Ο Κώστας Μουστάκας μπήκε στον κόσμο της μουσικής στα 14-15 του χρόνια, κρατώντας μια κιθάρα, αλλά δεν το διάλεξε ο ίδιος –όπως λέει– τον διάλεξε εκείνη. Από τότε, η τέχνη τον συνόδευσε σαν μια μυστική δύναμη, άλλοτε μεταφυσική, άλλοτε απρόβλεπτη σαν «ατύχημα», πάντα όμως παρούσα. Με επιρροές που ξεκινούν από τον Μπαχ και φτάνουν στον Χατζιδάκι, με ένα βλέμμα που ακουμπάει και στις άλλες τέχνες –δεν είναι τυχαίο πως ο πρώτος μέντοράς του ήταν ζωγράφος– ο Μουστάκας έχει χτίσει μια πορεία που ξεπερνάει τα όρια της μουσικής. Στη συνέντευξη, που ακολουθεί, μιλάει με ειλικρίνεια για την αγωνία πριν ανέβει στη σκηνή, για τη μοναξιά του να γράφεις, για την παιδικότητα της έμπνευσης και για τις μέρες που η δημιουργικότητα μπλοκάρει και εκείνος απλώς... πλήττει! Ο Κώστας είναι ένας άνθρωπος που θα διάλεγε τη ζωγραφική αν δεν ήταν μουσικός, ένας καλλιτέχνης που δεν κυνηγάει τη μουσική αλλά την αφήνει να τον οδηγεί.
Κώστα, σε ευχαριστώ που δέχτηκες να μιλήσουμε. Θέλω αυτή η συνέντευξη να είναι μια χαλαρή κουβέντα, σα να καθόμαστε μαζί και να μιλάμε για τη μουσική σου, τις εμπειρίες σου και όσα σε εμπνέουν. Μην ανησυχείς για τυπικότητες. Πες απλά ό,τι νιώθεις και ό,τι σου έρχεται στο μυαλό.
Πώς ξεκίνησε η αγάπη σου για τη μουσική;
Κώστας Μουστάκας: Σε ηλικία 15 ετών.
Τι σε ώθησε να επιλέξεις την κιθάρα;
Κ.Μ.: Δεν την επέλεξα, με επέλεξε, θα έλεγα.
Θυμάσαι την πρώτη φορά που κράτησες κιθάρα στα χέρια σου;
Κ.Μ.: Ναι, τη θυμάμαι. Ήμουν 14 ετών.
Υπήρξε κάποιος δάσκαλος ή μέντορας που σε σημάδεψε;
Κ.Μ.: Υπήρξε, αλλά δεν ήταν κιθαριστής. Ήταν ζωγράφος.
Ποιο ήταν το πρώτο τραγούδι που έπαιξες μπροστά σε κοινό;
Κ.Μ.: Το «Σγουρόμαλλο αγόρι».
Υπήρξε στιγμή που σκέφτηκες να τα παρατήσεις; Κι αν ναι, πώς την ξεπέρασες;
Κ.Μ.: Όχι δεν υπήρξε ποτέ.
Αν δεν ήσουν μουσικός, τι πιστεύεις ότι θα ήσουν;
Κ.Μ.: Ζωγράφος.
Πώς γεννιούνται τα τραγούδια σου;
Κ.Μ.: Δεν υπάρχει απάντηση σε αυτό. Είναι κάτι το μεταφυσικό.
Τι σε εμπνέει περισσότερο: οι άνθρωποι, οι τοποθεσίες ή τα συναισθήματα;
Κ.Μ.: Τα συναισθήματα.
Ποιο έργο σου θεωρείς πιο προσωπικό;
Κ.Μ.: Όλα!
Υπάρχει κάποιο τραγούδι σου που το συνδέεις με μια σημαντική στιγμή στη ζωή σου;
Κ.Μ.: Κάθε ένα είναι σημαντικό, για τον λόγο που γράφτηκε.
Ποιοι καλλιτέχνες ή μουσικά είδη σε έχουν επηρεάσει περισσότερο;
Κ.Μ.: Ο Μπαχ και ο Χατζιδάκις.
Υπάρχει κάποιο τραγούδι ή μελωδία που γράφτηκε από... «ατύχημα»;
Κ.Μ.: Ναι, αυτό συμβαίνει συχνά θα έλεγα.
Ποια είναι η πιο παράξενη ή απρόσμενη έμπνευση που έχεις δεχτεί ποτέ;
Κ.Μ.: Ένα τραγούδι που έγραψα πρόσφατα. Λες και έγινε από μόνο του.
Όταν δεν έχεις έμπνευση, τι κάνεις για να την ξαναβρείς;
Κ.Μ.: Δεν υπάρχει συνταγή γι' αυτό. Συνήθως αναπολώ τα παιδικά μου χρόνια.
Ποια ήταν η πιο αξέχαστη συναυλία σου;
Κ.Μ.: Στη Λυρική Σκηνή που ήταν παρών και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας.
Προτιμάς σόλο εμφανίσεις ή με κάποιο σχήμα;
Κ.Μ.: Και τα δύο.
Συνεργάζεσαι (συμπράττεις) με άλλους μουσικούς;
Κ.Μ.: Ναι, αλλά τώρα μόνο για δικά μου έργα.
Ποιες διαφορές βλέπεις μεταξύ ελληνικού και διεθνούς κοινού;
Κ.Μ.: Διαφορά γενικής παιδείας... Όχι μόνο μουσικής, εννοώ.
Έχει τύχει ποτέ να ξεχάσεις στίχους ή νότες στη σκηνή;
Κ.Μ.: Ελάχιστες φορές.
Υπήρξε κάποια περιοδεία που σου έμεινε αξέχαστη λόγω μιας αστείας ή απρόσμενης κατάστασης;
Κ.Μ.: Για ματαίωση ναι, για άλλο λόγο όχι.
Ποιες μεθόδους ή τεχνικές θεωρείς πιο αποτελεσματικές στη διδασκαλία;
Κ.Μ.: Την αγάπη για αυτό που κάνεις και τη βαθιά γνώση.
Πώς οργανώνεις την ημέρα σου ανάμεσα στη διδασκαλία, τις πρόβες και τη σύνθεση;
Κ.Μ.: Τη στιγμή που ξυπνάω το πρωί αυτόματα δημιουργώ ένα πρόγραμμα.
Τι κάνεις όταν μπλοκάρει η δημιουργικότητά σου;
Κ.Μ.: Πλήττω.
Έχεις κάποια τελετουργία πριν ανέβεις στη σκηνή;
Κ.Μ.: Όχι! Μόνο αγωνία και ευθύνη.
Πώς ισορροπείς τη μουσική με την προσωπική σου ζωή;
Κ.Μ.: Το κάνει η μουσική μόνη της, γιατί πάντα έχει τον πρώτο λόγο.
Έχεις άλλα χόμπι ή ενδιαφέροντα που σε εμπνέουν;
Κ.Μ.: Η ζωγραφική και η καλή συζήτηση με έναν φίλο.
Ποιο είναι το αγαπημένο σου μέρος για να χαλαρώνεις μετά από μια κουραστική μέρα;
Κ.Μ.: Το δωμάτιό μου.
Υπάρχει κάποιο παιδικό σου μουσικό ή θεατρικό όνειρο που θυμάσαι;
Κ.Μ.: Ναι! Ένα χριστουγεννιάτικο.
Αν μπορούσες να συνεργαστείς με οποιονδήποτε ζωντανό ή νεκρό μουσικό, ποιος θα ήταν;
Κ.Μ.: Δεν με γοητεύει αυτή η σκέψη. Να ήμουν φίλος με κάποιους ναι.
Υπάρχει κάποιο τραγούδι σου που αγαπάς περισσότερο;
Κ.Μ.: Είναι πολλά.
Αν έπρεπε να παίζεις μόνο ένα τραγούδι για μια ολόκληρη ζωή, ποιο θα ήταν αυτό;
Κ.Μ.: Αυτό δεν θα το ήθελα ούτε στα χειρότερα όνειρά μου.
Ποια είναι η πιο παράξενη ή αστεία ερώτηση που σου έχουν κάνει ποτέ σε συνέντευξη;
Κ.Μ.: Ποιος είναι ο τρόπος που γράφεις μουσική. Αυτό δεν εξηγείται!
Υπάρχει κάποιο project ή συνεργασία που ονειρεύεσαι να κάνεις;
Κ.Μ.: Όχι.
Πώς φαντάζεσαι τη μουσική σου να εξελίσσεται τα επόμενα χρόνια;
Κ.Μ.: Δεν μπορώ να το φανταστώ.
Αν μπορούσες να παίξεις σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου, ποιο θα ήταν;
Κ.Μ.: Στον καθεδρικό ναό της Λειψίας ή στο Αρχαιολογικό Μουσείο των Αθηνών.
Τι μήνυμα θα ήθελες να δώσεις σε νέους μουσικούς που ξεκινούν τώρα;
Κ.Μ.: Μελέτη και ανησυχία εφ' όρου ζωής.
Υπάρχει κάτι που δεν σε έχουν ρωτήσει ποτέ και θα ήθελες να το μοιραστείς;
Κ.Μ.: Το πόσο μοναξιά έχει το να γράφεις.
Τι εύχεσαι στον κόσμο για τη νέα χρονιά;
Κ.Μ.: Αποχή από την προχωρημένη τεχνολογία που απειλεί την ανθρώπινη υπόσταση.
Ακούγοντας τον Κώστα Μουστάκα, αντιλαμβάνεται κανείς πως η μουσική του δεν είναι απλώς μια τέχνη: είναι τρόπος ζωής, τρόπος ύπαρξης. Από τις πρώτες του εμφανίσεις –όπως εκείνη στη Λυρική Σκηνή παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας– μέχρι τη βαθιά του επιθυμία κάποτε να παίξει στον καθεδρικό ναό της Λειψίας ή στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας, όλα δείχνουν έναν δημιουργό που σέβεται τη διαδρομή του και δεν υποτιμά καμία νότα. Δεν φοβάται την αβεβαιότητα, δεν φαντάζεται το μέλλον της μουσικής του, ούτε κυνηγάει απραγματοποίητες συνεργασίες. Αυτό που ζητάει είναι μελέτη, ανησυχία και ανθρώπινη αλήθεια. Και ίσως γι' αυτό τον συγκινεί η «μοναξιά του να γράφεις», γιατί μέσα σε αυτή γεννιούνται τα πιο ουσιαστικά έργα του.
Σε μια εποχή όπου η τεχνολογία καλπάζει, ο Μουστάκας, κλείνει με μια ευχή που μοιάζει περισσότερο με προειδοποίηση: να προστατεύσουμε την ανθρώπινη υπόσταση. Γιατί όσο κι αν η μουσική έρχεται «από μόνη της», χρειάζεται πάντα τουλάχιστον έναν άνθρωπο για να την ακούσει.
Κώστα, σ' ευχαριστώ πολύ για τον χρόνο σου και για όλες τις ιστορίες και τα μυστικά που μοιράστηκες μαζί μας! Ήταν χαρά να ακούσουμε για τη μουσική σου, τις εμπειρίες σου και τα όνειρά σου. Εύχομαι να συνεχίσεις να χαρίζεις όμορφες μελωδίες σε όλους μας!
Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου
Ο Κώστας Μουστάκας, καθηγητής κλασικής κιθάρας και σολίστας, γεννήθηκε στην Ελασσόνα. Σπούδασε κλασική κιθάρα κοντά στους φημισμένους Έλληνες δασκάλους Δημήτρη Φάμπα και Κώστα Κοτσιώλη. Τελειώνοντας τις σπουδές του άρχισε να δίνει ρεσιτάλ και βραδιές τραγουδιού στην Ελλάδα και στο εξωτερικό (Γερμανία, Ιταλία, Λουξεμβούργο). Έχει μελετήσει σε βάθος την ελληνική παραδοσιακή και την έντεχνη μουσική, συμμετέχοντας κατά καιρούς σε διάφορα μουσικά σύνολα και ορχήστρες. Εργάστηκε για πολλά χρόνια ως καθηγητής κλασικής κιθάρας σε ιδιωτικά και δημοτικά ωδεία. Το 2023 υπήρξε βασικός εκπαιδευτής στο επιμορφωτικό σεμινάριο του ΥΠΠΟ «Η κιθάρα στο ρεμπέτικο τραγούδι». Στη μουσική του πορεία σημαντική θέση κατέχει ο τομέας της σύνθεσης με την οποία ασχολείται τα τελευταία 30 χρόνια «παντρεύοντας» την κλασική με τη σύγχρονη έντεχνη μουσική. Ήδη κυκλοφορούν σε CD δύο έργα του με τραγούδια πάνω σε ποίηση των Τάσου Μ. Το βαριετέ της τρέλας και Μάρκου Χαρίτου Νύχτες υγρές, καθώς και δύο CD με οργανική μουσική: Η μοναξιά και η συντροφιά της και Η συντροφιά του Μορφέα. Επίσης, έχει κάνει τη μουσική επένδυση με κλασική κιθάρα στο CD με λαϊκά παραμύθια της Αγνής Στρουμπούλη Τα όργανα και τα τούμπανα και έχει γράψει τη μουσική και τα τραγούδια στο παραμύθι της Πελαγίας Θεοχάρη Ντίλι ντίλι ντίλι, που ανέβηκε το 2023 από το Δημοτικό Θέατρο Λαμίας. Τον Δεκέμβρη του 2018 ανεβαίνει στην εναλλακτική σκηνή του ΚΠΙΣΝ υπό την αιγίδα και με την παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας το ορατόριο Ρέκβιεμ για τα θύματα των Ναζί για ορχήστρα, χορωδία και δύο σολίστες (κοντράλτο, βαρύτονο) αφιερωμένο στις σφαγές του Διστόμου και των Καλαβρύτων, που κατόπιν ηχογραφήθηκε από τα μουσικά Σύνολα της ΕΡΤ με μαέστρο το Γιώργο Αραβίδη και παρουσιάστηκε από το Τρίτο πρόγραμμα. Το 2020, η Λυρική Σκηνή του αναθέτει να γράψει μια όπερα πάνω στο διήγημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη Η σταχομαζώχτρα, η οποία ηχογραφήθηκε για να χρησιμοποιηθεί στα Μουσικά Σχολεία και τον Οκτώβριο του 2021 παρουσιάστηκε σε τρεις παραστάσεις από τη Λυρική Σκηνή. Το Μάιο του 2021, το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας του αναθέτει να γράψει μια όπερα για τη Μαντώ Μαυρογένους με σκοπό να παρουσιαστεί τον Ιούλιο στο Παρίσι, το Λονδίνο και τις Βρυξέλες. Τον Οκτώβρη του 2020, η ΟΣΜ της ΕΡΤ ηχογραφεί τη σουίτα Ο μελαγχολικός πρίγκιπας για ορχήστρα και δύο τραγουδιστές (Βασίλη Γισδάκη και Αμαλία Τάτση). Το 2022 γράφει το έργο Για τον Πόντο αφιερωμένο στη γενοκτονία των Ποντίων για πλήρη ορχήστρα εγχόρδων και μία κοντράλτο και στις 18 Οκτωβρίου του 2022 στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, στην αίθουσα Γρηγορίου Λαμπράκη, παρουσιάζεται η καντάτα Η κραυγή και ο διωγμός, που έγραψε για τη Σμύρνη καθώς και ένα μελοποιημένο ποίημα του Λόρδου Βύρωνα. Επιπλέον, έχει γράψει κοντσέρτα για κιθάρα, πιάνο και βιολί καθώς και δεκάδες άλλες μικρότερες συνθέσεις κλασικού και σύγχρονου χαρακτήρα, που κατά καιρούς έχουν παρουσιαστεί σε ατομικό ή ομαδικό επίπεδο ή έχουν επενδύσει μουσικά θεατρικές παραστάσεις, ποιητικές βραδιές κ.λπ. Το τελευταίο μεγάλο έργο του, το ορατόριο Το θείο πάθος, για ορχήστρα και χορωδία, επρόκειτο να παιχτεί στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών στις 29 Απριλίου 2024. Ατυχώς η παράσταση ακυρώθηκε λόγω αξεπέραστων τεχνικών δυσκολιών της ΟΣΜ της ΕΡΤ, η οποία θα το απέδιδε μαζί με τη χορωδία του Παντείου Πανεπιστημίου.
