό έργο του κορυφαίου Νορβηγού δραματουργού Χένρικ Ίψεν που απουσιάζει το στοιχείο που καθιέρωσε στο θέατρο και στη γραφή: το ζωτικό ψεύδος.
Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου
Οι πληροφορίες αντλήθηκαν από το ετήσιο περιοδικό Θέατρο του Θεόδωρου Κρίτα καθώς επίσης και από το περιοδικό Θέατρο του Κώστα Νίτσου.
