Μέρι Άντερσον (;)
Δυστυχώς, ελάχιστα προσωπικά στοιχεία απέφερε η έρευνα για την Μέρι Άντερσον και το διάστημα που έζησε. Γνωρίζουμε όμως πως τον Νοέμβριο του 1903, η γυναίκα αυτή από την Αλαμπάμα, κατοχύρωσε την πατέντα για τον Μηχανισμό καθαρισμού τζαμιών αυτοκινήτου, μετά από ένα ταξίδι που έκανε την προηγούμενη χρονιά στην Νέα Υόρκη.
Χιόνιζε τότε και κάθε φορά που έπαιρνε το τρόλεϊ, η Μέρι διαπίστωνε πόσο δυσκολευόταν ο οδηγός εξαιτίας των καιρικών συνθηκών. Έπρεπε κάθε τόσο να βγάζει το χέρι απ' το παράθυρο για να παραμερίσει το χιόνι από το παρμπρίζ, ενώ υπήρχαν φορές που σταματούσε εντελώς για να βγει έξω και να καθαρίσει το τζάμι. Εκτός της επικινδυνότητάς του λόγω έλλειψης ορατότητας, το πράγμα αυτό ήταν πολύ εκνευριστικό, λόγω της καθυστέρησης που προκαλούσε όλη αυτή η διαδικασία.
Η Μέρι άρχισε να σκέφτεται πόσο χρήσιμος θα ήταν ένας μηχανισμός που θα καθάριζε το παρμπρίζ, χωρίς να χρειαστεί ο οδηγός να κάνει τίποτα από αυτά. Το έφτιαξε πρώτα στο μυαλό της και όταν επέστρεψε σπίτι, έκανε ένα σκίτσο της συσκευής που είχε σκεφτεί και περιέγραψε τη λειτουργία της. Σύμφωνα με την περιγραφή της, ο καθαριστήρας (μια λεπίδα από καουτσούκ) κινείται με τη βοήθεια ενός χερουλιού που στερεώνεται στο εσωτερικό του αυτοκινήτου και μάλιστα μπορεί να αφαιρεθεί όταν δεν χρειάζεται, κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού. Κατέθεσε κατόπιν την πατέντα και όταν την εξασφάλισε, προσπάθησε να κλείσει συμφωνίες με τις αυτοκινητοβιομηχανίες.
Δυστυχώς, οι απαντήσεις που έλαβε ήταν απογοητευτικές: «Λυπούμαστε που θα σας ενημερώσουμε ότι δεν θεωρούμε ότι έχει ιδιαίτερη εμπορική αξία, ώστε να δικαιολογείται το να την αγοράσουμε.». Όταν ήρθαν κι άλλες παρόμοιες απαντήσεις, η Μέρι, σταμάτησε να προσπαθεί. Ειπώθηκε ως δικαιολογία για την άρνηση των βιομηχανιών ότι θεωρούσαν πως η κίνηση των υαλοκαθαριστήρων είναι πιθανόν να αποσπά την προσοχή των οδηγών. Μα είναι δυνατόν, κανένας ανάμεσά τους να μην διακρίνει την τεράστια αξία και χρησιμότητα αυτής της ιδέας; Δυστυχώς, άλλη είναι η αλήθεια: η εφεύρεση αυτή υπονομεύτηκε από τις γνωστές αντιλήψεις. Σε μια ανδροκρατούμενη κοινωνία, μία γυναίκα χωρίς κανέναν άνδρα για στήριγμα είναι «αμελητέα ποσότης». Από μόνη της, δεν στέκεται πουθενά...
Χρειάστηκε να περάσουν αρκετά χρόνια, μέχρι να εφαρμοστεί η προσάρτηση υαλοκαθαριστήρων στα παρμπρίζ. Μέχρι τότε όμως, η πατέντα της Άντερσον είχε λήξει κι έτσι, δεν έβγαλε καθόλου χρήματα από την εφεύρεσή της. Το μόνο της κέρδος εν τέλει, έστω και με μεγάλη καθυστέρηση, είναι η αναγνώρισή της, με την είσοδό της στο Hall of Fame των εφευρετών.
↭
Χέντι Λαμάρ (1913-2000)
Η «ομορφότερη γυναίκα του κόσμου», όπως την χαρακτήρισαν, υπήρξε μία από τις πρωταγωνίστριες της χρυσής εποχής του κινηματογράφου. Είχε όλο τον κόσμο στα πόδια της, αλλά η ίδια έλεγε πως «οι ταινίες έχουν μια συγκεκριμένη θέση σε ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, ενώ η τεχνολογία κρατάει για πάντα». Ο λόγος για την Χέντι Λαμάρ, η οποία υπήρξε επίσης μία από τους εφευρέτες της πρώτης μορφής των μεθόδων διασποράς φάσματος, οι οποίες χρησιμοποιούνται στις ασύρματες τηλεπικοινωνίες.
Γεννημένη στην Αυστρία από Εβραίους γονείς, παντρεύτηκε έναν κατασκευαστή οπλικών συστημάτων που συνεργαζόταν με τους Ναζί, ενώ έπαιζε ήδη και στον κινηματογράφο. Λίγο αργότερα, θέλοντας να δραπετεύσει από αυτό τον γάμο, βρέθηκε στις ΗΠΑ, όπου γνωρίστηκε με τον μεγαλοπαραγωγό ταινιών Μάγιερ, ο οποίος και την καθιέρωσε. Ωστόσο, εκείνη πίστευε πως «το μυαλό ενός ανθρώπου είναι σημαντικότερο από την εμφάνισή του» και αξιοποιούσε τον ελεύθερο χρόνο της δημιουργώντας αντικείμενα που θα της διευκόλυναν τη ζωή.
Αρχικά έφτιαχνε προϊόντα για την κουζίνα και μετά πέρασε σε συσκευές. Ώσπου, με την Αμερική πλέον στον πόλεμο, το ενδιαφέρον της στράφηκε προς τα όπλα και τα συστήματα ελέγχου και επικοινωνίας. Μαζί με τον συνθέτη Τζορτζ Άνθεϊλ, σχεδίασαν ένα «Σύστημα κρυφής επικοινωνίας», με σκοπό την απόκρυψη των τηλεκατευθυνόμενων τορπιλών από τα εχθρικά ραντάρ και τη μείωση της πιθανότητας παρεμβολών. Τον Αύγουστο του 1942, πήραν το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για το σύστημά τους, αλλά δυστυχώς, η συγκεκριμένη τεχνολογία εφαρμόστηκε πολύ αργότερα, αφού είχε λήξει η πατέντα, οπότε δεν έλαβαν ποτέ χρήματα γι' αυτό. Η ιδέα για την εναλλαγή συχνοτήτων στην οποία βασίστηκε το Σύστημα κρυφής επικοινωνίας, υπήρξε η βάση για την μοντέρνα τεχνολογία της διασποράς φάσματος που χρησιμοποιείται στις μέρες μας σε ένα ευρύ φάσμα συσκευών, από ασύρματα τηλέφωνα μέχρι GPS και WiFi.
Η Λαμάρ προσπάθησε να γίνει μέλος του Εθνικού Συμβουλίου Εφευρετών, αλλά της είπαν πως «θα ήταν προτιμότερο να χρησιμοποιήσει τη φήμη της για να προωθήσει την πώληση πολεμικών ομολόγων» πράγμα που έκανε βεβαίως, άσχετα με την απογοήτευση που εισέπραξε. Δυστυχώς, αναγκάστηκε τελικά, εκ των πραγμάτων, να «υποκύψει» σε μια εντελώς αντίθετη από την δική της άποψη, που θεωρούσε πως η εμφάνιση μετράει περισσότερο από το μυαλό.
↭
Μαρία Τέλκες (1900-1995)
Την είπαν και «βασίλισσα του Ήλιου», λόγω της ενασχόλησής της με την αποθήκευση της θερμικής ενέργειας. Η Μαρία Τέλκες, γεννήθηκε στην Βουδαπέστη (Ουγγαρία) και αφού ολοκλήρωσε το διδακτορικό της στη φυσικοχημεία, μετακόμισε στις ΗΠΑ, όπου εργάστηκε ως βιοφυσικός. Μεταξύ 1939-1953, ασχολήθηκε με την έρευνα των τεχνολογιών της ηλιακής ενέργειας στο ΜΙΤ.
Ο πόλεμος της έδωσε την ευκαιρία να εφεύρει έναν φουσκωτό ηλιακό αποστακτήρα, που θα μπορούσε να μετατρέψει το θαλασσινό νερό σε πόσιμο για να σωθούν όσοι στρατιώτες ναυαγούσαν σε θαλάσσιες επιχειρήσεις και πέθαιναν από αφυδάτωση πριν φτάσει η διάσωση. Φυσικά, αυτή η εφεύρεση είναι χρήσιμη και σε καιρό ειρήνης, σε μέρη που έχουν δυσκολίες με το νερό.
Το 1948, συνεργάστηκε με την αρχιτεκτόνισσα Ελεάνορ Ρέιμοντ και, με τη χρηματοδότηση της γλύπτριας και φιλανθρώπου Αμέλια Πίμποντι, σχεδίασαν και δημιούργησαν ένα από τα πρώτα επιτυχημένα ηλιακά σπίτια στον κόσμο, το οποίο χαρακτηρίστηκε ως «ίσως το πιο σημαντικό, επιστημονικά, από την ατομική βόμβα»! Έλεγε: «Το ηλιακό φως θα χρησιμοποιηθεί ως πηγή ενέργειας αργά ή γρήγορα, ούτως ή άλλως. Γιατί να περιμένετε;». Κι όμως! Σ' έναν κόσμο που σήμερα επιδιώκει απεγνωσμένα τις βιώσιμες λύσεις ενέργειας, οι «ειδικοί», αγνοούν επιδεικτικά την οραματίστρια που πριν από 80 χρόνια την είδε να έρχεται!
Οι καινοτομίες της επεκτάθηκαν σε θερμικά συστήματα αποθήκευσης, βελτιωμένους εναλλάκτες θερμότητας και πολλές άλλες εφαρμογές, όλες σχεδιασμένες για πρακτική χρήση. Παρόλη όμως την αξιοσημείωτη παραγωγικότητά της –πάνω από 20 διπλώματα ευρεσιτεχνίας– και τις βραβεύσεις για τις εφευρέσεις της, το έργο της ήταν επανειλημμένα παραγκωνισμένο για διάφορους λόγους. Πρώτα και κύρια, ως γυναίκα, έστω κι επιστήμων, η συνεισφορά της υποτιμούνταν. Κατόπιν, η εστίαση στις πρακτικές εφαρμογές (που θα μπορούσαν να καλυτερεύσουν επί του πραγματικού ανθρώπινες ζωές) και όχι στην θεωρητική έρευνα, την κρατούσε έξω από την ακαδημαϊκή ιεραρχία. Και τελευταίο, αλλά μάλλον σημαντικότερο, τα ισχυρά οικονομικά συμφέροντα επένδυαν σε ορυκτά καύσιμα που έφερναν άμεσα κέρδη, παραγνωρίζοντας σκόπιμα το φιλοπεριβαλλοντικό και φιλάνθρωπο έργο της, που είχε επίκεντρο τη δωρεάν ηλεκτρική ενέργεια. Και δυστυχώς, αυτά τα κέρδη ήταν –και είναι– η απάντηση στο ερώτημα που η ίδια έθεσε: γιατί να περιμένουμε;
Copyright © Χρυσούλα Διπλάρη All rights reserved, 2026
Πρώτη δημοσίευση
Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου
Η μελέτη της Χρυσούλας Διπλάρη Γυναίκες εφευρέτριες ανά τους αιώνες δημοσιεύθηκε στο koukidaki.gr σε μέρη από τις 13 Ιουλίου 2026. Ξεκινήστε από εδώ ή συνεχίστε στο επόμενο στις 7 Σεπτεμβρίου.
