Από πού κι ως πού Ερέτρια, Κύμη, Αλιβέρι και Αυλωνάρι;

Από πού κι ως πού Ερέτρια;

Σήμερα θα κάνουμε εντατικά μαθήματα για ένα ολυμπιακό άθλημα που μας έχει χαρίσει πολλά μετάλλια και μεγάλες στιγμές. Την κωπηλασία ή αλλιώς ερεσία, που είναι η τέχνη των κωπηλατών να κινούν τις λέμβους μέσω των κουπιών. Ερέτης είναι ο κωπηλάτης, αυτός που τραβάει την κώπη, δηλαδή το κουπί.

Αν οι κώπες είναι δύο μιλάμε για δίκωπο, αν είναι τέσσερις έχουμε τετράκωπο και στις οκτώ οκτάκωπο.

Αν τώρα υπάρχει κι ένας φωνακλάς τύπος που κάθεται πίσω και κοιτάζει κατάφατσα τους κωπηλάτες ουρλιάζοντας παραγγέλματα τότε μιλάμε για κωπηλασία μετά πηδαλιούχου. Στην αντίθετη περίπτωση το άθλημα ονομάζεται άνευ πηδαλιούχου παρότι θα μπορούσε να λέγεται απηδαλιούχητη κωπηλασία που είναι πολύ πιο κουλ.

Οι πιο κοντινοί κωπηλάτες στην πλώρη ονομάζονται πρόκωποι, οι επόμενοι αντιπρόκωποι ενώ όσοι λουφάρουν, ανεξαρτήτως σειράς, ονομάζονται ανεπρόκοποι.

Η Ερέτρια είναι η πόλη που από την αρχαιότητα παρήγε κωπηλάτες κάτι που ήταν πολύ τιμητικό και ιδιαίτερα χρήσιμο στα πλοία με τις τρεις σειρές κουπιών, τις τριήρεις, τρι+ερέσσω (= κωπηλατώ) και στις λέμβους που εμβόλιζαν τα εχθρικά καράβια στις ναυμαχίες.

Ο Στράβωνας μας τα χαλάει λιγάκι μιας και αναφέρει ότι το πρώτο όνομα της πόλης ήταν Αρότρια επειδή προφανώς οι κάτοικοι τραβούσαν καλύτερα το άροτρο παρά το κουπί.

Το βέβαιο είναι ότι η πόλη υπήρξε μεγάλη ναυτική δύναμη κι από τις πιο αναπτυγμένες πόλεις της Εύβοιας, με αποικίες στη νότια Ιταλία και έλεγχο σε πολλά νησιά των βόρειων Κυκλάδων.

Το 1824 μετά την καταστροφή των Ψαρών, στην περιοχή εγκαταστάθηκαν επιζήσαντες από τα Ψαρά ονομάζοντας τον οικισμό, επίσημα το 1849, Νέα Ψαρά μέχρι το 1960 οπότε και επικράτησε η Ερέτρια.

Το αρχαίο θέατρο, η ακρόπολη, το ιερό του δαφνηφόρου Απόλλωνα και το αρχαιολογικό μουσείο είναι μερικά αξιοθέατα που σε συνδυασμό με την φυσική ομορφιά του τοπίου, τις όμορφες παραλίες, τα τέσσερα κατάφυτα νησάκια που βρίσκονται απέναντι και τις ευκολίες που παρέχουν τα μοντέρνα καταλύματα και οι γραφικές ψαροταβέρνες κάνουν την Ερέτρια έναν πολύ ελκυστικό προορισμό για όλα τα γούστα.

Από πού κι ως πού Κύμη και Αλιβέρι;

Για την περίπτωση της Κύμης έχουμε τη μυθολογική προσέγγιση της Αμαζόνας Κύμης, κόρης της Λάμιας και του Ποσειδώνα.

Και τέρμα!

Ετυμολογικά τουλάχιστον μας ξεστραβώνει, έστω και έμμεσα, ο Στράβωνας που αναφέρει την αποικία των Ευβοιωτών, Κύμη (Cuma) στην Καμπανία της Ιταλίας η οποία, λέει, ονομάστηκε από την Κύμη Ευβοίας που ονομάστηκε από το κύμα που την χτυπάει αλύπητα εκεί στα ανατολικά παράλια του νησιού.

Επιμένοντας στην μυθολογία ανακαλύπτουμε έναν ακόμα μύθο για τον δήμο Κύμης - Αλιβερίου.

Όταν η Ρέα τάισε τον αντρούλη της με μια κοτρόνα αντί για τον νεογέννητο Δία, στη μυθολογία ήρθαν τα πάνω κάτω. Ή μήπως τα μέσα έξω;

Διότι όταν ο Δίας ξετσουτσούνισε και ζήτησε την πρωτοκαθεδρία από τον μπαμπά Κρόνο, τον ανάγκασε να πιει ένα φάρμακο, που το είχε πάρει από την Μήτιδα κι έτσι έβγαλε από μέσα του όλο τον βρεφονηπιακό σταθμό που είχε καταπιεί (και δεν είχε χωνέψει στο μεταξύ!)

Εδώ θα μπορούσαμε να αναρωτηθούμε από πού (ποια τρύπα) έβγαλε τα παιδιά, μιας και υπάρχει σημαντικό κενό και δεν διευκρινίζεται αν το συγκεκριμένο φάρμακο ήταν εμετικό ή καθαρτικό.

Ευτυχώς έχουμε αυτόπτες μάρτυρες που υποστηρίζουν ότι τα παιδιά βγήκαν με την αντίστροφη σειρά που μπήκαν οπότε κλίνουμε αναφανδόν προς το εμετικό!

Μια τελευταία λεπτομέρεια· όπως... εκτόξευε τα μωρά ο Κρόνος αυτά έπεφταν σε διαφορετικά μέρη.

Κι αφού (θέλω να πιστεύω ότι) η γλαφυρότητα του κειμένου μου σας βοήθησε να κάνετε εικόνα όλο αυτό το ρεαλιστικό σκηνικό, μπορούμε να συνεχίσουμε.

Ανάμεσα από τα εκτοξευόμενα παιδιά ήταν κι η γνωστή μας Ήρα που προσγειώθηκε στον ξεροποταμό Ιμβρεστό στην είσοδο της πόλης Ταμύναι.

Δεν μας αρέσει αλλά η μοναδική εκδοχή που βρήκαμε για το Αλιβέρι ήταν ότι οι Ταμύναι επί τουρκοκρατίας πήραν το νέο τους όνομα από τον τούρκο αφέντη Αλίβερο... Ή Αλί Βέρο... ή βέρο Αλί... Ή Μοχάμεντ Αλί... Ή Αλί και Τρισαλί...

Χάθηκε να ήταν γεμάτος ο τόπος από Αλόη Βέρα και σήμερα να είχαμε το Αλοηβέρι (τζελ);

Από πού κι ως πού Αυλωνάρι;

Μια μέρα, εκεί που χάζευε στο Ίνστα ο Ηρακλής έπεσε πάνω στις φωτό της Ιόλης και του έφυγε το σαγόνι! Τι καρακουκλάρα ήταν αυτή;

Ψάχνοντας πληροφορίες ανακάλυψε ότι ήταν πριγκίπισσα σε μια πόλη της Εύβοιας που λεγόταν Οιχαλία (οἴχομαι = φεύγω και ἅλς = θάλασσα, πιθανόν να ήταν παραθαλάσσια κάποτε και να έφυγε η θάλασσα).

Όπως όμως συμβαίνει σε όλα τα παραμύθια ο ήρωάς μας για να παντρευτεί την σέξι πριγκίπισσα έπρεπε να περάσει μια σκληρή δοκιμασία.

Κι η δοκιμασία λεγόταν τοξοβολία.

Ο μπαμπάς της, ο βασιλιάς Εύρυτος, προκαλούσε όποιον ήθελε να παντρευτεί την κόρη του να τον νικήσει, αυτόν και τους γιούς του, σε αγώνα τοξοβολίας.

Ο Ηρακλής μια και δυο, παίρνει το τόξο του, μπαίνει στο ΚΤΕΛ και βουρ για Οιχαλία.

Σιγά μην έχανε το παλικάρι μας από ένα μάτσο κακομαθημένα πριγκιπόπουλα κι ένα ψωροπερήφανο βασιλιά. Εννοείται ότι τους κέρδισε όλους και φυσικά κέρδισε και το έπαθλο, την πολυπόθητη Ιόλη!

Κι εκεί που ήταν έτοιμοι να λογοδοθούν τα πιτσουνάκια, πάνω στο γλέντι, σκάει η είδηση ότι ο Ηρακλής έχει άσχημο παρελθόν! Είχε, λέει, σκοτώσει τα παιδιά του!

Ο Εύρυτος τα πήρε στην κράνα.

— Δεν κάνω γαμπρό μου αυτόν το ψυχάκια! Να τον πιάσει κανένα αμόκ και να μην μου αφήσει διάδοχο για διάδοχο.

Και κάπως έτσι χάλασε ο γάμος.

Επειδή η εκδίκηση είναι ένα πιάτο που τρώγεται κρύο κι ο Ηρακλής, φαγανός από μωρό, έτρωγε και κατεψυγμένα, μερικά χρόνια αργότερα μάζεψε στρατό και πήγε και την αφάνισε την Οιχαλία ενώ πήρε αιχμάλωτη και την Ιόλη.

Πάπαλα η Οιχαλία από τον χάρτη της Εύβοιας μέχρι τον 10ο αιώνα μ.Χ. που οι κάτοικοι των γύρω παραθαλάσσιων περιοχών, για να γλυτώσουν από την μανία των πειρατών, ανέβηκαν στον λόφο που βρισκόταν η Οιχαλία, στη μέση μιας πανέμορφης κοιλάδας που έμοιαζε με αυλό (γι' αυτό και πολύ συχνά έχουμε τοπωνύμια Αυλών/Αυλώνας) και ίδρυσαν το Αυλωνάρι.

Κι αν ο Αύγουστος τελειώνει σιγά σιγά, η Εύβοια δεν τελειώνει!

Έχουμε και συνέχεια τον Σεπτέμβρη, ετοιμαστείτε!

Γιώργος Ζώτος

Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου

Πρώτη δημοσίευση

Η ευθυμογραφική σειρά του Γιώργου Ζώτου Από πού κι ως πού; δημοσιεύτηκε στο koukidaki.gr κάθε Κυριακή από τις 13 Ιουλίου 2025. Ξεκινήστε από την αρχή.

Στη συνοδευτική εικόνα βλέπετε πίνακα Θανάση Λάλα [Εndurance of the heart, metal and plexi glass]