Πολυσχιδής προσωπικότητα του θεάτρου και των γραμμάτων, ο Ελληνοκύπριος Αιμίλιος Χουρμούζιος, γεννήθηκε το 1904 και διετέλεσε διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου από το 1955 και για τα επόμενα εννέα χρόνια. Από πολύ νωρίς άρχισε να εκδίδει το Αβγή, το πρώτο στην ιστορία κυπριακό περιοδικό με λογοτεχνικά θέματα. Στο ενεργητικό του υπάρχουν πολλές κριτικές θεάτρου, δοκίμια και εκτεταμένη θεατρική αρθρογραφία.
Σπούδασε δημοσιογραφία ενώ επίσης σημαντικό είναι και το μεταφραστικού του έργο.
Έπειτα από το περιοδικό Αβγή συνέχισε τις πνευματικές του αναζητήσεις με την Λογοτεχνική επιθεώρηση και εν συνεχεία με την Νέα επιθεώρηση.
Οι μεταφράσεις του ξεκίνησαν το 1924 με το Κάτω από τον άδειο ουρανό και συνέχισε με τη Γέννηση της φιλοσοφίας στα χρόνια της ελληνικής τραγωδίας του Νίτσε, με το Αλεξανδρινό κουαρτέτο του Λόρενς Ντάρελ για να κλείσει το μεταφραστικό του έργο, λίγο πριν τον θάνατό του, με τα Αντιαπομνημονέυματα του Αντρέ Μαλρό.
Η ένταξη του Χουρμούζιου στο Εθνικό Θέατρο, το 1955, συνέπεσε μ' ένα ιστορικό θεατρικό γεγονός που θα έγραφε μεγάλη ιστορία στα θεατρικά πράγματα του τόπου μας και θα συγκέντρωνε το ενδιαφέρον όλων των ανθρώπων στον κόσμο: Τη θεσμοθέτηση των Επιδαυρίων με την Εκάβη του Ευριπίδη και πρωταγωνίστρια την Κατίνα Παξινού. Η πρεμιέρα δόθηκε στο θέατρο του Πολύκλειτου στις 19 Ιουνίου του 1955 για ν' ακολουθήσουν –κατά τη διάρκεια της θητείας του– κάποιες από τις σπουδαιότερες παραστάσεις που έχουν καταγραφεί στο αρχαίο δράμα. Μεγάλοι ηθοποιοί και σκηνοθέτες παρουσίασαν πλήθος αρχαίων τραγωδιών στην Επίδαυρο αλλά και σε περιοδείες εντός και εκτός Ελλάδας. Οι παραστάσεις που παιζόντουσαν στο Εθνικό Θέατρο της Αγίου Κωνσταντίνου περιλάμβαναν έργα από το κλασικό και από το σύγχρονο ρεπερτόριο. Ένα ακόμα θετικό ήταν η συσσώρευση πολλών πρωταγωνιστών της ελληνικής σκηνής, που πέρασαν από το Εθνικό Θέατρο. Εκτός από την Κατίνα Παξινού και τον Αλέξη Μινωτή, υπήρξαν κι άλλοι πολλοί άξιοι ηθοποιοί που συμμετείχαν σε αυτές τις παραγωγές προσφέροντας με την παρουσία τους παραστάσεις συνόλου. Η Άννα Συνοδινού, που καθιερώθηκε επί των ημερών του Χουρμούζιου ως τραγωδός πρώτης γραμμής με την τραγωδία του Σοφοκλή Αντιγόνη, ο Χριστόφορος Νέζερ που υπήρξε ένας περίφημος ηθοποιός σε έργα του Αριστοφάνη και του Μολιέρου αλλά και πλήθος άλλων εξαίρετων ηθοποιών, όπως: Στέλιος Βόκοβιτς, Δημήτρης Παπαμιχαήλ, Παντελής Ζερβός, Γρηγόρης Βαφειάς, Ελένη Ζαφειρίου, Κάκια Παναγιώτου, Βάσω Μανωλίδου, Νίκος Παρασκευάς, Θάνος Κωτσόπουλος, Γιάννης Αποστολίδης, Τζένη Καρέζη, Βασίλης Διαμαντόπουλος, Νέλλη Αγγελίδου, Νίκος Τζόγιας κ.α.
Κάποιες από αυτές τις ιστορικές παραστάσεις ήταν: Ο γλάρος, Λεοκάντια, Οθέλλος, Νύχτα στην Μεσόγειο, Έξι πρόσωπα ζητούν συγγραφέα, Η επίσκεψη της γηραιάς κυρίας, Ο πατέρας, Ρόσμερσχολμ, Το σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα, Οι φυσικοί κ.α.
Επίσης, επί των ημερών του, έγινε κάτι πολύ σημαντικό για τους νέους Έλληνες θεατρικούς συγγραφείς. Ιδρύθηκε η νέα σκηνή του Εθνικού Θεάτρου (που έχει μετονομαστεί σε σκηνή Νίκος Κούρκουλος) σε μια προσπάθεια –που καρποφόρησε– για την ανάδειξη σύγχρονων δραματουργών. Εναρκτήριο έργο Η έβδομη μέρα της δημιουργίας του Ιάκωβου Καμπανέλλη.
Κάποια από τα βιβλία που έγραψε ο Αιμίλιος Χουρμούζιος: Θεοτόκης Κωνσταντίνος, Αρχαίο δράμα, Ο αφηγηματικός λόγος, Στράτευση κι ελευθερία, Ερωτήματα προς την σφίγγα, Η περιπέτεια μιας γενεάς, Παλιά και νέα ποίηση κ.α.
Αναφέρει ο Χουρμούζιος στο φεστιβαλικό πρόγραμμα του 1963 σχετικά με την ελληνική ερμηνεία της αττικής τραγωδίας:
Να διευκρινίσουμε ένα θέμα που είναι θαρρώ το καίριο ως προς τον τρόπο ερμηνείας που υιοθέτησε και συνεχίζει το Εθνικό Θέατρο της Ελλάδας. Βεβαιωθείτε ότι η λέξη αυτή «υιοθέτησε» κλείνει μέσα της πολλή μελέτη, πολλή προσπάθεια, πολλές δοκιμές, πολλή πείρα. Η αρχή της συστηματικής έρευνας και των δοκιμών τοποθετείται στα πρώτα χρόνια της τέταρτης δεκαετίας του αιώνα μας. Ό,τι έχει προηγηθεί είναι απειθάρχητο και ασύδοτο πείραμα, ερασιτεχνισμός, προχειρότης. Και η ανταπόκριση από το πλατύ κοινό μηδαμινή. Η αναβίωση της κλασικής τραγωδίας αρχίζει κατ' εξοχήν με το Εθνικό Θέατρο. Και τολμώ να ισχυριστώ ότι η παγκόσμια απήχηση των παραστάσεων του Εθνικού Θεάτρου της Ελλάδας υπήρξε το ερεθιστικό κίνητρο για την ερμηνευτική άμιλλα σε διεθνή κλίμακα. Άλλα το πρόβλημα που έχω θέσει μένει ακόμη χωρίς απόκριση και το πρόβλημα προκειμένου, περί της ερμηνείας της τραγωδίας, είναι: ποια έννοια δίνουμε σε αυτήν την ίδια τη λέξη «ερμηνεία»; Προκειμένου περί της αττικής τραγωδίας, ως μορφής θεάματος, και της σκηνικής της πραγματοποιήσεως, ό,τι γνωρίζουμε είναι ελάχιστο, σχεδόν μηδαμινό. Δεχόμενοι, λοιπόν, ως δεδομένη την άγνοιά μας για τα ουσιώδη στοιχεία της σκηνικής πραγματοποιήσεως του αρχαίου δράματος, θα υποχρεωθούμε να χρησιμοποιήσουμε ως μόνον οδηγό πενιχρές μαρτυρίες και περιγραφές που απέχουν από την χρυσή εποχή της τραγωδίας. Διερωτώμαι, λοιπόν, αν έχουμε το δικαίωμα να χρησιμοποιήσουμε τον όρο ερμηνεία, με την περιοριστική και δεσμευτική του σημασία, για μια ανεξάρτητη από πολλά αρχαιολογικά δεσμά, απόδοση. Περισσότερο δικαιολογημένος και ειλικρινής μου φαίνεται ο όρος ελεύθερη ερμηνεία και αυτού του είδους την ερμηνεία, που προϋποθέτει πολλές προσαρμογές στην νεότερη σκηνική πείρα και στην αισθητική της σύγχρονης σκηνής, πρέπει να έχει υπ' όψιν του ο ακροατής όταν από δω και πέρα θα χρησιμοποιούμε για λόγους φραστικής συντομεύσεως τον όρο ερμηνεία.
Συνεργάστηκε επίσης με τις εφημερίδες Εστία και Καθημερινή.
Στην προσωπική του ζωή είχε παντρευτεί την πιανίστρια Μαρίκα Παπαϊωάννου.
Ο Αιμίλιος Χουρμούζιος έφυγε από τη ζωή το 1973.
Επιμέλεια - διορθώσεις: Τζένη Κουκίδου
Οι πληροφορίες αντλήθηκαν από το φεστιβαλικό πρόγραμμα του 1963, από το ετήσιο περιοδικό Θέατρο του Θεόδωρου Κρίτα καθώς επίσης και από το περιοδικό Θέατρο του Κώστα Νίτσου.
