Βάκχαι

Από πολλούς, οι Βάκχες του Ευριπίδη θεωρείται το καλύτερο έργο του σπουδαίου τραγικού ποιητή – μαζί με την Εκάβη. Η σύνθεση του έργου είναι φτιαγμένη με τα χαρακτηριστικά της υψηλής δραματουργίας. Διαφέρει από την ευριπίδεια ατμόσφαιρα των άλλων έργων του και θεωρείται από τις αρτιότερες τραγωδίες που έχουν σωθεί από την αρχαιότητα.

Την τραγωδία Βάκχες την έγραψε ο Ευριπίδης τη χρονιά που είχε εγκατασταθεί στην Μακεδονία από τον Αρχέλαο, το 408. Καιρό πριν, με το ίδιο θέμα, είχε γράψει ο Αισχύλος την τραγωδία Πενθεύς. Από αυτή την τραγωδία σώθηκε μόνο ο στίχος: Μηδ' αίματος Πέμφιγα προς πέδω βάλης και σύμφωνα με τον Dodds παραλληλίζεται με την ευριπίδεια τραγωδία και τον στίχο: Άλλ' αίμα θήσεις συμβαλών Βάκχαις μάχην.

Ο σπουδαίος Γκαίτε θεωρούσε την εν λόγω τραγωδία την καλύτερη από όλες όσες συνέθεσε ο Ευριπίδης και για αυτό τον λόγο μετέφρασε ένα μέρος της.

Τα χορικά είναι τα πιο μεγάλα σε έκταση από τις υπόλοιπες τραγωδίες του Ευριπίδη και η δραματουργία του βρίσκεται στην πιο ώριμη περίοδο της ζωής του. Σκοπός του τραγικού ποιητή είναι να θέσει ερωτήματα για την ανθρώπινη δύναμη, για τη λογική και την απιστία προς τους θεούς. Ο μυστικισμός αποτελεί τη βάση για αυτό το ποιητικό αριστούργημα.

Στην Ελλάδα ανέβηκε από το Εθνικό Θέατρο το 1962 με μια θηριώδη διανομή. Κάδμος ο Αλέξης Μινωτής, Αγαύη η Κατίνα Παξινού, Διόνυσος ο Νίκος Τζόγιας, Τειρεσίας ο Γιάννης Αποστολίδης, Πενθέας ο Βασίλης Κανάκης, Μαντατοφόρος βοσκός ο Παντελής Ζερβός, Β' Μαντατοφόρος ο Στέλιος Βόκοβιτς και Α' κορυφαία η Πίτσα Καπιτσινέα.

Από το φεστιβαλικό πρόγραμμα της παράστασης: «Η τραγωδία του Ευριπίδη Βάκχαι ανήκει στα τελευταία έτη του βίου του μεγάλου τραγικού. Διδάχτηκε στην Αθήνα μετά τον θάνατο του ποιητή. Η δράση είναι στην Θήβα, όπου ζει ακόμα ο γέροντας βασιλιάς Κάδμος, που έχει εκχωρήσει την εξουσία του στον εγγονό του, τον Πενθέα, γιο της κόρης του, της Αγαύης.».

Το 1975, πάλι από το Εθνικό Θέατρο, σε σκηνοθεσία του Σπύρου Ευαγγελάτου και σε μεταγραφή του Κώστα Βάρναλη, θα ανέβει με τον Στέλιο Βόκοβιτς στον ρόλο του Κάδμου και την Αντιγόνη Βαλάκου στον ρόλο της Αγαύης. Τειρεσίας ο Ζώρας Τσάπελης.

Από την Ειρήνη Καλκάνη και την εφημερίδα Απογευματινή η παρακάτω κριτική: «Ο σκηνοθέτης Σπύρος Ευαγγελάτος, που μας προσέφερε στην Επίδαυρο την πιο ικανοποιητική παρουσίαση των Βακχών (σε μια παράσταση όπου περισσεύει η δημιουργική έμπνευση και η φαντασία – μαζί με τον προβληματισμό του στοχαστή) έχει πολύ εύστοχα επισημάνει τις δυσκολίες που δημιουργεί η συνύπαρξη τόσων διαφορετικών στοιχείων στην τραγωδία αυτή. Οι Βάκχες είναι ένα έργο ποιητικό, που ασκεί ισχυρή γοητεία στον αναγνώστη, ο οποίος μεταφέρεται σε έναν χώρο μαγείας γεμάτο μυστήρια, τρόμους και ομορφιά... Ο χορός του μαιναδικού θιάσου από την Ασία είναι μια δημιουργία που επιβάλει στον θεατή να ξαναδεί την παράσταση, για να την εκτιμήσει όπως της αξίζει. Ο ρόλος της Αγαύης ξεπέρασε τις δυνατότητες της Αντιγόνης Βαλάκου. Η ερμηνευτική γραμμή του σκηνοθέτη ήταν σωστή και δίνει λύσεις δικαιωμένες. Η Αντιγόνη Βαλάκου δεν ξέφυγε, επίσης, από την σωστή, την πειστική ερμηνεία. Ο Ζώρας Τσάπελης (Τειρεσίας) και ο Στέλιος Βόκοβιτς (Κάδμος) κράτησαν ευσυνείδητα τους ρόλους. Και ο τελευταίος, στην σκηνή του τέλους, ήταν λιτά, τραγικά πειστικός.».

Επίσης, από την Λυρική Σκηνή της Ελλάδας ανέβηκε το 1985 στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου. Στον ρόλο της Αγαύης η Μαρία Σκούντζου και στον ρόλο του Κάδμου ο Ιάκωβος Ψαρράς.

Μάνος Καραβασίλης

Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου

Το συνοδευτικό κολάζ φτιάχτηκε με φωτογραφίες από το αρχείο του Εθνικού Θεάτρου από την παράσταση του 1962.

Οι πληροφορίες αντλήθηκαν από τα θεατρικά προγράμματα των παραστάσεων καθώς και από το ετήσιο περιοδικό Θέατρο του Θεόδωρου Κρίτα και το περιοδικό Θέατρο του Κώστα Νίτσου.