Πώς ξεκινά η δημιουργία; Ποιο είναι το έναυσμα που οδηγεί το χέρι ή την έμπνευση;
Μαρία Βούλγαρη: Η δημιουργία είναι μία πράξη σχεδόν μυστηριακή. Είναι εκείνη η στιγμή που κάτι αόρατο και απροσδιόριστο αποκτά μορφή. Για κάθε δημιουργό, η αφετηρία είναι διαφορετική, αλλά η ρίζα παραμένει κοινή, θαρρώ. Είναι η ανάγκη για επικοινωνία, για αποτύπωση συναισθημάτων, για μοίρασμα ψυχής, για σύνδεση.
Η δημιουργία δεν ξεκινά απαραίτητα με μια ολοκληρωμένη ιδέα, αλλά με μια δόνηση. Το έναυσμα μπορεί να είναι μια αισθητηριακή λεπτομέρεια. Για παράδειγμα, μία μουσική ή ένας στίχος που ξυπνά μια μνήμη. Μπορεί να είναι μια συναισθηματική υπερχείλιση. Όταν η χαρά, ο πόνος ή η υπαρξιακή απορία γίνονται τόσο πυκνά, που ο δημιουργός θέλει να αφεθεί πάνω στο χαρτί για να αναπνεύσει. Άλλοτε, μπορεί να είναι η παρατήρηση. Η ικανότητα δηλαδή να βλέπεις κάτι υπέροχο και μαγικό μέσα στο συνηθισμένο. Ο δημιουργός λειτουργεί σαν φακός που εστιάζει εκεί που οι άλλοι προσπερνούν.
Η έμπνευση –κατά την προσωπική μου άποψη– δεν είναι μια επίσκεψη που περιμένουμε παθητικά, αλλά μια κατάσταση εγρήγορσης. Η έμπνευση σε βρίσκει πολλές φορές ακόμα και την ώρα που κοιμάσαι. Εμένα προσωπικά μου έχει συμβεί αυτό. Έχω ξυπνήσει μες στα χαράματα για να αποτυπώσω στο χαρτί ένα ποίημα. Και το εντυπωσιακό εδώ είναι ότι εκείνο το ποίημα που σηκώθηκα να γράψω μες στα ξημερώματα, το είχα στείλει πριν χρόνια σε έναν διεθνή διαγωνισμό ποίησης και απέσπασε το πρώτο βραβείο. Το ποίημα αυτό λέγεται «Αντικατοπτρισμός» και μαζί με άλλα ποιήματά μου, συγκαταλέγεται πλέον στην ποιητική ανθολογία του Ομίλου για την UNESCO Τεχνών, Λόγου και Επιστημών Ελλάδος, με τίτλο «Σύγχρονοι Έλληνες ποιητές 2025», κάτι που με τιμά ιδιαίτερα.
Σε σχέση με την ποιητική, ποιες στιγμές σας πυροδοτούν; Οι έντονες, οι χαρούμενες, οι μελαγχολικές;
Μ.Β.: Με πυροδοτεί η στιγμή που αυτό που βλέπω ή αισθάνομαι, μεταμορφώνεται, αλλάζει πρόσωπα, μετουσιώνεται. Η ποίηση δεν είναι μια απλή καταγραφή γεγονότων. Είναι μια διύλιση της ύπαρξης.
Η μελαγχολία ή η νοσταλγία, επί παραδείγματι, ως γονιμοποιός δύναμη είναι ένας «δημιουργικός αναβρασμός». Είναι η στιγμή που η ψυχή αποσύρεται από τον θόρυβο του κόσμου για να κοιτάξει μέσα της και να πάρει το δικό της σχήμα, ώστε να μιλήσει με τον δικό της τρόπο στον ίδιο τον δημιουργό και έπειτα στον αναγνώστη.
Οι έντονες στιγμές –είτε πρόκειται για έναν μεγάλο έρωτα, είτε για μια απώλεια, είτε για οτιδήποτε άλλο– λειτουργούν ως ρήγμα. Από το ρήγμα αυτό, βγαίνει το φως της έμπνευσης.
Στη συλλογή 225 παρατηρούμε ότι τα κείμενα είναι τόσο λιγόλογα που άνετα θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν επιγράμματα. Θα συμφωνούσατε με αυτόν τον χαρακτηρισμό;
Μ.Β.: Η λιτότητα στη γραφή πιστεύω πως είναι μια μορφή πυκνότητας και πνευματικής εξέλιξης. Λίγες λέξεις, συμπυκνωμένα νοήματα. Τα μικρής έκτασης ποιήματα στη συλλογή «225» θα μπορούσα ενδεχομένως να τα χαρακτηρίσω ως επιγράμματα, αν και νομίζω πως θα τα αποκαλούσα περισσότερο ως αποφθέγματα. Νιώθω πως καταφέρνουν, μέσα σε ελάχιστες λέξεις, να αποκωδικοποιήσουν μια ολόκληρη αλήθεια.
Αυτή η «στιγμιαία» αλλά βαθιά αποκρυστάλλωση της σκέψης είναι κάτι που με συγκινεί ιδιαίτερα και στην προσωπική μου πορεία. Είναι η αναζήτηση εκείνης της μοναδικής λέξης ή φράσης που μπορεί να αντικατοπτρίσει ένα ολόκληρο εσωτερικό σύμπαν.
Στο οπισθόφυλλο υπάρχει η εξήγηση για το τι σημαίνει το 225. Πιστεύετε σε τέτοιους συμβολισμούς; Τους επιδιώκετε ή απλώς τους παρατηρείτε όταν προκύπτουν;
Μ.Β.: Γενικά, ως άνθρωπος, παρατηρώ κι έπειτα προσπαθώ να ερμηνεύσω αυτά που ξεδιπλώνονται γύρω μου. Δεν επιδιώκω κάτι συγκεκριμένο. Μερικές φορές κάποια πράγματα απλά προκύπτουν. Ενίοτε μπαίνω στη διαδικασία να τα αποκωδικοποιήσω μπαίνοντας πιο βαθιά στις έννοιες ή στα σύμβολα που τυχαίνει να προκύψουν.
Τώρα, για να αναφερθώ συγκεκριμένα στο 225, αναζήτησα τους κώδικες και τα σύμβολα πίσω από τους αριθμούς, αφού δημιουργήθηκε το έργο. Για μένα το «225» δεν είναι απλώς ένας αριθμός. Είναι ψυχή, μνήμη, τραύμα, αγάπη. Κάθε ποίημα είναι και ένα κομμάτι του εαυτού μου. Η εσωτερική φωνή ξαγρυπνά και δημιουργεί. Το τραύμα μετατρέπεται σε τέχνη. Η αυταγάπη και η αυταξία βρίσκουν τη δική τους φωνή. Ο αυτοσεβασμός παίρνει τον χώρο που του αξίζει.
To «225» είναι ένα βιβλίο με διπλή, βαθιά προσωπική σημασία για μένα. Ο αριθμός 225 συμβολίζει τόσο τον ακριβή αριθμό των ποιημάτων (225) όσο και τον μήνα ολοκλήρωσής τους, τον Φεβρουάριο του 2025 (2ος μήνας του έτους).
Εντελώς εγκυκλοπαιδικά, το άθροισμα των ψηφίων του 225 (2+2+5) κάνει τον αριθμό 9. Ο αριθμός 9 έχει διάφορους συμβολισμούς στην ιστορία και τη μυθολογία. Συνήθως συνδέεται με την ολοκλήρωση, την σοφία, την καλλιτεχνία και την πνευματικότητα Στην αρχαία Ελλάδα, ο αριθμός 9 εμφανίζεται σε διάφορους μύθους και τελετουργίες, ενώ στην πυθαγόρεια φιλοσοφία θεωρείται ως ο αριθμός της ολοκλήρωσης ενός κύκλου. Ο αριθμός 9 έχει μέσα του δύναμη και έχει έμφυτο ταλέντο να ενώνει. Καλείται να μεταδώσει τη γνώση, να προσφέρει αγάπη, να είναι δίπλα στους συνανθρώπους του.
Όλα αυτά για το «225» τα ανακάλυψα εκ των υστέρων, αφού είχα ήδη ολοκληρώσει τη συλλογή ψάχνοντας τις σημασίες πίσω από τους αριθμούς κι εκεί είναι που προς μεγάλη μου έκπληξη διαπίστωσα, για μια ακόμα φορά στη ζωή μου, ότι όλα είχαν κάποιο νόημα και ότι τίποτα, τελικά, δεν δημιουργήθηκε τυχαία.
Από τον Φεβρουάριο του 2025 μέχρι σήμερα έχει περάσει σχεδόν ένας χρόνος. Από την ολοκλήρωση της συλλογής μέχρι σήμερα, υπάρχουν/έχουν προκύψει άλλα έργα που θα μπορούσαν να ενταχθούν μέσα;
Μ.Β.: Ναι. Έχουν προκύψει διάφορα νέα έργα που θα μπορούσαν να ενταχθούν μέσα. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά είναι το εξής: «Η ζωή ζει στο μαζί». Η ζωή αποκτά το πραγματικό της νόημα και την πληρότητά της μέσα από τη σύνδεση, την αλληλεπίδραση και την κοινή πορεία με τους άλλους. Το «μαζί» δεν είναι απλώς ένα περιβάλλον στο οποίο ζούμε, αλλά η ίδια η πηγή από την οποία αντλούμε ζωτικότητα και νόημα.
Τι αισθάνεστε όταν ξανακοιτάτε ένα έργο σας μετά από αρκετό καιρό; Συνεχίζει να ασκεί πάνω σας την ίδια δυναμική, γοητεία ή ό,τι άλλο ίσχυε κατά το διάστημα της δημιουργίας του;
Μ.Β.: Η σχέση του δημιουργού με το παλιό του έργο είναι μια δυναμική διαδικασία που περνά από διάφορα στάδια. Κατά τη δημιουργία, κυριαρχεί δυνατά το συναίσθημα, η ένταση της ψυχής, η φωτιά που καίει καθώς γράφεις. Μετά από καιρό, το βλέμμα περνάει σε μια άλλη διάσταση. Το βλέπεις όλο αυτό απέξω, από πιο μακριά, από ένα άλλο πρίσμα, ίσως κάπως αποστασιοποιημένα και με νέα δυναμική. Σαφώς με αγγίζει και με καλύπτει ό,τι γράφω, όχι όμως πια ως πληγή (αν μέσα σε αυτό υπήρξε πληγή στο τότε), αλλά ως μια ξεχωριστή αισθητική εμπειρία, ένα βίωμα που έχει εξελιχθεί σε κάτι νέο. Το έργο δεν ασκεί πια εκείνη την κάπως τυραννική ενίοτε γοητεία της γέννας, αλλά ασκεί την ήρεμη γοητεία της μνήμης.
Ποια είναι η γνώμη σας για τη σύγχρονη βιβλιοπαραγωγή στη χώρα μας σε σχέση με την ποίηση;
Μ.Β.: Πολλοί γράφουν, λίγοι διαβάζουν. Παρατηρώ πως από τη μία πλευρά, υπάρχει μια πρωτοφανής πληθώρα νέων ποιητικών έργων, και από την άλλη, μια διαρκής αγωνία για την ουσιαστική απήχηση και την ποιότητα αυτής της παραγωγής.
Σήμερα, είναι πιο εύκολο από ποτέ να εκδώσει κάποιος μια συλλογή, είτε μέσω αυτοέκδοσης είτε μέσω εκδοτικών οίκων. Η σύγχρονη βιβλιοπαραγωγή στη χώρα μας είναι ένα «ζωντανό εργαστήρι». Μπορεί να βγάζει πολύ «καπνό» (πληθώρα έργων) αλλά μέσα σε αυτόν τον καπνό, υπάρχουν εστίες φωτιάς που θα αποτελέσουν την κληρονομιά των επόμενων γενεών. Η ποίηση δεν είναι αγώνας δρόμου, ούτε στατιστική. Είναι αυτό που μπορεί να αντέξει στον χρόνο αφήνοντας το δικό του αποτύπωμα.
Έχετε αγαπημένους ποιητές;
Μ.Β.: Από Έλληνες ποιητές: Ρίτσος, Καβάφης, Ελύτης, Σεφέρης, Λειβαδίτης, Εμπειρίκος, Καββαδίας, Σαχτούρης, Πατρίκιος, Καρούζος, Σταυρόπουλος, Δημουλά, Γώγου. Από ξένους ποιητές: Fernando Pessoa, Federico García Lorca, Pablo Neruda, Rainer Maria Rilke, Emily Dickinson, Sylvia Plath.
Η Μαρία Βούλγαρη μίλησε για την ποιητική της συλλογή 225: Όλοι πονάμε για κάτι, όλοι αλλάζουμε από κάτι, που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Απόπειρα.
Η πλούσια αυτή συλλογή αποτελείται από μικρά έργα, κάποια εκ των οποίων τυπώθηκαν ως χειρόγραφα με αποτέλεσμα να δίνουν μια πιο προσωπική «ματιά» στον κόσμο της δημιουργού, λες και διαβάζεις ένα προσωπικό ημερολόγιο όπου εκείνη καταθέτει τα εσώψυχά της και όχι στίχους που θα γίνουν βιβλία ή τραγούδια. Κάποια άλλα έχουν διδακτικό χαρακτήρα, αποτελούν αποφθεγματικά αποστάγματα, άλλα είναι αποσπάσματα τραγουδιών της... όλα όμως έχουν έναν κοινό «τόπο» συνάντησης: τις στιγμές εκείνες που κινητοποίησαν την κυρία Βούλγαρη ώστε να τα αποτυπώσει, δηλαδή κρατήσει στο χαρτί για πάντα. Κι αυτό το γράφω γιατί θεωρώ πως η σύνδεση με την ίδια είναι πολύ μεγάλη.
Διαβάζεται τμηματικά κι όποτε έχεις την ανάγκη να διαβάσεις κάτι γόνιμο και ποιητικό χωρίς να απαιτείται να έχεις πολύ χρόνο. Διαβάζεται αβίαστα καθώς η γλώσσα είναι απλή και τα νοήματα τόσο εύγλωττα που δεν χρειάζεται να τα αναζητήσεις στα περιθώρια, σε δεύτερα ή τρίτα επίπεδα ή να τα εξάγεις με κόπο.
Ένα καλό βιβλίο που αφήνει όμορφη επίγευση.
Η Μαρία Βούλγαρη (Maria Voulgari) είναι τραγουδοποιός, ερμηνεύτρια και ποιήτρια με καταγωγή από την Κέρκυρα. Έχει εκδώσει τρεις ποιητικές συλλογές: Σολ δίεση μινόρε [e-book, εκδόσεις Issuu, 2019], Άρωμα ginger [Άνεμος εκδοτική, 2023], 225 [εκδόσεις Απόπειρα, 2025]. Ποιήματά της έχουν συμπεριληφθεί σε ανθολογίες ποίησης με πολλά επιπλέον να έχουν δημοσιευτεί σε έντυπα, εφημερίδες, περιοδικά και σε λογοτεχνικούς ιστότοπους. Η δεύτερη ποιητική της συλλογή με τίτλο Άρωμα ginger απέσπασε Βραβείο αριστείας συγγραφικού έργου στην κατηγορία «Ερωτική ποίηση» στα διεθνή βραβεία της International Art Academy για το 2023 και καταχωρήθηκε στην παγκόσμια ηλεκτρονική βιβλιοθήκη της UNESCO. Επίσης, το τραγούδι της με τίτλο Κι εγώ περιμένω απέσπασε το Πρώτο βραβείο στην κατηγορία «Μουσική» στα διεθνή βραβεία της International Art Academy για το 2023. Ποιήματά της έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά και στα πορτογαλικά.
