Ικέτιδες

Υπάρχουν δύο τραγωδίες με τον τίτλο Ικέτιδες. Η μία είναι του Αισχύλου και η άλλη του Ευριπίδη. Μεταξύ τους δεν έχουν κάποιο κοινό ως προς τη θεματολογία και την σύνθεσή τους. Η τραγωδία του Αισχύλου είναι η πρώτη από την χαμένη τριλογία του – η δεύτερη είναι οι Αιγύπτιοι και η τρίτη οι Δαναΐδες. Πολλοί έκαναν λόγο ότι είναι η πρώτη τραγωδία του Αισχύλου επειδή οι μελετητές βρήκαν τους στίχους πολύ πιο λιτούς από τις άλλες τραγωδίες του κι επειδή απουσιάζει η μεγαλοπρέπεια – κοινό γνώρισμα των αισχύλιων τραγωδιών. Αυτή όμως η άποψη καταρρίφθηκε. Το θέμα της είναι οι πενήντα κόρες του Δαναού που μαζί του φτάνουν στο Άργος, ικετεύοντας να μην παντρευτούν συγγενή τους. Είναι ίσως η πρώτη φορά, στην ιστορία του αρχαίου θεάτρου, που γίνεται λόγος για αιμομιξία.

Ικέτιδες του Αισχύλου στο Εθνικό Θέατρο

Για πρώτη φορά παρουσιάστηκαν το 1964 στο θέατρο του Πολύκλειτου με πρωταγωνίστριες την Άννα Συνοδινού, την Ελένη Χατζηαργύρη, την Κάκια Παναγιώτου και την Πίτσα Καπιτσινέα. Η μετάφραση άνηκε στον σπουδαίο Ιωάννη Γρυπάρη.

Επίσης το 1977, σε μετάφραση του αξέχαστου Κ.Χ. Μύρη και σε σκηνοθεσία του Σπύρου Ευαγγελάτου ανεβαίνει με τον Στέλιο Βόκοβιτς στον ρόλο του Δαναού και την Όλγα Τουρνάκη.

Στην εφημερίδα Μεσημβρινή, για την παραγωγή του 1964, σημειώνει ο Ν.Β.: «Δικαιωθήκατε! είπε ο υπουργός προεδρίας κ. Παπασπύρου στην Άννα Συνοδινού, αγκαλιάζοντάς την, υπό τη θύελλα των χειροκροτημάτων και τις αστραπές των φλας που ακολούθησαν το Σάββατο, την πρώτη παρουσίαση της αισχυλικής τραγωδίας από το Εθνικό Θέατρο στην Επίδαυρο.».

Ικέτιδες του Ευριπίδη στο Εθνικό Θέατρο

Το 1966 με πρωταγωνίστριες την Αλέκα Κατσέλη, την Ζέτα Κονδύλη, την Ο. Τουρνάκη και την Βέρα Δεληγιάννη και σκηνοθέτη τον Τάκη Μουζενίδη. Σε αυτή, την παραγωγή η μετάφραση ανήκει στον Θρασύβουλο Σταύρου. Η παράσταση επαναλήφθηκε το καλοκαίρι του 1968 στο Ωδείο Ηρώδου του Αττικού. Το 2019 ανέβηκε ξανά από το Εθνικό Θέατρο σε σκηνοθεσία του Στάθη Λιβαθινού.

Για την παράσταση του 1966 γράφει ο Χ.Σ. στην εφημερίδα Εστία: «Ο κ. Μουζενίδης εσκηνοθέτησε την τραγωδία με κατανόηση του κειμένου. Το εύρημα της χρησιμοποιήσεως όλον τον έξω του θεάτρου χώρου –ακόμα και της κλίμακος, εκ της οποίας ανεβαίνει το κοινόν εις το άνω διάζωμα του θεάτρου και εκ της οποίας έφερε τον χορό των Αργείων γυναικών– υπήρξε πολύ επιτυχές.».

Επίσης, ο αξέχαστος Λέων Κουκούλας αναφέρει για την ίδια παράσταση, στην εφημερίδα Αθηναϊκή ότι: «Στις Ικέτιδες, με τις οποίες εγκαινιάστηκαν τα φετινά Επιδαύρια, ο Ευριπίδης, όπως λέει ένας παλιός γραμματολόγος, δεν παρέλειψε τίποτα από όσα θα μπορούσαν να συναρπάσουν τους θεατές των πρώτων χρόνων του Πελοποννησιακού Πολέμου, που κατανοούσαν άμεσα τους υπαινιγμούς και τις προθέσεις του ποιητή. Γιατί οι Ικέτιδες είναι δράμα πολιτικό ή πατριωτικό αν προτιμάει κανείς και έχουν την αφετηρία τους σ' ένα δεινόν οικείον για τους Αθηναίους, στην ήττα που υπέστησαν το 424 π.Χ. στο Δήλιο πολεμώντας εναντίον των Θηβαίων, που αρνιόντουσαν να τους παραδώσουν τους νεκρούς τους για να τους θάψουν σύμφωνα με τον πανελλήνιο νόμο.».

Οι Ικέτιδες του Αισχύλου εξακολουθούν να παίζονται και να είναι διαχρονικό ως έργο και ως μήνυμα. Ικέτης στα αρχαία ελληνικά σήμαινε αυτός που ζητάει άσυλο.

Οι Ικέτιδες του Ευριπίδη, αν και το θέμα δεν έχει τη διαχρονικότητα της αισχύλιας τραγωδίας, επίσης συνεχίζουν να γνωρίζουν καινούργια ανεβάσματα με την υψηλή ποίηση του σπουδαίου τραγικού ποιητή. Να συγκινούν και να συναρπάζουν ηθοποιούς, σκηνοθέτες και κοινό.

Μάνος Καραβασίλης

Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου

Οι πληροφορίες αντλήθηκαν από τα θεατρικά προγράμματα των παραστάσεων, από το ετήσιο περιοδικό Θέατρο του Θεόδωρου Κρίτα και το περιοδικό Θέατρο του Κώστα Νίτσου.

Στη συνοδευτική εικόνα βλέπετε κολάζ φωτογραφιών από τις Ικέτιδες του 1966 με την Άννα Συνοδινού ως Α' Κορυφαία και τον Λυκούργο Καλέργη ως Πελασγό [αρχείο Εθνικού Θεάτρου].